Miód przy cukrzycy. Kiedy można go jeść? I jaki najlepiej wybrać?

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD) należy ograniczać do minimum podaż cukrów prostych, dodanych i wolnych. Do tej grupy – obok zwykłego cukru i słodyczy – zaliczają się również miód, soki oraz napoje owocowe.

Po miód mogą sięgać osoby ze stabilną postacią cukrzycy, które dobrze reagują na leki i regularnie monitorują glikemię, w zależności od wielkości spożytej porcji, stosowanej metody leczenia (pacjenci na insulinoterapii muszą przeliczyć porcję na Wymienniki Węglowodanowe, a także od składu całego posiłku, w którym dodatek błonnika, białka i tłuszczów skutecznie ogranicza gwałtowność skoku cukru we krwi.

Ważne jest, aby włączenie miodu do diety zawsze skonsultować z lekarzem prowadzącym lub dietetykiem. Przy wysokich lub niestabilnych cukrach nawet niewielka ilość miodu może doprowadzić do hiperglikemii.

Indeks glikemiczny miodu nie jest wartością stałą. W zależności od gatunku, pochodzenia botanicznego oraz proporcji fruktozy do glukozy indeks IG naturalnych miodów waha się w granicach od 32 do nawet 90, przy czym średnia dla ogółu miodów przyjmowana jest jako około 55. Miód składa się w 70–80 proc. z węglowodanów (głównie fruktozy i glukozy), a miód o wyższej zawartości fruktozy wolniej podnosi poziom cukru we krwi, dzięki czemu charakteryzuje się niższym indeksem glikemicznym.

Do najbezpieczniejszych dla diabetyków wyborów należy miód akacjowy, o indeksie glikemicznym w granicach 32–40, który posiada najniższy IG spośród krajowych miodów odmianowych ze względu na dużą zawartość fruktozy oraz fakt, że stosunkowo długo krystalizuje. Warto wspomnieć także o miodzie lipowym i miodzie wrzosowym, które charakteryzują się średnim indeksem glikemicznym wynoszącym około 55 – wspierają one organizm przy infekcjach, jednak wymagają sporej ostrożności i ścisłej kontroli porcji. Z kolei miód gryczany, choć wyróżnia się ciemną barwą, wyrazistym aromatem, bogactwem antyoksydantów oraz korzystnym wpływem na układ krążenia, ma IG na poziomie około 60, przez co może być spożywany jedynie sporadycznie i w minimalnych dawkach.

Osoby z cukrzycą powinny unikać takich odmian jak miód rzepakowy, wielokwiatowy, leśny oraz spadziowy, które z uwagi na przewagę łatwo przyswajalnej glukozy powodują znacznie gwałtowniejsze skoki glikemii. Absolutnym rekordzistą pod tym względem jest miód faceliowy, którego indeks glikemiczny może sięgać nawet 90, przez co działa na organizm niemal identycznie jak czysta glukoza. Z dużą rezerwą należy podchodzić również do wszelkich miodów z dodatkiem owoców liofilizowanych, ponieważ dodatkowo podnoszą one ładunek glikemiczny produktu.

Miód dostarcza znaczących ilości fruktozy, wynoszących przeciętnie około 40 g na 100 g miodu. Według wytycznych PTD bezpieczny dzienny limit fruktozy ze wszystkich źródeł w diecie wynosi do 50 g. Należy jednak pamiętać, że chociaż fruktoza nie wywołuje natychmiastowego wyrzutu insuliny, jej nadmiar jest metabolizowany w wątrobie i może prowadzić do stłuszczenia tego narządu, zaburzeń lipidowych oraz zwiększenia insulinooporności. Dlatego wybór miodu bogatego w fruktozę, takiego jak miód akacjowy, daje wprawdzie konkretną korzyść glikemiczną, ale absolutnie nie zwalnia z obowiązku zachowania ścisłego umiaru.

