Wirusowe zapalenie wątroby typu A 

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) wywołuje wirus) HAV, który przenoszony jest za pośrednictwem brudnych rąk i zarażonej żywności. Na świecie rocznie choruje ok. 1,5 miliona ludzi. Im gorsze warunki sanitarne w danym kraju, tym powszechniejsze jest WZW A i tym młodszych grup wiekowych dotyczy. Dzieci po przechorowaniu WZW A nabywają odporności na całe życie, wytwarzając specyficzne przeciwciała przeciwko wirusowi. Istnieją kraje, gdzie przeciwciała przeciwko wirusowi HAV wykrywa się u ponad 90% mieszkańców, co świadczy o tym, że wszyscy oni przechorowali WZW A.

W Polsce zapadalność na WZW A wynosi około 5000 przypadków rocznie, najczęściej chorują dzieci w wieku 10-14 lat. Przeciwciała przeciwko wirusowi stwierdza się u około 30% populacji do 25 roku życia - na tej podstawie Polskę zalicza się do krajów o średnim ryzyku zachorowania na WZW A.

Wirusowe zapalenie wątroby typu A wywoływane jest przez wirusa HAV. Należy on do rodziny Picornaviridae i zaliczany jest do RNA wirusów (tzn., że materiałem genetycznym wirusa jest jednoniciowa cząsteczka RNA - kwasu rybonukleinowego). Cząsteczki HAV do środowiska dostają się wraz z kałem osób zakażonych - są one wydalane około 2 tygodnie przed i około 1 tydzień po wystąpieniu objawów choroby.

Drogi zakażenia

W 95 proc. przypadków zakażenie WZW A odbywa się drogą pokarmową (fekalno-oralną). Najczęściej dochodzi do zakażenia po spożyciu wody - także w postaci kostek lodu, zainfekowanej przez osoby wydalające wirusa lub w wyniku spożycia zainfekowanej żywności.

Pozostałe 5 proc. to zakażenia wywołane przez bezpośredni kontakt z osobą zakażoną. Chory zaraża przez ok. 2-3 tygodnie przed wystąpieniem objawów i przez tydzień po ich wystąpieniu. Zarazić się też można poprzez kontakt seksualny (np. analny) bez zabezpieczenia. Potencjalnie można się również zarazić przez kontakt z krwią osoby chorej.

WZW A można zarazić się również w salonie tatuażu, w którym nieprzestrzegane są zasady higieny oraz podczas zabiegu akupunktury - od zanieczyszczonych igieł.

Na zakażenie wirusowym zapaleniem wątroby typu A są szczególnie narażeni pracownicy oczyszczalni ścieków, obsługi urządzeń kanalizacyjnych i mający kontakt z nieczystościami. W grupie ryzyka znajdują się również osoby pracujące w żłobkach, przedszkolach, wojsku i służbie zdrowia. WZW A może też być przykrą “pamiątką” po pobycie w krajach, gdzie choroba jest często rozpoznawana, czyli w rejonie basenu Morza Śródziemnego, Rosji, krajach Europy Wschodniej i wszystkich krajach rozwijających się.

Objawy wirusowego zapalenia wątrobyspowodowane są prawdopodobnie bezpośrednim niszczeniem komórek wątroby (hepatocytów) przez wirusa, a także odpowiedzią naszego układu odpornościowego na jego obecność w organizmie.

Objawy Wirusowego zapalenia wątroby typu A są zależne od wieku pacjenta. U dzieci poniżej 6 roku życia zakażenie zwykle przebiega bezobjawowo. U starszych dzieci i dorosłych, WZW A w większości przypadków daje objawy. Im pacjent starszy tym ciężej przechodzi WZW A.

Okres wylęgania się wirusa trwa zazwyczaj od 15 do 30 dni. W tym czasie chory już zaraża, mimo że nie pojawiają się u niego żadne objawy. Może co najwyżej odczuwać symptomy dyspepsji, czyli niestrawności. Rzadziej w tym okresie pojawiają się objawy grypopodobne.

Najbardziej charakterystycznym objawem wirusowego zapalenia wątroby typu A jest żółtaczka - czyli żółknięcie skóry i twardówki. Objaw ten spowodowany jest zwiększeniem produkcji bilirubiny, czyli żółtego barwnika. Żółtaczce może towarzyszyć powiększenie wątroby.

Do innych objawów wirusowego zapalenia wątroby typu A zaliczamy:

• osłabienie i złe samopoczucie,
• gorączkę,
• ból gardła,
• biegunkę,
• brak apetytu,
• ból brzucha,
• nudności i wymioty,
• bóle mięśni,
• bóle stawów,
• świąd skóry,
• nietypowy kolor moczu i stolca.

Objawy, oprócz żółtaczki, ustępują zwykle po kilku dniach. Żółtaczka utrzymuje się przez ok. miesiąc.

Chory na WZW typu A zaraża jeszcze przez ok. 7-10 dni od wystąpienia objawów. W przypadku niemowląt i małych dzieci okres wydalania wirusa może trwać nawet kilka miesięcy. Nie ma jednak danych o trwałym nosicielstwie.

