Przełom w orzekaniu o niepełnosprawności. Nowe przepisy od 11 czerwca 2025

Dotąd nawet osoby z nieodwracalnymi diagnozami musiały cyklicznie ponownie przechodzić przez procedury orzecznicze – zbierać dokumentację, uczestniczyć w komisjach, odnawiać zaświadczenia. Teraz, w wielu przypadkach, będzie to rzadsze, a niekiedy wręcz zbędne:

• dorośli (powyżej 16. roku życia) cierpiący na jedną z 208 wskazanych chorób otrzymają orzeczenia ważne przez co najmniej 7 lat;

• dzieci (poniżej 16. roku życia) otrzymają orzeczenia na minimum 3 lata, a przy niektórych chorobach, aż do ukończenia 16 lat.

W wyjątkowych przypadkach możliwe będzie przyznanie orzeczenia bezterminowego, co stanowi długo wyczekiwaną zmianę, mimo że nie wynika bezpośrednio z samego rozporządzenia, lecz z wytycznych przekazanych zespołom orzekającym.

Nowe przepisy obejmują konkretne jednostki chorobowe, których przebieg medyczny uznaje się za nieodwracalny lub nieuleczalny. Na liście znalazły się m.in.:

• zespół Downa,

• wrodzony brak ramienia i przedramienia,

• mukowiscydoza,

• zespół Retta,

• wrodzona ślepota Lebera,

• choroba Parkinsona o wczesnym początku,

• zespół Turcotte’a,

• zespół Angelmana,

• wrodzona łamliwość kości (typ ciężki),

• wodogłowie wrodzone,

• zespół Bartha,

• hypofosfatazja,

• hemofilia A, postać ciężka

Dla tych i wielu innych schorzeń – obejmujących zarówno choroby metaboliczne, genetyczne, neurologiczne, jak i strukturalne wady wrodzone – nowe przepisy oznaczają realną ulgę administracyjną. Pacjenci i ich opiekunowie zyskają więcej stabilności w planowaniu terapii, rehabilitacji czy edukacji.

Choć same przepisy nie przewidują automatycznego wydawania orzeczeń na stałe, Ministerstwo opracowało i rozesłało do zespołów orzekających dwie listy schorzeń (150 i 58 pozycji), przy których możliwe jest ustalenie orzeczenia bezterminowego.

To ważny krok w kierunku systemowego uznania, że w przypadku niektórych chorób poprawa zdrowia nie jest możliwa, a zatem powtarzanie procedury jest bezcelowe.

Zobacz także: Żyjemy krócej niż Europejczycy. "Tracimy siedem tysięcy lat"

Nowelizacja obejmuje także przepisy przejściowe, dzięki którym osoby, których postępowania orzecznicze są obecnie w toku, mogą skorzystać z nowych zasad. Dla wielu rodzin to szansa na uniknięcie dodatkowych formalności i oczekiwania na kolejne komisje.

Posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności wiąże się z szerokim katalogiem przywilejów:

• świadczenie pielęgnacyjne dla rodziców dzieci wymagających stałej opieki,

• zasiłek pielęgnacyjny jako pomoc finansowa,

• ulgi podatkowe, w tym ulga rehabilitacyjna,

• pierwszeństwo w dostępie do usług opiekuńczych,

• ułatwienia w dostępie do rehabilitacji i leczenia,

• prawo do karty parkingowej,

• wsparcie edukacyjne, takie jak indywidualny tok nauczania czy asystent w szkole.

Nowe regulacje oznaczają, że osoby legitymujące się orzeczeniem będą mogły dłużej korzystać z tych uprawnień bez konieczności ich cyklicznego odnawiania.

Zmiany wprowadzone od 11 czerwca 2025 to odpowiedź na wieloletnie postulaty pacjentów, organizacji społecznych i lekarzy. Dłuższy okres ważności orzeczeń to nie tylko oszczędność czasu i nerwów, ale także większa stabilność w codziennym życiu.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. PAP
2. MRPiPS