Szmery wątrobowe – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Szmery wątrobowe to efekty dźwiękowe będące konsekwencją nieprawidłowego przepływu krwi żylnej lub tętniczej przez wątrobę bądź procesu zapalnego toczącego się wewnątrz narządu.

Nieprawidłowości pojawiają się, gdy następuje kompresja lub zakłócenia przepływu krwi w pniu trzewnym lub tętnicy wątrobowej, co prowadzi do powstawania szmeru naczyniowego. Można go usłyszeć podczas osłuchiwania stetoskopem, najczęściej podczas diagnozowania chorób i ustalania przyczyn dolegliwości ze strony wątroby. Wyróżnia się kilka rodzajów szmerów wątrobowych. To:

• brzuszny szum żylny (związany z poszerzeniem naczyń żylnych widocznych na powierzchni jamy brzusznej),
• wątrobowy szmer tętniczy (ma pochodzenie tętnicze),
• tarcie wątrobowe (skutek tarcia wątroby o powierzchnię jamy brzusznej).

Szmery wątrobowe są objawem chorób wątroby, nie chorobą. To efekt akustyczny wynikający z zaburzeń hemodynamicznych (nieprawidłowy przepływ krwi przez narząd). Mechanizm ich powstawania jest różnorodny. Mogą być one wynikiem:

• nadciśnienia wrotnego. Najczęstszą przyczyną nadciśnienia wrotnego jest marskość wątroby, czyli postępujący proces włóknienia miąższu wątroby, powodujący utrudniony przepływ krwi,
• procesu zapalnego, który powoduje powstanie wielu zmian miejscowych, na przykład wzmożone ukrwienie narządu,
• wzmożonego przepływu krwi przez wątrobę lub częściową blokadą na drodze przepływu tętniczego. Przyczyną może być marskość wątroby, ale i nowotwór wątroby,

Szmery wątrobowe mogą mieć różne przyczyny. To:

• uraz wątroby, powstały zarówno wskutek wypadku, jak i biopsji narządu,
• powiększenie wątroby,
• ostre alkoholowe zapalenie wątroby,
• przetoka tętniczo-żylna w wątrobie,
• procesy miażdżycowe,
• naczyniak wątroby,
• marskość wątroby,
• zespół Fitz-Hugh-Curtisa. To ograniczone zapalenie otrzewnej wywołane przez gonokoki, ale i patogeny, które wywołują choroby przenoszone drogą płciową,
• przetoki tętniczo-żylne, na przykład w obrębie guzów złośliwych wątroby lub w przebiegu choroby Rendu-Oslera-Webera obejmującej wątrobę,
• procesy dysplastyczne zwężające światło tętnicy wątrobowej,
• tętniak tętnicy wątrobowej.

Główną przyczyną szmerów wątrobowych jest nowotwór wątroby. Najczęściej występującym pierwotnym nowotworem złośliwym wątroby jest HCC (rak wątrobowokomórkowy).

W większości przypadków przyczyną nowotworu wątrobowokomórkowego jest marskość wątroby wywołana przez infekcję wirusami hepatotropowymi (HBV, HCV) lub toksycznym uszkodzeniem wątroby (alkohol).

Rak wątroby znajduje się na trzecim miejscu na świecie pod względem liczby zgonów z powodu nowotworów złośliwych, co wynika między innymi z braku wczesnych objawów choroby i rozpoznawania jej w zaawansowanych stadiach klinicznych.

Szmery wątrobowe są objawem choroby lub nieprawidłowości, najczęściej w obrębie narządu. Aby ustalić ich przyczynę, bardzo ważne jest przeprowadzenie kilku badań, zwłaszcza obrazowych, takich jak tomografia komputerowa wątroby, pęcherzyka żółciowego i śledziony, ultrasonografię wątroby, angiografia rezonansu magnetycznego.

Zarówno rozpoznanie, jak i leczenie choroby wątroby jest ważne, ponieważ ten nieparzysty narząd położony pod prawym łukiem żebrowym pełni wiele ważnych funkcji. Między innymi:

• wytwarza i wydziela żółć, która bierze udział w trawieniu pokarmów tłuszczowych,
• bierze udział w przemianie cholesterolu,
• magazynuje żelazo oraz witaminy, takie jak witamina A oraz D,
• produkuje czynniki krzepnięcia krwi, zapobiegające krwawieniom,
• uczestniczy w detoksykacji organizmu, to jest w procesie pozbywania się substancji dla niego szkodliwych.

Ponieważ szmery wątrobowe nie są chorobą, a jej objawem, stąd nie leczy się ich, a konkretną jednostkę chorobową, będącą ich przyczyną. Jeżeli powodem szmerów wątrobowych jest proces zapalny, rodzaj terapii i zastosowanych leków zależy od rodzaju odpowiadających za nią patogenów. Zapalenia bakteryjne leczone są antybiotykami, zapalenia wirusowe - lekami przeciwwirusowymi. Nowotwory wymagają leczenia onkologicznego, a samo postępowanie uzależnione jest od stopnia zaawansowania nowotworu oraz jego pochodzenia.