Trwa ładowanie...

Przemoc psychiczna w małżeństwie i rodzinie - jak sobie z nią radzić

Znęcanie psychiczne i fizyczne to problem wszechobecny. Najczęściej mówi się o nim w kontekście przemocy w rodzinie, ale zdarzają się również przypadki znęcania się dzieci nad rówieśnikami w szkole, a także znęcania się nad osobami dorosłymi, w tym również starszymi, w pracy lub różnego rodzaju instytucjach. Każda forma przemocy ma negatywny wpływ na osobę krzywdzoną, a w szczególności, gdy jest nią dziecko. Ofiary przemocy często noszą jej brzemię do końca życia. Czym różni się przemoc fizyczna od przemocy psychicznej?

Zobacz film: "Przemoc to nie tylko bicie"

spis treści

1. Przemoc psychiczna a fizyczna

Znęcanie się to zamierzone lub niezamierzone krzywdzenie drugiego człowieka. Znęcanie się jest procesem, często długotrwałym, w przeciwieństwie do pojedynczych aktów przemocy. Osoba krzywdzona doznaje poczucia niesprawiedliwości i bezsilności. Zazwyczaj nie potrafi przeciwstawić się osobie, która zadaje jej ból. Przemoc wobec drugiej osoby może przybrać formę znęcania się psychicznego, fizycznego lub seksualnego. Najczęstszymi ofiarami przemocy są dzieci, gdyż sprawcy przemocy zawsze wybierają osoby słabsze i bezbronne. Często też dochodzi do znęcania się partnera nad partnerką w związku.

Znęcanie się fizyczne ma miejsce wtedy, gdy zachowanie człowieka wobec drugiej osoby nastawione jest na zadawanie bólu fizycznego. Przemoc fizyczna może się objawiać na ciele osoby krzywdzonej, ale nie zawsze tak jest. Często zdarza się, że sprawca przemocy przemyślnie zadaje ból w taki sposób, aby nie pozostawiało to żadnych śladów. Ofiary przemocy fizycznej często trafiają do szpitali z ranami, złamaniami, potłuczeniami i obrażeniami wewnętrznymi. W takiej sytuacji sprawca przemocy zawsze potrafi wytłumaczyć te urazy upadkiem ze schodów lub potknięciem. Okrucieństwo może przybierać bardzo wyszukane formy. Sprawcy przemocy znęcają się nad swoimi ofiarami poprzez przypalanie im skóry papierosami, związywanie sznurami i wyrywanie włosów. Znęcanie się nad drugim człowiekiem daje im poczucie siły i wyższości.

Znęcanie psychiczne również ma na celu zadawanie bólu drugiej osobie, z tą różnicą, że nie wykorzystuje się do tego żadnych narzędzi ani siły. Przemoc psychiczna nie pozostawia śladów na krzywdzonej osobie, nie licząc zniszczeń, do jakich prowadzi w sferze emocjonalnej drugiego człowieka. Na znęcanie psychiczne może się składać wiele różnych zachowań. Są to zarówno wyzwiska i obelgi, jak i zbyt wysokie wymagania wobec drugiej osoby.

Ofiary przemocy psychicznej przeżywają wewnętrzną udrękę. Często mają lęki i cierpią na depresję, a ponadto mają bardzo niską samoocenę, czują, że zasługują na to, co je spotyka. Dzieci, nad którymi znęcano się psychicznie, mają utrudniony rozwój emocjonalny i społeczny. Skutki przemocy odczuwają nawet, gdy są już dorosłe.

2. Przemoc psychiczna w rodzinie

Przemoc psychiczna w małżeństwie najczęściej dotyczy kobiet. Przemoc psychiczna jest najpowszechniejszą formą przemocy, jaka występuje w rodzinie. Często osoby, wobec których jest ona stosowana, nie uważają się za ofiary. Jak zatem można im pomóc? Warto pamiętać, że każda przemoc pozostawia ślad – bez względu na to, czy blizna zostaje na ciele, czy na psychice. Zarówno przemoc fizyczna, jak i psychiczna jest szkodliwa dla rozwoju i samooceny jednostki. Warto pamiętać, że psychiczne znęcanie się jest traktowane jako przestępstwo.

