Depresja - przyczyny, objawy, rodzaje, leczenie

Depresja to zespół zaburzeń psychicznych dotykających nastroju. Depresja ma kilka grup objawów – obniżenie nastroju, obniżenie tempa działania i myślenia, lęk, a nawet objawy somatyczne. Nie do końca znane są przyczyny powstawania depresji, określa się tylko czynniki, które mogą jej sprzyjać, jak np. zmiany struktury mózgu, zakażenia wirusowe, czynniki genetyczne, psychologiczne czy społeczne.

spis treści

Zobacz film: "Depresja maskowana - jak się objawia?"

1. Depresja według prof. Kępińskiego

Co to jest depresja? Wydawałoby się, że każdy potrafi wyliczyć objawy depresji – smutek, przygnębienie, niechęć do działania, ale przecież wszyscy od czasu do czasu tak się czujemy. Nie znaczy to, że każdy z nas miewa depresję. Depresja nie jest wymysłem i usprawiedliwieniem lenistwa, ucieczką przed problemami. To poważna choroba, która wymaga odpowiedniego leczenia. Jednak wcześniej depresję trzeba zdiagnozować.

Depresja charakteryzuje się nasileniem objawów i wydłużonym czasem ich utrzymywania się (przynajmniej dwa tygodnie). Niepokój powinno wzbudzić nie samo przygnębienie, ale to, że trwa ono już długo i zmienia nasze funkcjonowanie, dezorganizuje codzienne życie. Smutek w depresji nie pojawia się od czasu do czasu, ale stale nam towarzyszy i zaczyna nas zasadniczo zmieniać. Profesor Antoni Kępiński nazwał to „piekłem za życia”.

Prof. Antoni Kępiński (1918-1972) to wybitny lekarz psychiatra, autor znanych książek na temat depresji, nerwicy czy schizofrenii, m.in.: „Rytm życia”, „Lęk”, „Melancholia”, „Schizofrenia”, „Podstawowe zagadnienia współczesnej psychiatrii”, „Poznanie chorego”, „Psychopatie”. Informacje o depresji można znaleźć głównie w „Melancholii” – tytuł jest dawną nazwą tej choroby, używaną przez lekarzy aż do drugiej połowy XIX wieku.

Prof. Kępiński pisał, że depresja to smutek, który przychodzi bez konkretnej przyczyny – następuje spadek dynamiki życiowej, pojawiają się trudności z myśleniem, a tematyka naszych myśli zaczyna być uboga. Ambicje, sukcesy czy rywalizacja przestają mieć znaczenie.

Charakterystyczne są kłopoty ze snem – o ile w zaburzeniach nerwicowych chory nie może zasnąć, o tyle w depresji zasypia szybko, ale potem budzi się wcześnie rano. Kępiński posługiwał się pojęciem metabolizmu informacyjnego, oznaczającym wymianę informacji między człowiekiem a jego otoczeniem. W depresji metabolizm informacyjny jest, jego zdaniem, znacznie ograniczony.

2. Depresja - przyczyny

Pomimo, że przyczyny depresji nie są do końca poznane, można dokonać podziału na depresję endogenną i egzogenną. Depresja endogenna jest uwarunkowana biologicznie, może wynikać z występowania zaburzeń, przykładowo w produkcji neuroprzekaźników (takich jak noradrenalina lub serotonina). Istotną rolę odgrywają też czynniki genetyczne, które nie są bezpośrednią przyczyną depresji, ale mogą wpływać na łatwiejsze zachorowanie (ryzyko zachorowania na depresję rośnie, kiedy choroba wystąpiła u innych członków rodziny).

Depresja reaktywna (egzogenna) jest uwarunkowana psychologicznie, może być związana z wystąpieniem stresującego wydarzenia w życiu (przykładowo ciężka choroba, rozwód, śmierć bliskiej osoby). Depresję można powiązać także z chorobami somatycznymi (np. cukrzyca, nadciśnienie) i neurologicznymi. Na występowanie depresji wpływ mogą mieć również leki i substancje psychoaktywne. Bardzo często depresja jest efektem działania czynników biologicznych i psychicznych jednocześnie.