Miód to nie tylko cukry proste, ale również bogactwo enzymów, kwasów organicznych, polifenoli oraz witamin z grupy A, B i C, a także cennych biopierwiastków. Zawarte w miodzie składniki antyoksydacyjne i przeciwzapalne mogą wspomagać odporność oraz przyczyniać się do obniżenia ciśnienia tętniczego, co jest istotne dla diabetyków zmagających się z nadciśnieniem. Ponieważ jednak bezpieczna porcja miodu dla cukrzyka jest niewielka, jako alternatywne wsparcie metabolizmu cukrów warto rozważyć inne produkty pszczele o śladowej zawartości węglowodanów, takie jak pyłek pszczeli oraz pierzga.

Zupełnie inaczej wygląda kwestia zewnętrznego zastosowania miodu w medycynie. W zaawansowanej cukrzycy poważnym problemem bywa utrudnione gojenie się ran, na przykład w przebiegu zespołu stopy cukrzycowej czy neuropatii. W tym obszarze miód medyczny ma udokumentowane naukowo, wysoce skuteczne działanie. Aplikowany w formie specjalnych opatrunków i okładów działa silnie przeciwdrobnoustrojowo, łagodzi ból, zmniejsza rozmiar owrzodzeń i stymuluje regenerację komórek, a co najważniejsze – stosowany w ten sposób nie wykazuje absolutnie żadnego wpływu na stężenie glukozy we krwi.

Wskazówka apiterapeutyczna przypomina, że miód używany w celach prozdrowotnych nie może być podgrzewany powyżej 40°C ani wystawiany na bezpośrednie działanie światła, ponieważ traci wtedy swoje cenne właściwości enzymatyczne i bakteriobójcze.

Podejście do spożywania miodu różni się w zależności od tego, z jakim typem cukrzycy mierzymy się na co dzień. W przypadku cukrzycy typu 1 priorytetem w diecie jest precyzyjne przeliczanie każdej porcji na wymienniki węglowodanowe oraz skrupulatne dopasowywanie dawki insuliny. Ze względu na ten mechanizm konkretna odmiana miodu ma w tym przypadku drugorzędne znaczenie – kluczowa jest dokładna waga produktu i całkowita podaż zawartych w nim węglowodanów.

Miód może tam pełnić rolę kontrolowanego dodatku lub posłużyć jako szybko działające źródło glukozy, dostarczające w jednej łyżce około 10–12 g węglowodanów w stanach hipoglikemii. Warto jednak pamiętać, że pod kątem medycznym wygodniejszym rozwiązaniem pozostają apteczne żele lub tabletki z czystą glukozą, które pozwalają na znacznie bardziej precyzyjne odmierzenie dawki.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w cukrzycy typu 2, gdzie główny nacisk kładzie się na kontrolę ładunku glikemicznego, redukcję masy ciała oraz poprawę wrażliwości tkanek na insulinę. Tutaj gatunek miodu odgrywa istotną rolę – pacjenci powinni świadomie wybierać odmiany o niższym indeksie glikemicznym, takie jak miód akacjowy, aby skutecznie unikać gwałtownych wyrzutów glukozy we krwi. Miód w cukrzycy typu 2 powinien być traktowany wyłącznie jako sporadyczny zamiennik innych słodyczy wpleciony w dobrze zbilansowany posiłek, a nie jako stały element codziennego jadłospisu.

Spożywanie miodu samodzielnie lub dodawanie go do gorących napojów powoduje natychmiastowe wchłanianie cukrów do krwiobiegu. Aby skutecznie spowolnić opróżnianie żołądka, miód należy włączać wyłącznie jako składnik pełnowartościowych posiłków bogatych w białko, tłuszcze oraz błonnik.

Dobrze sprawdzą się na przykład naturalny twaróg, skyr lub gęsty jogurt naturalny z dodatkiem orzechów i odrobiną miodu, owsianka z siemieniem lnianym i nasionami chia, a także pełnoziarnista kanapka posmarowana stuprocentowym masłem orzechowym i cienką warstwą miodu akacjowego.

Źródła: diabetyk24.pl, pszczelnictwo.com.pl, Portal spożywczy.