Przyczyny grzybicy. Dermatolog wymienia błędy, które jej sprzyjają

Grzybica to choroba o wielu obliczach, może rozwinąć się w różnych miejscach na ciele, a objawy zwykle zależą właśnie od lokalizacji. Mikoza może dotknąć zarówno skóry, jak i błon śluzowych oraz paznokci. - Mamy kompletnie różne obrazy kliniczne. Zacznijmy od grzybicy paznokci, która nie boli, nie swędzi i nie piecze. Pacjenci zwykle zauważają przebarwienia płytki paznokciowej - mogą być brunatne, białawe lub szarawe plamy, najczęściej w okolicy brzegu wolnego - wyjaśnia w rozmowie z WP abcZdrowie dr hab. n. med. Piotr Krajewski, profesor PWR z Kliniki Dermatologii, Wenerologii i Immunologii Klinicznej Wydziału Medycznego Politechniki Wrocławskiej.

Lekarz zwraca uwagę, że płytka paznokciowa z błyszczącej może stać się matowa, krucha i łamliwa. - Wraz z postępem grzybicy będzie się pojawiała onycholiza, czyli odwarstwienie płytki od łożyska paznokciowego. Z czasem może dojść do dystrofii paznokcia, czyli uszkodzenia i deformacji, a w skrajnych przypadkach do całkowitej utraty płytki paznokciowej.

Zupełnie inaczej sprawy wyglądają w przypadku grzybicy skóry. Pacjentów do wizyty u specjalisty najczęściej skłania świąd i pieczenie. W zainfekowanych obszarach może dodatkowo dojść do złuszczania. - Najczęściej są to zmiany obrączkowate - wał wokół zmiany jest często uniesiony, natomiast środek jest jaśniejszy i mniej zapalny. Jeśli doszło do zajęcia owłosionej skóry, to może też występować łysienie - wyjaśnia dermatolog.

- W przypadku grzybic zoofilnych, czyli tych od naszych zwierzaków, zmiany mogą być bardziej zapalne i bolesne. Dodatkowo może pojawić się surowiczo-ropna wydzielina, a nawet powodować łysienie bliznowaciejące - dodaje.

Ekspert zaznacza, że grzybica jest bardzo często infekcją i wbrew powszechnemu przekonaniu wcale nie jest wynikiem braku higieny. Obraz kliniczny zależy od patogenności grzyba oraz rodzaju, a tych z kolei jest bardzo wiele. Warto jednak dodać, że dermatofity antropofilne, czyli przenoszące się między ludźmi są bardziej przewlekłe i mniej zapalne od zoofilnych, czyli tych, którymi zakażamy się od zwierząt.

- Występowanie grzybic może być częstsze u osób z cukrzycą lub otyłością, ze względu na macerację fałdów skórnych i zwiększoną potliwość, a także u osób przyjmujących leki immunosupresyjne z powodu innych chorób. Dotyczy to również osób z niedoborami odporności, na przykład poddawanych leczeniu przeciwnowotworowemu, zakażonych wirusem HIV lub chorujących na nowotwory - wymienia dr Krajewski.

Ryzyko rozwoju grzybicy dotyczy też osób przewlekle stosujących miejscowo kortykosteroidy. Stosowanie tych leków może jednak maskować infekcję, co skutkuje tzw. grzybicą utajoną. Kolejnym czynnikiem wpływającym na rozwój grzybicy jest wiek - dzieci i osoby starsze mają słabszą odpowiedź komórkową, co sprzyja tego typu infekcjom.

- Zaniedbania higieniczne oczywiście sprzyjają namnażaniu grzybów, natomiast nadmierna higiena, czyli zbyt częste, zbyt intensywne mycie skóry lub stosowanie agresywnych środków, może prowadzić do uszkodzenia warstwy hydrolipidowej skóry, która pełni funkcję ochronną. W efekcie może to paradoksalnie ułatwiać zasiedlenie skóry przez grzyby - podkreśla dermatolog.

Lekarz wskazuje, że głównym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi grzybicy jest wilgoć i ciepło. Takie warunki są idealne do rozwoju mikozy. Na infekcje grzybicze są też bardziej narażone osoby z chorobami skóry.

