Nieprzespane noce postarzają twój mózg. Rośnie ryzyko demencji i problemów z pamięcią

Międzynarodowy zespół badaczy przeanalizował dane ponad 27 tys. dorosłych Brytyjczyków w wieku od 40 do 70 lat, łącząc informacje o ich nawykach snu z obrazami mózgu uzyskanymi dzięki rezonansowi magnetycznemu.

Wykorzystano sztuczną inteligencję, by na podstawie tysięcy cech widocznych w skanach, takich jak ubytki tkanki mózgowej, grubość kory czy stan naczyń krwionośnych, oszacować tzw. wiek biologiczny mózgu.

Porównanie wyników ujawniło wyraźną zależność: osoby z niezdrowym profilem snu miały mózgi wyglądające średnio o rok starzej niż ich faktyczny wiek. Z kolei uczestnicy z dobrym snem nie wykazywali takiego przyspieszenia starzenia się.

Zobacz także: Dlaczego śpimy gorzej, gdy dni stają się krótsze? Tak jesień wpływa na nasz sen

Badacze zwrócili uwagę na pięć kluczowych czynników snu: chronotyp (czy ktoś jest "skowronkiem" czy "sową"), długość snu, obecność bezsenności, chrapanie i senność w ciągu dnia. Największy wpływ na starzenie się mózgu miały zbyt krótki lub zbyt długi sen oraz późne chodzenie spać.

Co ciekawe, różnice w starzeniu się mózgu rosły stopniowo – każdy spadek o jeden punkt w skali zdrowego snu oznaczał dodatkowe pół roku "starszy" mózg.

Jednym z mechanizmów może być zwiększony stan zapalny w organizmie. Naukowcy wykazali, że część wpływu złej jakości snu na starzenie mózgu tłumaczą właśnie podwyższone markery zapalne we krwi. Stan zapalny uszkadza naczynia krwionośne, przyspiesza obumieranie neuronów i sprzyja odkładaniu się toksycznych białek.

Innym wytłumaczeniem jest zaburzenie pracy tzw. układu glimfatycznego – nocnego systemu "oczyszczania mózgu" z produktów przemiany materii. Brak odpowiedniego snu sprawia, że proces ten działa mniej wydajnie, co sprzyja pogarszaniu się funkcji poznawczych.

Choć nie da się zatrzymać naturalnego starzenia, możemy je spowolnić, dbając o sen. Eksperci zalecają m.in.:

• regularne pory zasypiania i wstawania,

• unikanie kofeiny, alkoholu i ekranów tuż przed snem,

• stworzenie ciemnego, cichego i chłodnego środowiska w sypialni.

"Mózg będzie starzał się w swoim tempie, ale nasze wybory i styl życia mogą sprawić, że będzie zdrowszy na dłużej. Dlatego warto traktować sen jako priorytet" – podsumowali autorzy badania opublikowanego w "Neuroepidemiology".

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. Karolinska Institutet
2. Neuroepidemiology