Badanie mykologiczne - infekcje grzybicze pochwy, grzybica skóry, grzybica narządowa, inne metody

Badanie mykologiczne są to wszelkie testy i procedury umożliwiające rozpoznanie zakażenia grzybiczego. Do badań wykrywających infekcje grzybicze pochwy zaliczamy:

• oglądanie zewnętrznych narządów rodnych i śluzu pochwy,
• badanie cytologiczne śluzu,
• hodowlę drobnoustrojów z zakażonej wydzieliny z pochwy.

Badanie ginekologiczne jest w każdym przypadku pierwszym etapem badania mykologicznego. Każde badanie mykologiczne rozpoczyna się od oglądania zewnętrznych narządów rodnych i wydzieliny z pochwy.

W razie infekcji obserwuje się obrzęk lub zaczerwienienie warg sromowych, przedsionka pochwy wraz ze swędzeniem lub pieczeniem. Istotne jest stwierdzenie serowatej wydzieliny z pochwy, która praktycznie w każdym przypadku sugeruje zakażenie grzybami chorobotwórczymi (np.Candida albicans);

Wymaz z szyjki macicy - w czasie badania ginekologicznego pobiera się wymaz z szyjki macicy, w celu wykonania badania cytologicznego (ocena mikroskopowa komórek). Ponadto pobiera się wymaz z okolicy sklepienia pochwy, co służy ocenie biocenozy pochwy i nasilenia stopnia infekcji.

W czasie badania mykologicznego, oceniając preparaty mikroskopowe w metodzie bezpośredniej, można uwidocznić strzępki grzybni lub pączkujące komórki drożdży, ponadto pierwotniaki z witkami oraz inne mikroorganizmy. Łatwiejsze do zidentyfikowania jest zakażenie Candida albicans, gdyż grzyby te mają bardzo długie strzępki z blastosporami na całej długości. Barwienie metodą Gramma znalazło zastosowanie jako szybki test przesiewowy.

Hodowla, mimo iż pozostaje najczulszą metodą, posiada zasadniczy minus – jest długotrwała. W rutynowej diagnostyce nie jest zalecana.

Pomiar pH wydzieliny z pochwy można wykonać przy pomocy wskaźnika pH lub papierka lakmusowego, materiał pobiera się ze ścian bocznych pochwy. W przypadku niepowikłanej drożdżycy pH pochwy pozostaje zwykle w granicach normy. Testy serologiczne w surowicy mimo najlepszej czułości nadal są rzadko stosowane.

Badanie mykologiczne, dobrze zebrany wywiad i starannie przeprowadzone badania lekarskie w przypadku powierzchownych zakażeń grzybiczych skóry bądź jej przydatków umożliwia właściwe rozpoznanie schorzenia. W ramach diagnostyki mykologicznej wykonuje się badanie mikroskopowe materiału ze zmian chorobowych, tj. fragmentów paznokcia, włosów, łusek naskórkowych. Pierwszym etapem badania mykologicznego jest wykrycie fragmentów struktur grzyba bezpośrednio w materiale pobranym od pacjenta. Kolejno zakładając hodowlę na podłożu Sabourauda można zidentyfikować gatunek grzyba, dzięki ocenie jego cech mikroskopowych – koloru, utkania kolonii oraz struktury jej powierzchni, a także cech makroskopowych. Szczegółowe procedury badania mykologicznego zależą od lokalizacji zmian grzybiczych, rodzaju badanego materiału oraz od podejrzewanego czynnika etiologicznego.

Uzupełnienie badania mykologicznego stanowi oglądanie chorobowo zmienionych miejsc w przefiltrowanym świetle ultrafioletowym (w świetle lampy Wooda) w celu wykazania charakterystycznej fluorescencji ognisk.

W identyfikacji gatunkowej grzybów drożdżopodobnych podstawowe znaczenie mają badania biochemiczne, oparte na auksanografii węglowodanowej i związków azotowych oraz ocenie zdolności wytwarzania określonych enzymów.

Badanie mykologiczne służy również diagnostyce grzybicy narządowej. Grzybica narządowa jest zawsze stanem groźnym, wymagającym szybkiego rozpoznania i odpowiedniej terapii. Schorzenie to dotyka głównie osoby ze znacznym obniżeniem odporności (AIDS, stan po przeszczepach), tak więc osłabia organizm, który już jest w dużej mierze osłabiony.

Biorąc pod uwagę potrzebę szybkiego rozpoznania patogenu, identyfikacja drobnoustroju w badaniu mykologicznym jest zbyt długa, ponieważ trwa od jednego do około czterech tygodni, a ponadto nie zawsze daje pozytywny efekt. Niemniej jednak i tak wykonuje się badanie mykologiczne, aby potwierdzić rozpoznanie postawione przy pomocy szybszych metod diagnostycznych. Materiałem pobieranym do badań mykologicznych może być:

• krew,
• płyny ustrojowe,
• plwocina,
• popłuczyny oskrzelowo-pęcherzykowe (BAL),
• wymazy z ran,
• wymazy z górnych dróg oddechowych,
• płyn mózgowo-rdzeniowy,
• kał,
• wycinki,
• bioptaty,
• aspiraty,
• masy martwicze,
• materiały śródoperacyjne,
• końcówki cewników.

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

• Czy potrzebne jest skierowanie od lekarza dermatologa na badanie mykologiczne? - odpowiada lek. Aleksander Ropielewski
• Czy pobranie materiału do badania mykologicznego jest bolesne? - odpowiada dr n. med. Krzysztof Gierlotka
• Na ile dni przed wykonaniem posiewu mykologicznego powinienem nie używać lakierów leczniczych do paznokci? - odpowiada lek. Dariusz Czubiński

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

Uzyskany materiał służy ponadto do wykonania preparatu bezpośredniego. Stwierdzenie obecności w materiale strzępek, pseudostrzępek lub zarodników grzyba znacznie przyspiesza diagnostykę i pozwala na wcześniejsze włączenie właściwego leczenia przeciwgrzybiczego. Testy serologiczne mają ograniczone zastosowanie ze względu na małą specyficzność i czułość oraz to, że grzybice narządowe występują w stanach, gdzie odpowiedź immunologiczna jest znacznie osłabiona.

Kolejną metodą badania mykologicznego są metody molekularne (PCR oraz Real-Time PCR), które są skuteczniejsze, niestety również mniej dostępne. Badania obrazowe mogą ułatwić postawienie rozpoznania grzybicy narządowej, chodzi tu przede wszystkim o badanie ultrasonograficzne oraz badanie tomografii komputerowej. Należy pamiętać, iż tylko odpowiednio wczesne włączenie intensywnego leczenia przeciwgrzybiczego może zapewnić wyleczenie pacjentów z infekcją grzybiczą narządową.

Badanie mykologiczne można również przeprowadzić stosując inne metody diagnostyczne. Test wielogatunkowy na 6 gatunków Candida jest to rodzaj multitestu genetycznego, który identyfikuje w jednym badaniu aż 6 gatunków grzybów Candida i Aspergilus, które są najczęstszymi przyczynami drożdżyc.

Test Real-Time PCR jest najczulszą dostępną metodą diagnostyczną w ramach badań mykologicznych, opierającą się na reakcji łańcuchowej polimerazy (Polimerase Chain Reaction). To badanie genetyczne, pozwala zidentyfikować materiał genetyczny grzyba w określonym materiale, np. krwi, wymazie z błon śluzowych. Metoda Real-Time PCR jest 100x czulsza od zwykłego testu PCR. Istotnym plusem jest to, że potrafi wykryć patogen już w bardzo wczesnej fazie zakażenia.

Warunkiem skutecznej i bezpiecznej terapii grzybic jest przede wszystkim właściwe rozpoznawanie infekcji na drodze badania mykologicznego, połączone z identyfikacją patogennych grzybów, a następnie oparty na znajomości zasad leczenia przeciwgrzybiczego właściwy wybór skutecznej metody leczenia.

Źródła

1. Baran E. Mikologia - co nowego?, Cornetis, Wrocław 2008, ISBN 978-83-61415-00-8
2. Błaszczyk-Kostanecka M., Wolska H. Dermatologia w praktyce, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3715-9
3. Salyers A.A., Whitt D.D. Mikrobiologia - różnorodność, chorobotwórczość i środowisko, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010, ISBN 978-83-01-14057-1
4. Virella G. Mikrobiologia i choroby zakaźne, Urban & Partner, Wrocław 1999, ISBN 978-83-85842-59-0