O ile grzybica skóry zwykle daje o sobie znać i łatwo zauważyć zmiany, znacznie trudniejsza do wykrycia wydaje się grzybica paznokci. Wiele kobiet decyduje się na wykonanie manicure, zatem trudno wypatrzeć bezobjawowe zmiany.

- Podolog lub kosmetolog, który wykonuje paznokcie, przy ich zdejmowaniu - niezależnie od tego, czy jest to hybryda, lakier czy cokolwiek innego - przygląda się płytce paznokciowej. Jeśli zauważy objawy mogące sugerować grzybicę, powinien skierować taką osobę do dermatologa na właściwą diagnostykę. Nie zwalnia to jednak pacjentek z odpowiedzialności za obserwację własnych paznokci. Po zdjęciu stylizacji płytka jest widoczna, dlatego każda osoba powinna zwracać uwagę na to, czy pod paznokciem nie dzieje się coś niepokojącego - radzi dr Krajewski.

Lekarz przypomina także, że kiedy pacjentka zgłasza się do dermatologa, powinna mieć zdjęty lakier hybrydowy, aby możliwa była dokładna ocena płytki paznokciowej. Ponadto nakładanie stylizacji na zainfekowany obszar może pogorszyć stan paznokci.

- Jeśli dochodzi do uszkodzenia bariery paznokciowej - na przykład podczas odsuwania skórek, w wyniku użycia niesterylnych narzędzi czy wielokrotnie stosowanych lakierów i pędzelków - zwiększa się ryzyko infekcji. Dodatkowo sama płytka paznokciowa może ulegać uszkodzeniom, które pod warstwą hybrydy często pozostają niewidoczne dla pacjentki. To idealne wrota wejścia do infekcji grzybiczej - mówi ekspert.

Dlatego tak ważna jest czujność zarówno specjalistów wykonujących zabiegi, jak i samych pacjentek - po zdjęciu lakieru należy dokładnie obejrzeć płytkę, a w razie wątpliwości zgłosić się do dermatologa.

Leczenie grzybicy zależy od jej lokalizacji i rozległości, ale kluczowe znaczenie ma właściwa diagnostyka - najlepiej mikologiczna, polegająca na pobraniu materiału, czyli zeskrobin skóry lub włosów, a następnie identyfikacji konkretnego patogenu, ponieważ różne grzyby wymagają odmiennego leczenia.

- W przypadku grzybicy skóry najczęściej stosuje się leczenie miejscowe lekami przeciwgrzybiczymi, czasem łączonymi z kortykosteroidami, aby złagodzić stan zapalny i świąd. Przy bardziej rozległych zmianach konieczne bywa leczenie doustne. Terapia, prowadzona odpowiednio długo, zazwyczaj jest skuteczna i zapobiega nawrotom, o ile nie dojdzie do ponownego zakażenia - wyjaśnia dermatolog.

Znacznie trudniejsze okazuje się leczenie grzybicy paznokci. Ekspert wskazuje, że czasami potrzeba dwóch lub trzech miesięcy, żeby mówić o pełnym wyleczeniu paznokci dłoni lub stóp. - W przypadku grzybic paznokci nawrotowość jest bardzo duża. Przede wszystkim mamy trudną penetrację leków do łożyska i płytki paznokciowej. Drugi problem polega na tym, że grzybica paznokci wcale nie jest pierwotnym problemem - podkreśla.

Dr Krajewski wyjaśnia, że grzybica paznokci może wynikać w związku z uszkodzeniem lub osłabieniem. Mogą do tego prowadzić m.in. choroby zapalne, takie jak łuszczyca, zmiany nowotworowe, nieprawidłowo wykonywane stylizacje hybrydowe, zbyt agresywna pielęgnacja czy urazy mechaniczne.

- Znaczenie mogą mieć również nieprawidłowości anatomiczne stóp i palców oraz sposób ich obciążania. Z tego względu w leczeniu kluczowe jest nie tylko zwalczanie samej infekcji, ale także dokładna diagnostyka i identyfikacja czynników, które doprowadziły do osłabienia paznokcia - podsumowuje dermatolog.