Rotacyzm (reranie) - rodzaje, przyczyny, profilaktyka, leczenie

Rotacyzm (reranie) to jedna z najpopularniejszych wad wymowy, którą charakteryzuje niewłaściwe wymawianie głoski R.

R to głoska dźwięczna, twarda, powstaje na skutek wibracji przedniej części języka. Jej prawidłowe wybrzmienie wymaga dużej sprawności języka i jego odpowiedniego ułożenia, tak by koniuszek lekko się poruszał, dotykając wałka dziąsłowego (tuż za górnymi siekaczami).

Dzieci potrafią wypowiadać R dopiero w okolicy piątych urodzin, ale wiele osób nie jest w stanie nauczyć się tej umiejętności i wymaga specjalistycznej pomocy. Wówczas mówi się o występowaniu rotacyzmu.

Wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje rerania - mogirotacyzm, pararotacyzm oraz rotacyzm właściwy. Pierwszy z nich cechuje brak głoski R w systemie fonetycznym i pomijanie jej w czasie mówienia (yba zamiast ryba, ak zamiast rak).

Pararotacyzm (rotacyzm rozwojowy) to stan, kiedy dziecko przez pewien czas zastępuje R innymi literami, takimi jak L, Ł lub J. Rotacyzm właściwy to z kolei nieprawidłowe wymawianie głoski R:

• wargowe - drgania obejmują wargi przy górnych lub dolnych siekaczach,
• języczkowe - drgania obejmują języczek na końcu podniebienia miękkiego,
• podniebienne - drgania na skutek zbliżania się tylnej części języka do podniebienia miękkiego,
• międzyzębowe - czubek języka wsuwa się pomiędzy zęby,
• krtaniowe - głoska r wydobywa się z głębi krtani,
• gardłowe (wymowa francuska) - drgania występują między nasadą języka, a tylną ścianą gardła,
• policzkowe - w trakcie wymawiania słowa powietrze przepływa w stronę policzków,
• nosowe - spowodowane niedomknięciem przejścia do jamy nosowej,
• boczne - powietrze przedostaje się między górnymi dziąsłami, a boczną krawędzią języka.

Przyczyny rotacyzmu są bardzo zróżnicowane, wśród nich wymienia się:

• nieprawidłowości w budowie anatomicznej języka,
• za krótkie wędzidełko,
• rozszczep podniebienia miękkiego,
• zbyt duży język,
• zbyt krótki język,
• słaba ruchomość koniuszka języka,
• mniejsza sprawność mięśni języka,
• wady zgryzu,
• nieprawidłowe wzorce wymowy,
• brak słuchowej umiejętności rozróżniania poszczególnych głosek.

Nauka wymowy głoski R wymaga czasu, ale postawa rodzica może pomóc dziecku. Przede wszystkim istotne jest to, by nie seplenić i nie zdrabniać słów, zwracając się do malucha.

Dziecko powinno zapoznawać się z prawidłowym brzmieniem słów i dobrą dykcją. Z 2-4 latkiem można już bawić się w taki sposób, by wzmocnić język i poprawić jego ruchomość.

Dobrym pomysłem będzie zabawa w dotykanie językiem nosa lub brody, rysowanie szlaczków na podniebieniu, dotykanie górnych zębów od wewnątrz i od zewnątrz, mlaskanie czy powtarzanie lalalala, dededede, mamama.

Reranie powinno być naprawione już w dzieciństwie, ponieważ w starszym wieku proces ten będzie znacznie trudniejszy. Rotacyzm wymaga konsultacji z logopedą, który ustali źródło problemu i zaproponuje odpowiednie ćwiczenia.

Specjalista powinien obejrzeć już 3-4 letnie dziecko, wówczas jest on już w stanie rozpoznać rotacyzm rozwojowy, który minie za jakiś czas lub trwałe problemy, wywołane na przykład niewłaściwą budową anatomiczną. Wizyta jest koniecznością, gdy dziecko w wieku 6 lat nie wymawia głoski R lub nie brzmi ona prawidłowo.