Odchudza i wzmacnia kości. Niezwykła bakteria w jelitach

Wspomnianą bakterię opisał międzynarodowy zespół badaczy, a wyniki ukazały się w prestiżowym czasopiśmie naukowym Nature Microbiology. Drobnoustrój ten występuje powszechnie w jelitach człowieka, więc nie jest żadną rzadkością. Naukowcy odkryli, że wytwarza on dwa białka oznaczone nazwami RORDEP1 oraz RORDEP2, i to na nie zwrócili szczególną uwagę.

Liczba bakterii produkujących te białka różni się ilością między poszczególnymi osobami nawet o 100 tysięcy razy. Innymi słowy, jeden człowiek może mieć ich znikome ilości, a drugi bardzo duże. Badacze zauważyli przy tym ciekawą prawidłowość. Osoby szczuplejsze miały tych bakterii zdecydowanie więcej niż osoby z większą masą ciała. Największym zaskoczeniem, a zarazem odkryciem było to, że tak duży wpływ na hormony ma bakteria, która wcale nie należy do rzadkości.

Te dwa białka przypominają budową iryzynę, ludzki hormon uwalniany przez mięśnie podczas wysiłku fizycznego. Iryzyna pojawia się we krwi po treningu i wpływa na przemianę tłuszczu w organizmie. Bakteryjne białka są do niej podobne mniej więcej w jednej czwartej, bo mają część tych samych aminokwasów. Podobieństwo jest więc tylko częściowe, a nie pełne, ale mimo to wystarcza, aby organizm odebrał sygnał zbliżony do tego po ćwiczeniach, choć nie został podjęty żaden ruch.

Trzeba przy tym zaznaczyć, że bakteryjne białka nie działają identycznie jak iryzyna i korzystają z innych, pośrednich dróg w organizmie. To obszar świeżych badań, dlatego nie wszystko jest już do końca rozpoznane.

Najważniejsze dzieje się jednak na poziomie hormonów odpowiedzialnych za apetyt. W badaniach na zwierzętach białko RORDEP1 zwiększało produkcję trzech hormonów.

• Pierwszy to GLP-1, hormon sytości, który zmniejsza apetyt i spowalnia opróżnianie żołądka. Co ciekawe, na tym samym mechanizmie opierają się nowoczesne leki na otyłość.
• Drugi to PYY, kolejny hormon hamujący głód i wysyłający do mózgu informację o najedzeniu.
• Trzeci to insulina, która obniża poziom cukru we krwi.

W tym samym czasie białko to zmniejszało ilość hormonu GIP, substancji, która ułatwia odkładanie się tłuszczu i przybieranie na wadze. Organizm dostawał więc informację, aby jeść mniej oraz lepiej rozporządzać cukrem.

Białka działały też bezpośrednio na spalanie tłuszczu. W organizmach myszy uruchamiały geny odpowiedzialne za termogenezę, wytwarzanie ciepła oraz spalanie energii, a także za lipolizę (rozkład nagromadzonego tłuszczu). U myszy karmionych tłustą dietą przekładało się to na mniejszą masę tłuszczu i wolniejsze przybieranie na wadze.

Działanie białka dotyczyło też cukru we krwi. Wątroba przez cały czas wypuszcza do krwi glukozę, a u szczurów białko RORDEP1 "popychało" insulinę do hamowania tego procesu. Poziom cukru utrzymywał się więc na niższym, stabilnym poziomie. Trzeba jednak pamiętać, że wszystkie te obserwacje pochodzą z badań na myszach oraz szczurach.

Ważne jest również spostrzeżenie, że u myszy, które dostały bakterie produkujące te białka, gęstość kości była wyższa. Gęstość kości mówi o tym, ile minerałów, głównie wapnia, mieści się w danej objętości kości. Im jest wyższa, tym kości są mocniejsze i mniej podatne na złamania. Niska gęstość prowadzi z kolei do osteoporozy - choroby, w której kości stają się kruche i łamią się nawet przy drobnym upadku. Dotyka ona najczęściej osób starszych oraz kobiet po menopauzie.

Iryzyna, do której te białka są podobne, oddziałuje właśnie na komórki budujące kości. Kierunek badań jest słuszny, choć dokładny mechanizm u myszy nie został jeszcze w pełni rozpoznany.

Większość mocnych wyników dotyczących masy ciała, cukru oraz kości pochodzi na razie z badań na zwierzętach. Wyniki z badań na myszach i szczurach nie przenoszą się automatycznie na człowieka, ponieważ nasz metabolizm działa trochę inaczej niż u tych zwierząt. Historia medycyny zna mnóstwo substancji, które świetnie działały u zwierząt, a u ludzi zawiodły.

U człowieka mamy na razie tylko zależność, ale ona o niczym jeszcze nie przesądza. Równie dobrze to szczuplejsza sylwetka oraz sposób życia mogą ułatwiać rozwój tej bakterii, a nie odwrotnie. Badania nad ludźmi są dopiero na wczesnym etapie, więc na twarde wnioski jest zdecydowanie za wcześnie. Nie istnieje też jeszcze żaden gotowy suplement ani udowodniona metoda oparta na tym odkryciu.

Naukowcy myślą o dwóch drogach na przyszłość. Dwa lata temu założyli firmę biotechnologiczną GutCRINE, która ma przekuć te odkrycia w konkretne wsparcie i pomoc dla ludzi. Trwają już dwa pierwsze badania. W jednym zdrowi uczestnicy dostają żywe bakterie produkujące badane białka, a w drugim podawane jest samo białko RORDEP1.

Pierwsza droga to probiotyk nowej generacji, w którym celowo dobrane żywe bakterie miałyby zapobiegać chorobom przewlekłym. Druga droga to lek oparty na przerobionej wersji białka, przeznaczony do leczenia chorób serca, otyłości, cukrzycy oraz osteoporozy. Pojawiła się dla nich nawet osobna nazwa, która brzmi "farmabiotyki". Badacze studzą jednak nastroje, ponieważ na ewentualne gotowe preparaty trzeba będzie czekać prawdopodobnie od 10 do 15 lat.

Bakteria z jelit, która w badaniach poprawiała metabolizm i wzmacniała kości, brzmi obiecująco, ale to dopiero początek drogi. Twarde dowody pochodzą od zwierząt, a u ludzi trwają pierwsze testy. Na razie warto to śledzić, ale nie wyciągać z tego praktycznych zaleceń dietetycznych ani suplementacyjnych.

Źródła:

1. University of Copenhagen, https://cbmr.ku.dk/news/2025/microbiome-breakthrough/
2. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12313525/