Jelita komunikują się z mózgiem
Połączenie między przewodem pokarmowym a mózgiem określane jest jako oś jelitowo-mózgowa. Komunikacja przebiega w obu kierunkach i uczestniczy w niej układ nerwowy oraz mikrobiom jelitowy. – Dlatego wiele osób ma problemy trawienne, kiedy są zestresowane lub odczuwają lęk – wyjaśnia Martin Keck, neurolog i lekarz prowadzący praktykę w Zurychu.
Ekspertka o diecie planetarnej w szkołach. "Zmiana zawsze jest trudna"
Zależność działa również w drugą stronę. Stan jelit, w tym zamieszkujących je mikroorganizmów, może oddziaływać na funkcjonowanie organizmu. Badaniem zależności między sposobem żywienia a psychiką zajmuje się psychologia żywienia.
Jednym z najlepiej przebadanych modeli żywieniowych pod tym względem jest dieta śródziemnomorska, bogata w warzywa, owoce, rośliny strączkowe, ryby i oliwę. – Dieta śródziemnomorska, zawierająca dużo warzyw, roślin strączkowych, owoców, ryb, drobiu i oliwy z oliwek, wykazuje najsilniejszy pozytywny efekt w przypadku depresji – mówi Keck.
Ekspert powołuje się na australijskie badanie SMILES Trial z 2017 roku. U uczestników po trzech miesiącach zmiany sposobu odżywiania z diety bogatej w przetworzone mięso, słodycze, słone przekąski i gotowe produkty na dietę śródziemnomorską odnotowano poprawę objawów depresyjnych.
Szczególną uwagę poświęć cukrom
Keck wskazuje, że u osób z ADHD znaczenie może mieć odpowiednia ilość błonnika oraz ograniczenie żywności wysoko przetworzonej i produktów zawierających dużo cukru. – Szczególnie niekorzystne są produkty zawierające cukier i żywność wysoko przetworzona, ponieważ mogą zaburzać pracę mózgu i na przykład hamować powstawanie nowych synaps oraz komórek nerwowych – tłumaczy.
Drugim składnikiem, na który zwraca uwagę, są kwasy tłuszczowe omega-3. Ekspert przywołuje badanie, w którym dzieci otrzymujące dodatkowo jeden gram omega-3 dziennie były mniej nadpobudliwe ruchowo i lepiej się koncentrowały. Keck zaznacza, że preparaty na bazie alg mogą być alternatywą dla oleju rybiego. Istotna jest obecność dwóch kwasów tłuszczowych – EPA i DHA.
Według eksperta gwałtowne wahania glukozy, a także kofeina i alkohol, mogą mieć niekorzystne znaczenie u osób zmagających się z lękiem. – Aby utrzymać poziom cukru we krwi możliwie stabilnie, ważne jest spożywanie produktów, które powodują niewielki wyrzut insuliny – mówi Keck.
Z tego powodu zaleca ograniczenie produktów wysoko przetworzonych i węglowodanów prostych. Szczególną uwagę zwraca na fruktozę. – Najgorsza jest fruktoza, ponieważ w wątrobie jest bezpośrednio przekształcana w tłuszcz, wywołuje procesy zapalne i w ten sposób zmniejsza wrażliwość mózgu na insulinę – twierdzi ekspert.
Nie oznacza to jednak konieczności rezygnacji z owoców. Keck zaznacza, że zawarty w nich błonnik spowalnia uwalnianie cukrów, dlatego nie należy stawiać znaku równości między całymi owocami a produktami zawierającymi duże ilości dodanej lub skoncentrowanej fruktozy.
Dieta przy spektrum autyzmu
W przypadku osób ze spektrum autyzmu Keck również zwraca uwagę na duże ilości cukru, tłuszcze trans i żywność wysoko przetworzoną. – Przy zaburzeniach ze spektrum autyzmu szczególnie niekorzystne są wysoko przetworzone produkty, duże spożycie cukru oraz tłuszcze trans – mówi.
Za korzystniejszy model uważa dietę śródziemnomorską uzupełnioną o produkty prebiotyczne i probiotyczne. Prebiotyków dostarczają przede wszystkim produkty bogate w błonnik, natomiast naturalnymi źródłami probiotyków są jogurty naturalne, kefir i fermentowane warzywa.
Ekspert wspomina również, że w niektórych przypadkach pomocne może być ograniczenie glutenu lub produktów mlecznych. Jednocześnie zastrzega, że dowody naukowe dotyczące takich interwencji są mniej jednoznaczne niż dane dotyczące diety śródziemnomorskiej i depresji.
Zmiana jadłospisu może być elementem wspierającym zdrowie, ale nie zastępuje diagnozy ani leczenia ADHD, depresji, zaburzeń lękowych czy zaburzeń ze spektrum autyzmu. Szczególnie w przypadku dzieci większe ograniczenia żywieniowe warto wprowadzać po konsultacji ze specjalistą, aby nie doprowadzić do niedoborów.
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