3. Depresja - objawy

Depresja narasta powoli i niepostrzeżenie. Stopniowo obniża się nastrój, człowiek staje się apatyczny, bierny, nie ma ochoty na żadną aktywność, najchętniej przebywa z dala on innych osób, szuka samotności, zamyka się w sobie. Smutku nie mogą rozwiać bliscy ani pozytywne wydarzenia w życiu chorego. To, co do tej pory przynosiło choremu przyjemność, np. realizacja swoich zainteresowań, już go nie interesuje.

W ciężkiej depresji chory jest przekonany, że nie ma przed sobą żadnych perspektyw, że obecnej sytuacji nie da się już zmienić, występują urojenia prześladowcze, samoobwinianie, a także rozdrażnienie i agresja. Człowiek jest przekonany, że wszystko co złe, dzieje się przez niego, wyolbrzymia problemy. Negatywnie ocenia siebie, swoje osiągnięcia i widoki na przyszłość. Negatywne myśli są bardzo uporczywe i chory nie może się ich pozbyć. W tym stanie wzrasta bardzo ryzyko podjęcia próby samobójczej.

Objawy somatyczne (cielesne) depresji, to np.:

Nie każdy spadek nastroju czy gorsze samopoczucie oznaczają depresję. Aby postawić takie rozpoznanie, konieczne jest występowanie określonych objawów przez dłuższy czas (minimum 2 tygodnie). Oprócz kryterium czasu muszą być spełnione jeszcze inne warunki:

  • minimum dwa z tej grupy: nastrój depresyjny (stale utrzymujące się złe samopoczucie), utrata zainteresowań i przeżywania przyjemności, zwiększona męczliwość;
  • minimum dwa z tej grupy: osłabienie koncentracji i uwagi, niska samoocena i mała wiara w siebie, poczucie winy i małej wartości, pesymistyczne, czarne widzenie przyszłości, myśli i czyny samobójcze, zaburzenia snu, zmniejszony apetyt.

Objawy depresji, w przeciwieństwie do „dołka” psychicznego, trwają długo. Chorzy na depresję nie są w stanie znaleźć ukojenia. Odczuwają nieuzasadniony strach i lęk, miewają myśli samobójcze. Nie ma sposobu, żeby poprawić im nastrój.

4. Depresja - rodzaje

Depresja ma także różne objawy w zależności od jej rodzaju. Ze względu na przyczyny, objawy i przebieg choroby można wyróżnić kilka rodzajów depresji.

4.1. Rodzaje depresji - dystymia

Dystymia jest najłagodniej przebiegającym rodzajem depresji. Dystymia definiowana jest jako przewlekłe obniżenie nastroju, które trwa przez przynajmniej dwa lata. U chorego można zaobserwować pesymizm, niską samoocenę i obniżony nastrój. Dodatkowo występuje uczucie nieradzenia sobie, trudności z podejmowaniem decyzji, smutek i zmęczenie. W leczeniu wykorzystuje się psychoterapię i leki przeciwdepresyjne.

4.2. Rodzaje depresji - depresja sezonowa

Najczęściej w okresie jesienno-zimowym można zaobserwować występowanie depresji sezonowej, która spowodowana jest brakiem słońca. Krótsze dni sprawiają, że do organizmu dociera mniej światła słonecznego, czego efektem jest zwiększona produkcja melatoniny przez szyszynkę. Skutkuje to sennością, rozdrażnieniem, obniżeniem nastroju i spowolnieniem funkcji życiowych. Depresję sezonową można zauważyć najczęściej u osób między dwudziestym a trzydziestym rokiem życia.

4.3. Rodzaje depresji - depresja poporodowa

Nagłe wahania poziomu hormonów po porodzie mogą się przyczynić do pojawienia się depresji poporodowej. Choroba objawia się przez poczucie niekompetencji, brak radości płynącej z kontaktu z dzieckiem, rozdrażnienie, a także zaburzenia łaknienia i zaburzenia snu, które nie ustępują w przeciągu kilkunastu dni od porodu. Warto zaznaczyć, że objawy mogą się pojawić nawet po dłuższym czasie od porodu (kilka miesięcy), a leczenie wymaga wsparcia ze strony najbliższych i wizyty u psychiatry.