Wyzwiska, przykrości, upokorzenia, które stopniowo przybierają na sile, określa się mianem przemocy psychicznej. Przemoc psychiczna jest przestępstwem. Najczęściej jej ofiarami padają kobiety, nierzadko również dzieci. Zdarza się jednak, że także mężczyźni żyją w toksycznych związkach, w których rolę kata przyjmuje kobieta. Przemoc psychiczna niszczy całą rodzinę. Niejednokrotnie doprowadza ofiary do stanów depresyjnych, lękowych, a nawet myśli samobójczych. Osoby będące ofiarami przemocy domowej, są zazwyczaj skryte, zamknięte w sobie i mają niskie poczucie własnej wartości.

Najczęściej rejestrowaną formą przemocy jest znęcanie się moralne, polegające na używaniu w stosunku do ofiary słów wulgarnych. Inne przejawy zachowania sprawcy, to: awanturowanie się w domu, groźby bicia, niszczenie domowych sprzętów, wypędzanie z domu. Nie należy zapominać o najbardziej drastycznych przypadkach przemocy, takich jak: zastraszanie, zmuszanie do przyglądania się szokującym scenom, pozbawianie poczucia bezpieczeństwa itp.

Rekomendowane przez naszych ekspertów

3. Ofiary przemocy psychicznej

Ofiary przemocy psychicznej charakteryzują takie cechy, jak niska samoocena związana ze zniekształconym obrazem siebie; bierne mechanizmy radzenia sobie, czyli niepodejmowanie działań, które mogłyby uwolnić od przemocy; wysoka zależność od partnerów, czyli poczucie, że nie poradzi sobie bez sprawcy; niepokój i depresja, czyli stałe poczucie zdenerwowania, ogólnie odczuwanego psychosomatycznie niepokoju i obniżony nastrój; izolacja społeczna, czyli izolowanie się od innych ludzi; zinternalizowane poczucie winy, wewnętrzne poczucie, że zasłużyło się na przemoc; podporządkowywanie się – uleganie przemocy i brak przejawiania swojego zdania; ambiwalentne poczucie lojalności – rozstrojenie między chęcią ucieczki a poczuciem, że muszę trwać przy sprawcy przemocy; zniekształcone atrybucje – przypisywanie sobie winy za przemoc; nadużywanie alkoholu i narkotyków; choroby związane ze stresem.

4. Formy przemocy psychicznej w małżeństwie

Przemoc psychiczna to wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby bez jej przyzwolenia, przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowymi środkami przemocy psychicznej są: groźba, inwektywa i molestowanie psychiczne.

Przemoc w małżeństwie nie musi polegać wyłącznie na wykorzystywaniu fizycznej przewagi jednej ze stron w celu zniewolenia, molestowania seksualnego i bicia partnera. Może też obejmować znęcanie się psychiczne, lżenie i urąganie godności osobistej współmałżonka. Często, gdy tak się dzieje, ofiara przemocy psychicznej sama nie jest świadoma, że zachowanie takie przekracza granice dozwolone w nawet najbardziej burzliwych związkach. Sytuację pogłębia fakt, że w okresie między kolejnymi wybuchami złości, mężczyzna pokazuje swoją lepszą – czułą, troskliwą i ujmującą – stronę.

Zachowania, które kwalifikujemy jako przemoc psychiczną to przede wszystkim:

  • pogarda, czyli nieokazywanie szacunku przy osobach trzecich, lekceważenie pracy, opinii i starań partnerki,
  • odosobnianie poprzez monitorowanie lub rozłączanie rozmów telefonicznych, uniemożliwianie lub utrudnianie kontaktów z najbliższymi i rodziną, narzucanie swojego zdania odnośnie miejsca i osób z którymi się spotyka partnerka,
  • wywieranie nacisku, m.in. wskutek rozpowszechniania wymyślonych informacji o partnerce, zabierania pieniędzy, potomstwa, auta, czy wyłączania komórki,
  • groźby, np. wykonywanie agresywnych gestów, niszczenie własności partnerki, kopanie w ścianę, grożenie przemocą fizyczną, rzucanie wszystkim, co się ma pod ręką, czy straszenie nożem,
  • agresja słowna i destrukcyjna krytyka, np. wyzywanie, bezpodstawne oskarżanie, krzyczenie, a nawet przedrzeźnianie,
  • tendencje prześladowcze, czyli nieustanne sprawdzanie prawdomówności partnerki, kontrolowanie otrzymywanej przez nią korespondencji, śledzenie, czy ośmieszanie kobiety przy obcych ludziach,
  • zaprzeczenie, poprzez zrzucenie winy za spowodowanie przemocy na kobietę, przy jednoczesnym udawaniu osoby przyjaznej, miłej i dobrze wychowanej w miejscach publicznych, a także próby wzbudzenia litości wobec własnej osoby poprzez płacz i prośby.

