Zatkana raz jedna, a raz druga dziurka? To niekoniecznie infekcja

Jeśli masz wrażenie, że raz swobodniej oddychasz lewą, a raz prawą dziurką nosa, to wcale nie musi oznaczać infekcji. To efekt tzw. cyklu nosowego - naturalnego, automatycznie sterowanego procesu, który dotyczy większości dorosłych osób - nawet 70-80 proc. populacji.

Badania opublikowane w 2024 roku pod kierunkiem Liora Gorodisky’ego pokazują, że za ten mechanizm odpowiada podwzgórze - niewielka, ale bardzo ważna struktura mózgu. To ono kieruje naprzemiennym rozszerzaniem naczyń krwionośnych w jednej z jam nosowych. Gdy naczynia się rozszerzają, błona śluzowa lekko puchnie, a przepływ powietrza spowalnia. W efekcie jedna dziurka wydaje się bardziej zatkana, a druga przejmuje większość pracy. Po około 2,5 godziny role się zamieniają.

Takie wahania nie są żadną awarią, lecz sprytnym systemem ochrony dróg oddechowych. W jamie nosowej, w której przepływ powietrza jest wolniejszy, powietrze ma więcej czasu, by się ogrzać, nawilżyć i oczyścić z pyłów czy drobnoustrojów, zanim dotrze do płuc. Eksperci z Cleveland Clinic przypominają, że to jedna z kluczowych funkcji nosa, obok udziału w oddychaniu i węchu.

Cykliczna rotacja "sprawności" między dziurkami nosa poprawia też zdolność wyczuwania zapachów. Jak wynika z analiz przytoczonych w 2025 roku przez analityka Vithanage’a, różne cząsteczki zapachowe lepiej wiążą się z receptorami w innych warunkach przepływu - jedne w szybkim, inne w wolniejszym. Dzięki temu powonienie staje się dokładniejsze.

Podczas snu cykl nosowy zwalnia - w badaniach z 2024 wykazano, że jedna faza cyklu może oscylować wokół 4,5 godziny. To ułatwia utrzymanie jednej pozycji ciała bez potrzeby ciągłego przekręcania się z boku na bok, by "odetkać" nos. Co ciekawe, u osób praworęcznych częściej dominująca bywa lewa dziurka nosa - potrafi przejmować główną rolę przez nieco ponad 2 godziny i 40 minut.

Nie każde uczucie zatkania jest jednak fizjologiczną normą. Jeśli jedna strona nosa jest stale niedrożna, pojawiają się nawracające krwawienia, ból twarzy lub wyraźne osłabienie węchu, trzeba zgłosić się do laryngologa. Takie objawy mogą sugerować np. skrzywienie przegrody lub polipy nosa i wymagają diagnostyki.

Okazuje się, że sposób oddychania przez nos może wpływać także na psychikę. W badaniach analizowano, jak świadome oddychanie jedną dziurką nosa modyfikuje samopoczucie. Oddychanie przez prawą dziurkę częściej wiązało się ze wzrostem pozytywnych emocji, natomiast skupienie się na lewej sprzyjało ograniczeniu "błądzenia myśli" i lepszej koncentracji.

To prosta wskazówka, którą można wykorzystać na co dzień - np. oddychając świadomie jedną stroną nosa przed ważnym zadaniem, prezentacją czy przed snem, aby uspokoić głowę i poprawić skupienie. Twój nos pracuje w rytmie, którego zwykle nie zauważasz, ale który realnie wpływa na to, jak się czujesz i funkcjonujesz.

oprac. Aleksandra Zaborowska, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła:

• Lior Gorodisky et al, "Humans without a sense of smell breathe differently", Nature Communications, 2024;

• Maria Elide Vanutelli et al, "Breathing Right… or Left! The Effects of Unilateral Nostril Breathing on Psychological and Cognitive Wellbeing: A Pilot Study", Brain Sci, 2024;

• Isira A. W. Vithanage et al, "Creating nasal cycle simulations by processing MRI and CT scan data with image morphing algorithms", Scientific Reports, 2025;

• Anna Oleszkiewicz et al, "The impact of olfactory loss on quality of life: a 2025 review", Chem Senses, 2025.