Nerw błędny – budowa, przebieg, funkcje i uszkodzenie

Nerw błędny, inaczej nerw X, to najdłuższy nerw czaszkowy. Jest nerwem mieszanym, co oznacza, że prowadzi włókna czuciowe, ruchowe i przywspółczulne, przewodząc zarówno impulsy nerwowe z ośrodkowego układu nerwowego, jak i impulsy z receptorów narządów zmysłów do ośrodkowego układu nerwowego.

Nerw X należy do autonomicznego układu nerwowego (AUN) o charakterze przywspółczulnym (parasympatycznym), który działa niezależnie od woli. Unerwia bowiem organy wewnętrzne. Jego budowa jest złożona. Nerw błędny tworzą: zwoje i jądra czuciowe, jądro ruchowe oraz jądro przywspółczulne.

Wyróżnia się 4 odcinki nerwu błędnego: głowową, szyjną, piersiową i brzuszną oraz kilka gałęzi. To:

• w części głowowej: gałąź oponowa, gałąź uszna,
• w części szyjnej: gałęzie gardłowe, nerw krtaniowy górny, gałęzie sercowe szyjne górne, nerw krtaniowy wsteczny przechodzący w nerw krtaniowy dolny,
• w części piersiowej: gałęzie sercowe piersiowe (współtworzą splot sercowy), gałęzie tchawicze dolne, gałęzie oskrzelowe przednie i tylne (współtworzą splot płucny przedni i tylny, gałęzie przełykowe (tworzą splot przełykowy), gałęzie śródpiersiowe (współtworzą splot aortowy piersiowy, unerwiają opłucną śródpiersiową) i gałęzie osierdziowe,
• w części brzusznej tworzą się pnie błędne.

Włókna każdego nerwu czaszkowego mają swój początek w pniu mózgu.

Nerw błędny należy do grupy nerwów czaszkowych, tworzących 12 par i biegnących od mózgowia do mięśni twarzy i narządów zmysłów. Te unerwiają czaszkę i szyję oraz szyję.

Jest nie tylko najdłuższy, ale i pełni najwięcej funkcji. Ponieważ wychodzi poza głowę i szyję, unerwia część mięśni twarzy oraz narządy klatki piersiowej i jamy brzusznej (do początku jelit).

Nerw błędny pełni wiele ważnych funkcji, ponieważ zaopatruje:

• ruchowo: mięśnie podniebienia, mięśnie gardła i mięśnie krtani,
• czuciowo: oponę twardą tylnego dołu czaszki (opony mózgowo-rdzeniowe), tylny odcinek zewnętrznej powierzchni błony bębenkowej, skórę ściany tylnej i dolnej przewodu słuchowego zewnętrznego, przylegającą część małżowiny usznej i krtań,
• parasympatycznie: wszystkie narządy klatki piersiowej (tchawica, splot aortalny, przełyk, serce, osierdzie, oskrzela, opłucna) i jamy brzusznej (żołądek oraz za pośrednictwem splotu trzewnego: trzustka, śledziona, wątroba, jelito cienkie, początkowy odcinek jelita grubego, nerki i nadnercza).

Nerw błędny może ulec uszkodzeniu w różnych sytuacjach, na wielu odcinkach, co daje różne objawy. Do uszkodzenia rdzenia przedłużonego może dojść wskutek:

• niedokrwienia,
• guza mózgu,
• krwotoku do mózgu,
• stanów zapalnych,
• urazów,
• zwyrodnień i uszkodzeń podstawy czaszki.

W takiej sytuacji objawem mogą być zaburzenia w funkcjonowaniu neuronów ruchowych w wyniku rozwoju raka nosogardła i guza kłębka szyjnego.

W części szyjnej do uszkodzenia nerwu błędnego może prowadzić:

• guz tarczycy bądź śródpiersia,
• tętniak aorty,
• urazy części szyjnej.

Możliwym objawem uszkodzenia nerwu błędnego w obrębie głowy jest:

• chrypka i utrata dźwięczności mowy,
• utrata smaku i zaburzenia czucia na nasadzie języka,
• zaburzenia osłabienie napięcia lub porażenie strun głosowych,
• dysfagia,
• obniżenie łuku podniebienia.

Nadmierna aktywność nerwu błędnego w sercu powoduje tzw. omdlenia wazowagalne.

Dochodzi do nich w wyniku silnych emocji, zjedzenia obfitego posiłku czy energicznego wstania z pozycji leżącej. Jest to efekt gwałtownego obniżenia się ciśnienie krwi tętniczej i krótkotrwałego niedokrwienia ośrodkowego układu nerwowego.

W leczeniu ciężkich postaci padaczki i depresji, a eksperymentalnie w leczeniu zaburzeń lękowych, szumów usznych czy choroby Alzheimera stosuje się stymulowanie nerwu błędnego impulsami elektrycznymi.

Specjaliści są zdania, że może to również pomóc w leczeniu stanów zapalnych jelit oraz w reumatoidalnym zapaleniu stawów. Z kolei wagotomię, polegającą na przecięciu włókna nerwu błędnego, stosuje się w chorobie wrzodowej, która nie poddaje się leczeniu farmakologicznemu.