Pierwszym objawem ból karku. Nieodwracalne uszkodzenia neurologiczne

Najczęstszą przyczyną bólu szyi i karku jest napięcie mięśniowo-powięziowe, wynikające z przeciążenia mięśni i otaczających je powięzi. Pojawia się po wielu godzinach pracy przy komputerze, długim wpatrywaniu się w ekran telefonu czy spaniu na niewygodnej poduszce. Ból ma charakter tępy, rozlany i obejmuje tył szyi, barki oraz potylicę. Mięśnie są tkliwe przy dotyku, a w ich pasmach wyczuwa się bolesne zgrubienia – tzw. punkty spustowe.

Dolegliwości nasilają się pod wpływem ruchu i stresu, a łagodnieją po odpoczynku i rozgrzaniu. Zazwyczaj mijają w ciągu kilku dni. Ulgę przynoszą ciepłe okłady, delikatne rozciąganie, regularne przerwy w pracy oraz ustawienie górnej krawędzi monitora na wysokości wzroku, by nie pochylać głowy.

Z wiekiem krążki międzykręgowe tracą nawodnienie i elastyczność, przez co gorzej amortyzują codzienne wstrząsy. Na krawędziach trzonów kręgowych powstają narośla kostne (osteofity) – charakterystyczne dla spondylozy szyjnej. Gdy zmiany zwyrodnieniowe lub przepuklina krążka zwężają otwory międzykręgowe, dochodzi do ucisku korzenia nerwowego (radikulopatii).

Ból przestaje być wtedy miejscowy: staje się ostry, rwący i promieniuje wzdłuż nerwu przez bark i ramię aż do palców dłoni. Towarzyszą mu mrowienie, drętwienie oraz osłabienie siły mięśniowej ręki (np. trudności z utrzymaniem kubka). Objawy nasilają się przy odchylaniu głowy do tyłu oraz podczas kaszlu. Taki stan wymaga precyzyjnej diagnostyki neurologicznej, a nie domowego masowania bolącego miejsca.

Znacznie groźniejsza jest mielopatia szyjna, rozwijająca się wtedy, gdy powiększone osteofity i przerośnięte więzadła uciskają bezpośrednio rdzeń kręgowy. Pierwsze symptomy bywają dyskretne: pojawiają się trudności z precyzyjnymi ruchami palców, widoczne przy zapinaniu guzików, pisaniu na klawiaturze czy wiązaniu sznurowadeł.

Z czasem dochodzi do zaburzeń równowagi, chwiejnego chodu na szerokiej podstawie oraz uczucia sztywności i ciężkości nóg. Chory może zgłaszać także naglące parcie na pęcherz. Co zwodnicze, sam ból szyi bywa w tym stadium niewielki. Nieleczony ucisk na rdzeń prowadzi do nieodwracalnych uszkodzeń neurologicznych, dlatego objawy te wymagają pilnego wykonania rezonansu magnetycznego.

Zupełnie inny mechanizm stoi za sztywnością karku przy zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych. Klasycznym objawem jest gwałtowny opór przy próbie pochylenia głowy do przodu. W wyniku infekcji odruchowy skurcz mięśni uniemożliwia przygięcie brody do klatki piersiowej, choć ruchy głowy na boki mogą pozostać zachowane.

Stanowi temu towarzyszy silny, pulsujący ból głowy, gorączka powyżej 38,5°C, wymioty oraz światłowstręt. W przypadku zakażenia meningokokowego na skórze mogą pojawić się drobne, niewypukłe wybroczyny, które nie bledną pod naciskiem szklanki. To stan bezpośredniego zagrożenia życia, wymagający natychmiastowego wezwania pogotowia ratunkowego.

Ból karku może być również maską zawału mięśnia sercowego. Impulsy bólowe z niedokrwionego serca trafiają do tych samych segmentów rdzenia kręgowego co nerwy czuciowe z szyi, ramienia i żuchwy, przez co mózg błędnie lokalizuje źródło dolegliwości.

U kobiet, osób z cukrzycą oraz seniorów zawał rzadziej objawia się typowym miażdżącym bólem zamostkowym. Zamiast tego pojawia się nagły ucisk promieniujący do karku i dolnej szczęki, połączony z dusznością, bladością, zimnymi potami oraz nagłym, skrajnym osłabieniem. W takiej sytuacji liczy się każda minuta.

Dolegliwości zlokalizowane z przodu i po bokach szyi mają inne podłoże. Bolesność nasilająca się przy przełykaniu, promieniująca do uszu i kąta żuchwy to typowy obraz podostrego zapalenia tarczycy, występującego zazwyczaj kilka tygodni po infekcji wirusowej. Towarzyszyć jej mogą stany podgorączkowe oraz kołatanie serca i drżenie rąk. Z kolei twardy, powiększający się i niebolesny węzeł chłonny wymaga pilnej diagnostyki onkologicznej.

Rzadką, lecz śmiertelnie groźną przyczyną bywa rozwarstwienie tętnicy szyjnej. Objawia się nagłym, jednostronnym bólem szyi i potylicy, któremu często towarzyszy opadanie powieki i zwężenie źrenicy po tej samej stronie. Stan ten grozi natychmiastowym udarem niedokrwiennym mózgu.

Pilnej konsultacji medycznej wymaga każdy ból szyi będący skutkiem upadku z wysokości lub wypadku komunikacyjnego (podejrzenie złamania kręgów wymaga unieruchomienia i wezwania pomocy).

Niepokojące są również: ból wybudzający w nocy i niereagujący na zmianę pozycji, postępujące opadanie stopy lub niedowład ręki, nagłe zaburzenia czucia, niewyjaśniony spadek masy ciała oraz nocne poty. Natychmiastowego wezwania pogotowia wymaga nagły, rozsadzający ból głowy połączony z gorączką, zaburzeniami świadomości lub dusznością.

Choć w większości przypadków ból karku wynika ze zwykłego przeciążenia mięśni i ustępuje po kilku dniach, obecność objawów towarzyszących diametralnie zmienia sytuację. Promieniowanie do ręki, osłabienie chwytu, gorączka ze sztywnością karku czy ból schodzący z żuchwy to sygnały, których pod żadnym pozorem nie wolno przeczekiwać. Wczesna diagnostyka pozwala uniknąć trwałego kalectwa i ratuje życie.

Źródła:

1. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26387860/
2. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7788378/
3. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6074604/
4. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3116771/
5. University of Amsterdam, https://dare.uva.nl/id/78c414f4-dbfd-47b5-b3f0-2a79458cba7e
6. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10048062/
7. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9749844/
8. Archives of Physiotherapy, https://www.archivesofphysiotherapy.com/index.php/aop/article/view/3245