Nie każda przetworzona żywność szkodzi tak samo. Zbadali dietę 460 tys. osób

Naukowcy z amerykańskiego National Cancer Institute przyjrzeli się zależności między spożyciem żywności ultraprzetworzonej a zachorowaniami na raka jelita grubego. Wykorzystali dane 461 682 uczestników projektu NIH-AARP Diet and Health Study, którzy w momencie przystąpienia do badania mieli od 50 do 71 lat.

W latach 1995–1996 badani wypełnili kwestionariusze dotyczące sposobu odżywiania. Następnie naukowcy śledzili występowanie nowotworów. Mediana czasu obserwacji wyniosła 18,8 roku, a raka jelita grubego rozpoznano u ponad 10 tys. uczestników. Wyniki opublikowano 15 października 2026 r. w czasopiśmie "PLOS Medicine".

Analiza nie wykazała związku między łącznym spożyciem żywności ultraprzetworzonej a częstością zachorowań na ten nowotwór. Nie oznacza to jednak, że wszystkie produkty zaliczane do tej grupy mają jednakowe znaczenie dla zdrowia.

Różnice ujawniły się po uwzględnieniu poszczególnych składników diety. Większe spożycie produktów pełnoziarnistych, błonnika, nabiału i wapnia ze źródeł zakwalifikowanych jako ultraprzetworzone wiązało się z rzadszym występowaniem raka jelita grubego. W przypadku mięsa należącego do tej kategorii zależność była odwrotna.

Zdaniem autorów te przeciwstawne powiązania mogą częściowo wyjaśniać, dlaczego dla całej grupy nie zaobserwowano wzrostu ryzyka. Sam stopień przetworzenia nie opisuje bowiem w pełni wartości odżywczej produktu ani jego możliwego związku z zachorowaniem.

Badacze oszacowali również, że zastąpienie produktami minimalnie przetworzonymi części żywności ultraprzetworzonej odpowiadającej 10 proc. masy całej diety wiązało się z około 2 proc. niższą częstością zachorowań. To wynik modelu statystycznego, a nie eksperymentu, w którym uczestnikom zmieniono jadłospis.

Wyniki wymagają ostrożnej interpretacji. Badanie obserwacyjne pozwala wskazać zależności, ale nie dowodzi, że konkretne produkty bezpośrednio powodują nowotwór lub przed nim chronią.

Dodatkowo sposób odżywiania oceniono tylko raz, na początku obserwacji. Przez kolejne lata uczestnicy mogli zmienić dietę, a oferta produktów ultraprzetworzonych mogła się poszerzyć. Kwestionariusze nie odzwierciedlały więc wszystkich późniejszych wyborów żywieniowych.

Autorzy przestrzegają też przed automatycznym odnoszeniem wyników do osób młodszych i populacji bardziej zróżnicowanych niż badana grupa.

Wnioski pozostają zgodne z przywołanymi przez naukowców zaleceniami dotyczącymi profilaktyki raka jelita grubego: znaczenie mają produkty pełnoziarniste, błonnik, nabiał i wapń oraz ograniczanie przetworzonego mięsa. Analiza pokazuje przede wszystkim, dlaczego przy ocenie diety warto uwzględniać konkretne produkty i ich skład.

Źródło: PAP