4.4. Rodzaje depresji - zaburzenia afektywne dwubiegunowe

W przebiegu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych charakterystyczne jest występowanie dwóch skrajnych stanów: depresji i manii. U chorego można zaobserwować epizody depresyjne występujące naprzemiennie ze stanami skrajnego optymizmu. Istotne jest, że choroba może doprowadzić nawet do samobójstwa, a leczenie polega na stałym przyjmowaniu silnych leków przeciwpsychotycznych (może dochodzić do nawrotów choroby).

4.5. Rodzaje depresji - depresja z zahamowaniem

Depresja z zahamowaniem inaczej nazywana jest osłupieniem depresyjnym. Osoba chora na ten rodzaj depresji nie podejmuje żadnej aktywności. Można również zauważyć brak kontaktu chorego z otoczeniem, pozostawanie nieruchomo w jednej pozycji, a także cierpiący wyraz twarzy. Istotne jest to, że osoba chora nie odżywia się.

4.6. Rodzaje depresji - depresja poschizofreniczna

Charakterystyczne dla depresji poschizofrenicznej jest występowanie objawów depresyjnych, połączonych z łagodniejszą formą objawów schizofrenicznych. Choroba jest reakcją na przebyty epizod schizofreniczny.

4.7. Rodzaje depresji - depresja urojeniowa i lękowa

Charakterystyczne dla przebiegu depresji urojeniowej jest nasilenie objawów powiązanych z obniżeniem poczucia własnej wartości i negatywną wizją przyszłości, które dochodzą do poziomu urojeń. Dodatkowo, u chorych można zaobserwować nieufność wobec najbliższych i myślenie katastroficzne.

W przebiegu depresji lękowej, nazywanej również agitowaną głównym objawem, który można zaobserwować u chorego jest nasilone uczucie niepokoju. Może występować także silne pobudzenie nerwowe.

4.8. Rodzaje depresji - depresja nietypowa

Jest nazywana depresją maskowaną lub atypową. Charakterystyczne dla depresji nietypowej jest występowanie odwrotnych objawów, niż w przypadku typowej depresji. Najczęściej spotykaną różnicą jest objadanie się (zwiększony apetyt) oraz występowanie nadmiernej senności.

4.9. Rodzaje depresji - podział ze względu na wiek

Problem depresji może spotkać osoby w każdym wieku, biorąc pod uwagę wiek osoby chorej można wyróżnić rodzaje zaburzeń depresyjnych, takie jak depresja u osób starszych, depresja osób dorosłych, a także depresję dzieci i młodzieży. W przypadku ostatniej grupy, jako objawy mogą pojawić się: wrogość i odcięcie się od rówieśników i rodziny, łatwe wpadanie w złość oraz łatwe irytowanie się.

Depresja - zdjęcia
Depresja - zdjęcia

Mężczyzna w depresji (Vincenta van Gogha)

zobacz galerię

5. Depresja - pytania i odpowiedzi

Depresja jest trudną chorobą do rozpoznania we wczesnym jej stadium. Nierzadko się zdarza, że przez długi czas lekarz nie jest w stanie postawić jednoznacznej diagnozy. Jeśli częste spadki nastroju wzbudzają podejrzenie depresji, to warto zadać pytania, które mogą pomóc nie tylko pacjentowi, lecz także lekarzowi.

  • Czy mówienie choremu na depresję „wszystko będzie dobrze”, czy też namawianie go do aktywności może mu pomóc?

Nie. Mówienie „wszystko będzie dobrze, nie przesadzaj” jest dla chorych krzywdzące. Jest, może nawet nieświadomym, bagatelizowaniem problemów chorego. Ludzie cierpiący na depresję czują się gorsi, bezwartościowi i nieużyteczni. Fakt, że nie mogą poradzić sobie ze swoimi problemami, może czasami jeszcze nasilić ich dolegliwości.

Podobnie jest z zachęcaniem ich do aktywności. Chorzy na depresję bezustannie odczuwają zmęczenie i niechęć do wykonywania jakichkolwiek czynności (nie odczuwają przyjemności z niczego, co robią). Kiedy próbujemy przywrócić ich do normalnej aktywności, możemy wzbudzić w nich dodatkowe poczucie winy (dodatkowe do tego, które już nieustająco odczuwają). Czują, że nie potrafią sprostać prostym czynnościom.

  • Czym jest depresja?