Postaci WZW A

Jeżeli WZW A ujawni się klinicznie, może przebiegać pod trzema postaciami:

• postać żółtaczkowa,
• postać bezżółtaczkowa (zwłaszcza u dzieci poniżej 2 roku życia),
• postać cholestetyczna (z objawami zastoju żółci w wątrobie i świądem skóry).

W przypadku podejrzenia zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu A pierwszym elementem diagnostyki jest wywiad z pacjentem. Zwykle lekarz zleca wykonanie badań krwi. Jeśli doszło do zakażenia we krwi pacjenta będzie występowałą duża aktywność enzymów wątrobowych i wysokie stężenie bilirubiny.

Przede wszystkim jednak wykonuje się badanie na obecność przeciwciał anty HAV w klasie IgM w surowicy pacjenta. Te specyficzne przeciwciała można wykryć w okresie wylęgania wirusa, a ich największe stężenie przypada pomiędzy 2 a 3 tygodniem objawowego okresu wirusowego zapalenia wątroby typu A. Po zachorowaniu, przeciwciała te utrzymują się w organizmie człowieka całe życie.

Podstawowe znaczenie w zapobieganiu szerzenia się wirusa HAV ma utrzymywanie wysokiego standardu higieny, a w krajach o epidemicznym występowaniu WZW A - zapewnienie zaopatrzenia ludności w czystą wodę do picia, nieskażoną żywność oraz właściwe usuwanie ekskrementów.

Przed wirusowym zapaleniem wątroby typu A możemy uchronić się poprzez:

• unikanie dróg zakażenia,
• spożywanie pokarmów poddanych obróbce termicznej - picie przegotowanej wody i unikanie spożywania surowych owoców i warzyw, które mogły zostać umyte w skażonej wodzie,
• niedopuszczenie do tego, żeby owady miały dostęp do pokarmu.

Szczepionka przeciwko WZW A

W profilaktyce znajduje się również szczepionka przeciwko WZW A. W Polsce zarejestrowane są 4 szczepionki, które w kalendarzu szczepień znajdują się w grupie szczepień zalecanych. Szczepieniu ochronnemu powinny poddać się zwłaszcza:

• dzieci, które rozpoczynają naukę w przedszkolu lub szkole, a nie chorowały na WZW A,
• osoby wybierające się na wycieczkę w tereny o dużej zachorowalności na WZW A,
• pracownicy służby zdrowia, żłobków, przedszkoli itd.,
• osoby pracujące przy produkcji żywności.

Wirusowe zapalenie wątroby typu A trwa średnio około 6 tygodni i zazwyczaj kończy się całkowitym wyleczeniem. Nie powoduje marskości wątroby, nie zwiększa też ryzyka rozwoju raka wątroby. Przechorowanie pozostawia odporność na całe życie.

WZW A jest chorobą samoograniczającą się. Nie ma leczenia przyczynowego. W ostrej fazie WZW A należy dbać przede wszystkim o odpowiedni stan odżywienia i nawodnienia chorego. Zaleca się:

• leżenie w łóżku, odpoczynek, maksymalne ograniczenie aktywności fizycznej,
• lekkostrawną dietę, odpowiednie nawadnianie,
• unikanie leków metabolizowanych w wątrobie i alkoholu,
• w razie uporczywego świądu skóry można zastosować cholestyraminę lub kwas ursodeoksycholowy.

Osoby nieszczepione, które nie chorowały na WZW A, a miały styczność z człowiekiem zakażonym, mogą uchronić się przed rozwojem choroby, stosując tzw. profilaktykę bierną. Polega ona na podaniu domięśniowym gotowej immunoglobuliny przeciwko wirusowi, do 6-14 dni od kontaktu z chorym.

Mimo że przebieg choroby może się znacząco wydłużać, rokowania dla WZW typu A są dobre. Czasem wyzdrowienie zajmuje nawet kilka miesięcy. W znakomitej większości przypadków wirusowe zapalenie wątroby typu A nie jest śmiertelne, a ryzyko śmierci pojawia się u pacjentów z niewydolnością wątroby, którzy ukończyli 40. rok życia.

Wirusowe zapalenie wątroby może dawać bardzo groźne powikłania. Należą do nich m.in. niedokrwistość aplastyczna, nadostre zapalenie wątroby, ostra niedokrwistość hemolityczna i żółtaczka cholestatyczna.

Powikłania WZW typu A mogą być śmiertelne. Na szczęście wirusowe zapalenie wątroby typu A nie powoduje przewlekłego zapalenia wątroby.

Źródła

1. Boroń-Kaczmarska A. Choroby zakaźne w zarysie, Pomorska Akademia Medyczna, Szczecin 2004, ISBN 83-89318-35-0
2. Gładysz A., Juszczyk J., Diagnostyka różnicowa chorób zakaźnych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1998, ISBN 83-200-2208-8
3. Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
4. Cianciara J., Juszczyk J., Choroby zakaźne i pasożytnicze, Czelej, Lublin 2007, ISBN 978-83-60608-34-0