Spermidyna a długowieczność. Co o jej działaniu mówi nauka?

Spermidyna należy do poliamin – cząsteczek organicznych uczestniczących w stabilizacji DNA, wzroście komórkowym oraz regulacji procesów wewnątrzkomórkowych. Organizm ludzki potrafi wytwarzać ją samodzielnie z putrescyny, a dodatkowo syntetyzują ją bakterie jelitowe.

Historia badań nad poliaminami zaczęła się jeszcze w XVII wieku, kiedy w ludzkim nasieniu zaobserwowano charakterystyczne kryształy. Samą spermidynę opisano znacznie później.

Część spermidyny dostarczamy wraz z pożywieniem. Z wiekiem jej naturalne stężenie w tkankach stopniowo spada, co skłoniło badaczy do przeanalizowania jej związku z procesami starzenia.

Kluczowy mechanizm działania spermidyny opiera się na indukcji autofagii (procesu "samozjadania" komórkowego). W starzejących się tkankach sprawność usuwania uszkodzonych białek i organelli (np. wadliwych mitochondriów) maleje, co prowadzi do kumulacji toksycznych złogów.

Spermidyna pobudza autofagię, stymulując komórki do usuwania zużytych elementów i odzyskiwania z nich budulca. Podobny proces aktywuje się podczas postu i deficytu kalorycznego, gdy organizm przechodzi na wewnętrzny tryb oszczędzania i regeneracji. Badacze widzą w tym procesie działanie spowalniające starzenie.

W badaniach na organizmach modelowych podawanie spermidyny wydłużało średnią długość życia drożdży, nicieni i muszek owocowych nawet o kilkadziesiąt procent. Bardzo obiecujące okazały się też obserwacje na gryzoniach:

• U myszy przyjmujących spermidynę odnotowano wydłużenie życia oraz lepszą wydolność mięśnia sercowego;
• U szczurów z nadciśnieniem tętniczym stwierdzono spadek ciśnienia krwi oraz obniżenie wskaźników stanu zapalnego.

Choć wyniki te są zachęcające, mechanizmów zachodzących w organizmach zwierząt nie można przekładać bezpośrednio na zdrowie ludzi.

W przypadku ludzi większość posiadanych danych pochodzi z badań obserwacyjnych (m.in. z analizy populacyjnej w tyrolskim regionie Bruneck). Osoby, których dieta obfitowała w spermidynę, cechowały się niższą śmiertelnością ze wszystkich przyczyn. Skala tej różnicy była podobna do tej, jaką obserwuje się między osobami różniącymi się wiekiem o około 5,7 roku.

Należy jednak pamiętać o specyfice badań obserwacyjnych: wykazują one jedynie korelację, a nie związek przyczynowo-skutkowy. Osoby spożywające dużo spermidyny jedzą zazwyczaj więcej warzyw, strączków, produktów pełnoziarnistych oraz dojrzewających serów, co przekłada się na ogólnie zdrowszy styl życia. Na ten moment brakuje długoterminowych badań klinicznych z randomizacją, które potwierdziłyby bezpośrednie działanie suplementacji u ludzi.

Pamięć oraz sprawność umysłu to obszar, w którym spermidyna także budzi duże nadzieje. Badania na starszych myszach wykazały poprawę zdolności uczenia się i zapamiętywania pod wpływem spermidyny. U ludzi wyniki nie są jednak jednoznaczne.

Choć wstępne, małe próby pilotażowe u osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi sugerowały drobne korzyści, to roczne badanie kliniczne SmartAge nie wykazało istotnej przewagi suplementacji spermidyną nad placebo w testach pamięciowych.

Spermidyna występuje powszechnie w żywności nieprzetworzonej i fermentowanej:

• zarodki pszenne - zdecydowanie najbogatsze źródło (do 240 mg/kg);
• sery dojrzewające - np. cheddar, parmezan;
• produkty sojowe - zwłaszcza tradycyjne japońskie natto oraz nasiona soi;
• pozostałe źródła - grzyby, zielony groszek, nasiona roślin strączkowych, produkty pełnoziarniste oraz dojrzałe mango.

Zróżnicowana dieta dostarcza zazwyczaj kilkanaście miligramów spermidyny na dobę, zapewniając przy tym błonnik, witaminy i składniki mineralne.

Rynkowe suplementy zawierają zazwyczaj wyciąg z kiełków pszenicy, oferując od 1 do 6 mg spermidyny w dziennej porcji. Choć krótkoterminowe badania potwierdzają ich bezpieczeństwo, brakuje twardych dowodów na to, że taka suplementacja spowalnia starzenie się organizmu u zdrowych ludzi.

Osoby z celiakią i nieceliakalną nadwrażliwością na gluten powinny zachować szczególną ostrożność, gdyż preparaty z kiełków pszenicy mogą zawierać gluten. Przy chorobach przewlekłych każdą suplementację należy ustalić z lekarzem.

Spermidyna stanowi ciekawy kierunek badań nad długowiecznością ze względu na zdolność do aktywacji autofagii. Mimo zachęcających wyników na modelach zwierzęcych, brakuje dowodów na to, że przyjmowanie jej w kapsułkach wydłuża życie ludzkie. Najlepszą strategią pozostaje zbilansowana dieta bogata w produkty pełnoziarniste, strączki, grzyby i warzywa.

Źródła:

1. Aging Journal, https://www.aging-us.com/article/100361/text
2. Nature, https://www.nature.com/articles/s41556-024-01468-x
3. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27841876/
4. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29955838/
5. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9136623/
6. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8392025/
7. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5807086/