Depresja należy do chorób z kręgu zaburzeń nastroju. Zaburzenia nastroju wyrażają się przede wszystkim jego zmianami, np. długimi okresami nadmiernego smutku, przesadnej wesołości lub smutku i wesołości na zmianę. Chorobowe zaburzenia nastroju możemy rozpoznać wtedy, gdy smutek lub radość są nadmierne, trwają nieadekwatnie długo do bodźca, który je wywołał lub gdy nie ma na nie żadnego konkretnego wytłumaczenia. W tych przypadkach głęboki smutek nazywamy depresją.

  • Jaki jest średni wiek zachorowania na depresję?

Przyjmuje się, że jest to przedział wiekowy między 20. a 40. rokiem życia. Jednakże zdarza się, że chorują dzieci, a depresja wśród osób w wieku podeszłym sięga niemal 20%.

  • Jak długo trwa depresja?

U połowy chorych nieleczony epizod depresyjny trwa średnio sześć miesięcy. Wprowadzenie farmakoterapii i psychoterapii przy depresji skraca czas choroby.

Istnieje kilka czynników, które decydują o włączeniu bądź utrzymaniu leczenia przeciwdepresyjnego w ciąży. Należą do nich: obraz kliniczny choroby i nasilenie jej objawów, stopień zaawansowania ciąży (w pierwszym trymestrze ciąży niewskazane jest stosowanie jakichkolwiek leków – ze względu na to, że w tym czasie zaczynają rozwijać się narządy i przyjmowanie leków może skutkować powstaniem wad rozwojowych u dzieci). Sytuacją, która wymaga podawania leków, jest np. ciężka depresja z myślami samobójczymi. Stosowane są wówczas leki o znanym i w miarę możliwości udowodnionym bezpieczeństwie.

W kolejnych trymestrach stosowanie leków nie jest już tak niebezpieczne i, jeśli sytuacja kliniczna tego wymaga, włącza się je do leczenia. Należy pamiętać o tym, że około 2 tygodni przed spodziewanym porodem powinno się zacząć redukcję dawki otrzymywanych preparatów. Zapobiega się w ten sposób powikłaniom u noworodka (tzw. zespół odstawienny) oraz umożliwia matce karmienie piersią. Przyjmowanie i odstawianie leków w czasie ciąży powinno zawsze odbywać się pod kontrolą lekarza.

  • Jak długo powinna trwać kuracja przeciwdepresyjna?

Po postawieniu rozpoznania depresji lekarz powinien wdrożyć u chorego terapię. W zależności od nasilenia objawów oraz od rodzaju depresji stosuje się leki przeciwdepresyjne lub psychoterapię. Najczęściej jednak łączy się te dwie metody leczenia depresji. Po dobraniu odpowiedniego preparatu i jego dawki leczenie należy kontynuować przez 8 do 12 miesięcy w przypadku pierwszego epizodu depresji. Sytuacja wygląda inaczej, w momencie gdy mamy do czynienia z nawrotem depresji. W przypadku drugiego epizodu leczenie prowadzimy przez 2 lata, a trzeciego – do końca życia chorego.

Efekt leków przeciwdepresyjnych jest widoczny dopiero po kilku tygodniach. W związku z tym pacjenci powinni uzbroić się w cierpliwość. Ciężko im również zaakceptować, że mimo poprawy samopoczucia i stanu ogólnego nadal muszą przyjmować leki i zgłaszać się na wizyty kontrolne.

  • Czy depresja jest dziedziczna?

Nie. Nie ustalono dotychczas genu odpowiedzialnego za występowanie choroby. Faktem jest jednak, że zaburzenia depresyjne mogą występować rodzinnie. Naukowcy przypuszczają, że możemy odziedziczyć jedynie predyspozycję do rozwinięcia się depresji, ale aby mogła się ujawnić, potrzebne są odpowiednie warunki środowiskowe lub traumatyzujące wydarzenie.

  • Czy można z osobami chorującymi na depresję rozmawiać o samobójstwie?

Kiedy w naszym otoczeniu wśród naszych bliskich znajduje się osoba chora na depresję, nie do końca wiemy, jak się w jej towarzystwie zachować, jakie tematy wolno nam poruszać.

