Niewydolność zewnątrzwydzielnicza trzustki – leczenie i przyczyny

Niewydolność zewnątrzwydzielnicza trzustki to nieprawidłowość, której istotą jest zmniejszone w stosunku do zapotrzebowania wydzielanie enzymów trzustkowych. Odpowiada za nie uszkodzenie komórek organu.

Ponieważ trzustka pełni funkcję zewnątrzwydzielniczą oraz wewnątrzwydzielniczą, jej niewydolność może być nie tylko zewnątrzwydzielnicza, ale i wewnątrzwydzielnicza (co ma związek z tym, że wyspy trzustkowe wydzielają glukagon, insulinę, somatostatynę i polipeptyd trzustkowy).

Czynność zewnątrzwydzielnicza trzustki polega na produkowaniu enzymów, których główną rolą jest trawienie składników pokarmowych. Enzymy trzustkowe tworzą sok trzustkowy.

Zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki wiąże się z tłuszczeniem, włóknieniem, a także rozrostem (hiperplazją) nabłonka i osadzaniem się cząsteczek białka wewnątrz narządu. Konsekwencją zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki są zaburzenia w trawieniu i wchłanianiu substancji pokarmowych. Jednocześnie objawem patologii jest:

• uczucie pełności w nadbrzuszu,
• obecność stolców tłuszczowych (w kale widoczna jest duża ilość tłuszczów i niestrawionych cząstek pokarmu). Stolec jest luźny i cuchnący.
• wzdęcia,
• nudności i wymioty,
• bóle brzucha lub ból w nadbrzuszu,
• nadmierne gazy,
• zaburzenia trawienia, niestrawność,
• przewlekła biegunka,
• biegunka tłuszczowa, która powstaje na skutek utrudnionego rozkładu tłuszczów,
• zaburzenia wchłaniania składników pokarmowych, zwłaszcza tłuszczów, awitaminoza, niedożywienie,
• zmniejszenie masy ciała.

Za niewydolność zewnątrzwydzielniczą trzustki najczęściej odpowiada przewlekłe zapalenie trzustki (PZT), które przebiega z silnymi bólami brzucha, a w późnym okresie z zespołem złego wchłaniania objawiającego się biegunką tłuszczową i utratą masy ciała.

PZT charakteryzuje się postępującym włóknieniem z towarzyszącym zanikiem tkanki gruczołowej, prowadzącym do upośledzenia czynności zewnątrzwydzielniczej trzustki i rozwoju cukrzycy.

Inne przyczyny to ostre zapalenie trzustki (OZT), które objawia się silnym bólem w jamie brzusznej, nudnościami i zwiększeniem aktywności alfa-amylazy. Cechuje się odwracalnym uszkodzeniem trzustki.

Do niewydolności organu może także prowadzić:

• celiakia,
• choroba zapalna jelit,
• choroba trzewna,
• zespół Shwachmana-Diamonda,
• zwłóknienie torbielowate lub nieswoiste zapalenia jelit,
• mukowiscydoza,
• nowotwór trzustki czy nowotwory okolicy brodawki większej dwunastnicy,
• cukrzyca typu 1 (jednocześnie do jej rozwoju może prowadzić ostre i przewlekłe zapalenie trzustki, zabiegi operacyjne w obrębie tego narządu, zwłóknienie torbielowate, choroba trzewna i hemochromatoza).

W przypadku podejrzenia niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki konieczne jest oznaczenie stężenia elastazy trzustkowej w kale. Badanie jest uznawane za najbardziej czuły marker patologii tego rodzaju.

Celem leczenia niewydolności zewnatrzwydzielniczej trzustki jest poprawa zdolności trawiennych organizmu i poprawa komfortu funkcjonowania (niwelowanie bólu i łagodzenie innych dolegliwości, które są objawem patologii).

Terapia polega na suplementowaniu enzymów trzustkowych, niekiedy insuliny, a także podawanie leków przeciwbólowych. Pomocne może być blokowanie splotu trzewnego bądź przecięcie włókien nerwowych.

Zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki - dieta

W przebiegu niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki. Bardzo ważna jest dieta, która przede wszystkim uzupełnia niedobory. W zespole złego wchłaniania stosuje się substytucję preparatami trzustkowymi i suplementację witamin A, D, E i K, witamin z grupy B oraz kwasu foliowego.

Ponieważ u większości chorych obserwuje się niedobór masy ciała, dieta powinna być wysokokaloryczna (nawet 3000 kcal).