5. Znęcanie się nad partnerem

Psychiczne znęcanie się nad żoną lub mężem jest wbrew pozorom dość częstym zjawiskiem społecznym. Ofiary wstydzą się przyznać do tego, że są psychicznie molestowane i boją się wyjść ze swoim problemem na zewnątrz. Nie wolno jednak zlekceważyć sygnałów terroru psychicznego, jeśli widzisz, że partner:

  • wpada w szał z byle powodu,
  • stale podejrzewa cię o chęć zdrady lub jej dokonanie,
  • posiada utartą, niemożliwą do zmiany opinię na temat tego, co można, a co nie przystoi kobiecie,
  • wykazuje zmienne nastroje i właśnie nim podporządkowane jest wasze codzienne życie, a ty starasz się wciąż domyślać się, czego od ciebie oczekuje,
  • zabrania ci jakichkolwiek kontaktów towarzyskich bez własnego w nich uczestnictwa,
  • mówi ci, jak masz się ubierać i z kim masz przestać się przyjaźnić, kontroluje każde twoje poczynanie,
  • wzbudza w tobie strach, a ty zrobisz wiele, a właściwie wszystko, byle tylko się nie denerwował,
  • złości się i grozi ci, wskutek czego z wielu rzeczy zrezygnowałaś, aby nie wszczynać kłótni,
  • popycha cię, wyzywa, stosuje groźby lub zupełnie się nie odzywa,
  • straszy, że się zabije, gdy go zostawisz.

Przemoc psychiczna w małżeństwie jest trudna do rozpoznania i niezwykle ciężko jest ją udowodnić. Polega bowiem na przemyślnym manipulowaniu drugą osobą, powolnym utwierdzaniu ją w przekonaniu, że jest nic nie warta, nic nie potrafi. Psychologiczny sadysta w ten sposób uzależnia od siebie własną ofiarę i coraz bardziej gnębi. Psychiczny terror bywa często gorszą gehenną niż cielesne znęcanie się.

6. Co zrobić w przypadku przemocy psychicznej

Kiedy podejrzewasz, że znana ci osoba lub członek rodziny doświadcza przemocy psychicznej w małżeństwie, nie wahaj się i udziel wsparcia. Powiedz jej o Niebieskiej Linii, czyli Ogólnopolskim Pogotowiu dla Ofiar Przemocy w Rodzinie. Dzięki Niebieskiej Linii osoba maltretowana w małżeństwie będzie mogła porozmawiać z psychologiem. Specjaliści pogotowia skierują zainteresowanego do najbliższej w pobliżu jego miejsca zamieszkania placówki pomocy. Ofiary przemocy psychicznej potrzebują wyjścia z domu, w którym panuje terror i zastraszanie. Zachęć taką osobę do wspólnych wyjść, spróbuj porozmawiać z nią o zachowaniu partnera i motywować do realnej oceny swojej sytuacji. Ofiary przemocy psychicznej muszą wiedzieć, że nie są same.

Przemoc w domu - bez względu na to, czy fizyczna, czy psychiczna - działa niszcząco na ofiarę. Bardzo często zdarza się, że maltretowane dzieci po założeniu rodziny powielają wzorzec, który wyniosły z domu. Nawet mimo znęcania się, krzywdzona żona lub dziecko odczuwają silną więź ze sprawcą przemocy, co nie pozwala im szukać pomocy.

Następny artykuł: Rodzaje toksycznych partnerów, których należy unikać

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.