Osoby cierpiące na zaburzenia depresyjne bardzo często miewają myśli samobójcze. Nie potrafią myśleć pozytywnie o sobie, swojej przyszłości. Postrzegają siebie jako kogoś bezwartościowego, nic nieznaczącego i nikomu niepotrzebnego. Myślenie o własnej śmierci przynosi chorym pewnego rodzaju ulgę.

Rozmowę na temat myśli samobójczych powinien przeprowadzić prowadzący chorego lekarz psychiatra. Należy również poinformować o tych skłonnościach rodzinę, która może w ten sposób w porę zadziałać w przypadku nasilenia się tendencji samobójczych czy też podejmowanych prób targnięcia się na własne życie.

  • Czy można pić alkohol w czasie przyjmowania leków przeciwdepresyjnych?

Zazwyczaj w trakcie przyjmowania leków działających na ośrodkowy układ nerwowy (mózg) nie powinno się w ogóle spożywać alkoholu. Zwykle informacje na temat interakcji (wzajemne oddziaływanie na siebie różnych substancji chemicznych) leku z alkoholem podane są w ulotce dołączonej do opakowania. Nowe generacje leków przeciwdepresyjnych z niewielkimi ilościami alkoholu zwykle nie powodują silnych działań niepożądanych. Każdy jednak reaguje na takie sytuacje indywidualnie i odpowiedź organizmu nie zawsze jest możliwa do przewidzenia.

  • Czy od leków przeciwdepresyjnych można się uzależnić?

Leki stosowane w farmakoterapii depresji nie powodują uzależnienia. Jest to stereotyp, który wywodzi się z przekonania, że wszystkie leki wpływające na funkcjonowanie mózgu prowadzą do uzależnienia. Nieprawdą jest też, że podczas stosowania antydepresantów wytwarza się na nie tolerancja i zachodzi potrzeba zwiększania ich dawki. Lekarzom zdarza się zwiększać ilość podawanego preparatu, ale tylko w sytuacji nieskuteczności terapeutycznej (może ona nastąpić na początku leczenia, podczas ustalania odpowiedniej dawki leku).

Czasami pacjenci odczuwają lęk (a także mają wrażenie nawrotu objawów choroby), gdy zdarzy im się pominąć jedną lub kilka dawek leku. Nie wynika on z niedostatecznej kontroli choroby, tylko z przeświadczenia chorych o nieskuteczności leczenia. Stan taki może imitować zespół odstawienny, którym nie jest ze względu na brak uzależniającego wpływu leków przeciwdepresyjnych.

Zobacz też:

6. Depresja - leczenie

W leczeniu depresji wykorzystuje się farmakoterapię i psychoterapię. Leki przeciwdepresyjne wpływają na poziom serotoniny lub noradrenaliny we krwi. Mogą to być nieselektywne inhibitory wychwytu noradrenaliny i serotoniny, inaczej nazywane także trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi, selektywne inhibitory wychwytu noradrenaliny i serotoniny, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny oraz inhibitory monoaminooksydazy. Efekty otrzymuje się po kilku tygodniach.

Psychoterapia jest zwykle stosowana równocześnie z lekami przeciwdepresyjnymi. Rodzaje psychoterapii skuteczne w leczeniu depresji, to:

Metodą wspomagającą leczenie depresji jest także fototerapia, czyli terapia światłem. Jest ona skuteczna szczególnie w przypadkach depresji sezonowej, pojawiającej się wtedy, kiedy brakuje słońca. Psychiatra może również zalecić leczenie szpitalne, choć chorzy dość często rezygnują z niego. Przy głębokiej depresji jest ono jednak najlepsze, ponieważ pacjent ma wtedy zapewnioną stałą opiekę i dozór na wypadek podjęcia próby samobójczej. W przypadku depresji atypowej i lekoodpornej stosowane są także lecznicze elektrowstrząsy.

Według badań Światowej Organizacji Zdrowia, depresja jest jednym z najpoważniejszych problemów zdrowotnych na świecie. Szacuje się, że na depresję cierpi około 10% populacji. Dodatkowo, szacuje się, że problem depresji będzie stale narastał. Nie ma reguły, która pozwoli na sprawdzenie ryzyka wystąpienia depresji. Dodatkowo, biorąc pod uwagę cierpienie z jakim zmaga się osoba chora, ważne jest zwrócenie szczególnej uwagi na opisane wcześniej objawy, gdyż skutki depresji mogą być bardzo poważne.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy