Rak prostaty zbiera żniwo. "Niektórzy gasną w dwa tygodnie"

Materiał powstał w ramach akcji Movember. Przez cały listopad głośno mówimy o profilaktyce męskich nowotworów i zdrowiu psychicznym. Nie czekaj na objawy, zadbaj o siebie już dziś.

• Wysoka śmiertelność i wyleczalność – rak prostaty to najczęstszy nowotwór u mężczyzn w krajach rozwiniętych. W Polsce zabija ok. 5,5 tys. osób rocznie, choć wykryty odpowiednio wcześnie jest w pełni uleczalny.
• Pułapka "czekania i obserwacji" – lekarze ostrzegają przed lekceważeniem guzów ocenianych jako mało agresywne. Nowotwory mogą dawać przerzuty wbrew podręcznikowym schematom, a zwlekanie z leczeniem grozi przejściem do stadium nieuleczalnego.
• Subiektywna diagnostyka i precyzja badań – ocena patologów co do stopnia złośliwości raka potrafi różnić się aż w 30 proc. Historia pacjenta pokazuje też, że standardowa biopsja może przeoczyć zagrożenie.
• Doświadczenie chirurga kluczem do zachowania sprawności – nerwy i tkanki odpowiadające za erekcję oraz trzymanie moczu mają ułamek milimetra grubości. Choć robot da Vinci ułatwia zabieg, kluczowe są umiejętności operatora.
• Apel o profilaktykę i weryfikację lekarzy – eksperci przypominają, jak ważne jest coroczne badanie poziomu PSA z krwi, szersze korzystanie z rezonansu magnetycznego prostaty oraz rzetelne sprawdzanie doświadczenia chirurga przed poddaniem się operacji.

Każdego roku na całym świecie odnotowuje się około 1,5 mln nowych zachorowań na raka prostaty. Niemal 40 proc. chorych umiera, co stawia ten nowotwór na piątym miejscu pod względem liczby zgonów. W Polsce rak prostaty jest przyczyną śmierci 5,5 tys. osób rocznie. Tymczasem odpowiednio wcześnie wykryty może być w pełni wyleczony. 

– Rak prostaty – czyli nowotwór złośliwy gruczołu krokowego – jest najczęstszym nowotworem mężczyzn w krajach rozwiniętych – mówi w rozmowie z WP abcZdrowie dr n. med. Paweł Salwa, urolog, ekspert urologii robotycznej. – I nie jest to choroba jednorodna. W zależności od tego, co wykaże biopsja, mamy do czynienia z mniej lub bardziej agresywną formą nowotworu – dodaje.

Lekarz zwraca uwagę, że ocena tego, jak agresywną formę ma rak prostaty, jest bardzo subiektywna i wymaga dużego doświadczenia od lekarza diagnosty.– Zrobiono poważne badania porównawcze, gdzie te same preparaty pokazano różnym patologom i oni się w swojej ocenie różnili w około 30 proc. To jest bardzo dużo – wspomina urolog. 

Agresywność nowotworu prostaty ocenia się w skali Gleasona – wynosi ona co do zasady od 6 do 10, a im wyższy wynik, tym gorzej i tym bardziej niebezpieczny jest nowotwór.

– Jeżeli jeden patolog określiłby agresywność nowotworu na 6 w skali Gleasona, to oznaczałoby, że guz wolno rośnie, można czekać i go obserwować – ja osobiście tego nie potwierdzam, ale tak mówią wytyczne. Natomiast jeśli inny patolog w tej samej próbce da w skali Gleasona 7, to już żaden lekarz albo prawie żaden nie odważy się zaproponować czekania i obserwacji, tylko natychmiast powie: "Panie, ty się musisz operować, ty się musisz leczyć" – podkreśla lekarz. Dr Salwa ostrzega przed nadmiernym optymizmem, jeśli chodzi o ocenę zagrożenia ze strony raka.

– Nowotwory tych książek, które my piszemy, nie czytają. One nie czytają tego, że rak oceniony na 6 w skali Gleasona nie daje przerzutów, bo to jest po prostu nieprawda. Ja takich pacjentów mam bardzo wielu – mówi urolog, przywołując historie swoich pacjentów z Krakowa czy Wrocławia, u których wykryto taki właśnie nowotwór. Niestety, zlekceważyli sprawę, słuchając rad o "obserwacji", przez co trafili do kliniki już z przerzutami do żebra lub poza prostatę. – I obaj de facto płynnie przeszli ze stadium, gdzie nie wymagają leczenia, do stadium, w którym już nie mogą być wyleczeni – podkreśla lekarz.

To, że odpowiednio wczesne wykrycie raka prostaty może uratować życie, dobrze ilustruje historia Dariusza Wojdy.

– Mój tata chorował na nowotwór prostaty. Rodzice ukrywali to, nie mówili nam, że ojciec jest chory. Dopiero gdy jego stan drastycznie się pogorszył, przyznał, że to rak. Zacząłem jeździć z nim po szpitalach, ale to było już stadium bardzo zaawansowane. Choroba zabijała go na naszych oczach. Ojciec zmarł – mówi w rozmowie z WP abcZdrowie Dariusz Wojda.

Jego ojciec zmarł w wieku 70 lat. Pan Dariusz miał wówczas 50 lat, a ponieważ wiedział, że ten nowotwór może występować rodzinnie i ryzyko u bliskich rośnie, sam zdecydował się na badania.

– Pierwsza biopsja wykazała, że mam powiększoną prostatę, ale zmiana nie była nowotworem złośliwym. To była ogromna ulga. Jednak po roku lekarka ponownie skierowała mnie na kontrolę. Powtórzyłem markery, zrobiłem biopsję fuzyjną – znacznie bardziej precyzyjną – i wtedy wykryto u mnie nowotwór złośliwy w skali 8 na 10, czyli bardzo agresywny – wspomina Dariusz Wojda.

Mężczyzna przyznaje też, że wcześniej przez lata zmagał się z dolegliwościami układu moczowego i nerek, m.in. z kamicą.

– Gdy usłyszałem diagnozę, byłem w takim szoku, że nie byłem w stanie wyjść z budynku. Potem skierowano mnie na kolejne badania: scyntygrafię, tomografię z izotopem, a ja błądziłem po korytarzach, nie mogłem znaleźć właściwych gabinetów. Bardzo brakowało jakiejkolwiek opieki czy przewodnika. Człowiek przeżywa potężny szok i w tym wszystkim zostaje z problemem zupełnie sam – opowiada.

Finalnie Dariusz Wojda otrzymał skierowanie na prostatektomię, którą przeprowadzono przy użyciu robota da Vinci. Mężczyzna zdecydował się na pełne usunięcie gruczołu krokowego – mimo świadomości możliwych skutków ubocznych – ze względu na paraliżujący strach przed nawrotem raka i przerzutami.

– Po operacji pojawiły się u mnie powikłania w obrębie narządów intymnych. Wszystko bardzo spuchło, zwiększyło objętość, zrobiło się wręcz fioletowe. Przez miesiąc po zabiegu nie chodziłem, nie byłem w stanie normalnie funkcjonować. To był ogromny dyskomfort i potworny ból. Z czasem, dzięki lekom, objawy na szczęście ustąpiły – relacjonuje.

Osobnym dramatem pacjentów onkologicznych jest brak wsparcia systemowego i emocjonalnego. System nie pomaga w odnalezieniu się w gąszczu szpitalnych procedur i biurokracji, a chorym dotkliwie doskwiera samotność.

– Po prostu wielu ludzi się od człowieka odwraca. Często można liczyć wyłącznie na siebie – mówi pan Dariusz, podkreślając jednocześnie, że w najtrudniejszym momencie nieocenioną pomoc otrzymał ze strony Fundacji OnkoCafe.

– Uważam, że mężczyźni bezwzględnie powinni się badać, niezależnie od tego, czy mają 50, czy 70 lat. Trzeba regularnie pójść, sprawdzić stan zdrowia. Wtedy ma się realną szansę na wyleczenie albo przynajmniej zatrzymanie rozwoju choroby – apeluje Dariusz Wojda w rozmowie z WP abcZdrowie.

– Z rakiem bywa różnie: niektórzy chorują osiem lat, a niektórzy gasną w dwa tygodnie lub trzy miesiące. Wiara w to, że pomoże "jakaś witaminka", albo unikanie lekarza ze strachu przed diagnozą to działanie na własną szkodę. Z rakiem nie ma żartów, to śmiertelnie niebezpieczna choroba – podsumowuje.

Doświadczenia pacjentów wiążą się z ogromnym lękiem przed utratą sprawności seksualnej. Dr Paweł Salwa odnosi się do tego wprost.

– Strach jest poniekąd uzasadniony, ponieważ ten rodzaj operacji jest niezwykle trudny technicznie. Struktury anatomiczne i tkanki odpowiadające za kluczowe funkcje – czyli za trzymanie moczu, by później nie chodzić w pieluchach, oraz za erekcję i sprawność seksualną – to niespełna milimetrowej grubości błonki, które są ściśle zrośnięte z prostatą – wyjaśnia.

– I żeby te funkcje zachować, bo tego właśnie obawiają się mężczyźni, że stracą kontrolę nad pęcherzem i przestaną czuć się pełnowartościowymi mężczyznami – te delikatne struktury trzeba w sposób niezwykle precyzyjny oddzielić od prostaty. To jest technicznie bardzo trudne. Robot chirurgiczny bardzo w tym pomaga, ale on nie wykona tej pracy za nas. Robi to operator – urolog i chirurg – tłumaczy dr Salwa. 

Ekspert dodaje, że osiągnięcie mistrzostwa w tej dziedzinie wymaga ogromnego doświadczenia i setek powtórzeń. – To zostało bardzo dokładnie wyliczone w poważnych badaniach naukowych: żeby ten etap operacji wykonywać na poziomie eksperckim i mistrzowskim, trzeba przeprowadzić taki zabieg tysiąc, dwa tysiące razy. To ogromna liczba, ale ta procedura jest po prostu niezwykle trudna – podkreśla.   

Dr Salwa zwraca uwagę, by przed operacją sprawdzić doświadczenie lekarza. – Jeżeli decydujesz się na operację tak kluczową dla twojego zdrowia i sprawności, zrób rzetelny research i tzw. background check. Sprawdź, do kogo idziesz, jakie ten lekarz ma doświadczenie, jak z tobą rozmawia i czy faktycznie jest właściwym wyborem – mówi. 

Lekarz podkreśla również fundamentalne znaczenie profilaktyki. – Moim zdaniem każdy mężczyzna powinien przy okazji dowolnego badania krwi – choćby raz w roku – regularnie kontrolować poziom PSA. Warto to robić rutynowo, na przykład przy okazji profilaktycznych badań okresowych czy zmiany pracy. Wynik można łatwo wstępnie ocenić i sprawdzić, czy mieści się w normie – podkreśla urolog. – Pacjentów trzeba diagnozować znacznie szerzej i śmielej kierować ich na rezonans magnetyczny prostaty. To najlepsze badanie przesiewowe, choć lekarze nie zawsze chętnie na nie kierują. Często słyszę od pacjentów, że wręcz musieli o nie zabiegać – zauważa dr Paweł Salwa.

Lekarz podkreśla też stanowczo, że jeżeli człowiek ma podejrzenie raka prostaty – gdy w badaniu krwi okaże się, że poziom jego PSA (swoistego antygenu sterczowego) przekracza normę (prawidłowy wynik to poniżej 4 ng/ml) lub gdy w rezonansie magnetycznym uwidoczniono zmianę – powinien mieć zrobioną biopsję. 

Źródła: WP abcZdrowie, zwrotnikraka.pl, onkologia.pacjent.gov.pl