Antybiotyk z warzywniaka. Stymuluje odporność i pracę jelit

Dymka to młoda cebula zwyczajna. Ma jeszcze drobną, białą lub lekko fioletową cebulkę i długi, mięsisty zielony szczypior, dlatego do jedzenia nadaje się w całości. Często myli się ją ze szczypiorkiem, jednak to inna roślina - szczypiorek nie posiada główki i ma cieńszą, delikatniejszą strukturę. Myli się ją też z cebulą siedmiolatką, odmianą, która w ogóle nie wytwarza pełnej główki.

Sama nazwa wzięła się od drobnych cebulek sadzeniaków, nazywanych przez ogrodników właśnie dymką. W Polsce sezon trwa od kwietnia do czerwca, a pęczek kosztuje przeważnie kilka złotych, więc to jeden z najtańszych i najświeższych produktów o tej porze roku.

Dymka ma niską wartość kaloryczną - w 100 g ma jedynie 30-35 kcal, a ponad 90 proc. jej masy to woda. Zawiera około 1,5-2 g białka oraz śladowe ilości tłuszczu. Węglowodanów ma około 7 g, w tym 2-2,5 g błonnika.

Najmocniejszą stroną składu są witaminy oraz składniki mineralne. W 100 g znajduje się około 18-20 mg witaminy C, co stanowi prawie 1/4 dziennej normy dorosłej osoby. Zielone liście oferują witaminę K - związek potrzebny do krzepnięcia krwi oraz beta-karoten. Dymka zawiera więcej witaminy C i karotenoidów od dojrzałej cebuli.

Są też foliany, czyli witamina B9 potrzebna do podziału komórek. Ze składników mineralnych warto wymienić potas, około 270 mg oraz wapń, magnez i mangan, ale w mniejszych ilościach.

Określenie naturalny antybiotyk związane jest ze związkami siarki, które uwalniają się po rozdrobnieniu dymki. Znajduje się w niej alliina - związek siarkowy, który sam w sobie nie jest aktywny. Dopiero krojenie lub siekanie uszkadza komórki rośliny i uruchamia enzym alliinazę. To ten enzym przekształca alliinę w allicynę oraz podobne substancje odpowiadające za cebulowy aromat, ostrzejszy smak i sporo właściwości tego warzywa. Mają one działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze, potwierdzone w badaniach laboratoryjnych wobec gronkowca złocistego oraz drożdżaków z rodzaju Candida.

Trzeba jednak pamiętać, że dymka nie zastąpi leku, a jej żywieniowa moc polega na codziennym wspieraniu naturalnej obrony organizmu. Ciekawostką jest to, że allicyna potrzebuje około 10 minut po pokrojeniu na pełne wytworzenie, dlatego warto odczekać chwilę przed dodaniem do dania lub zjedzeniem. Wysoka temperatura bardzo obniża jej zawartość, więc gotowanie nie jest korzystne.

Wiosenne przesilenie wynika z tego, że po zimie organizm ma niższe rezerwy witamin oraz przeciwutleniaczy, dlatego jest bardziej podatny na infekcje i zmęczenie. Do tego zmienna temperatura nie jest przyjazna dla zdrowia. Dymka uzupełnia te braki, ponieważ zawiera kwercetynę, flawonoid z działaniem przeciwzapalnym wspierającym pracę komórek odpornościowych. Ogranicza ona nadmierną reakcję zapalną i wzmacnia barierę śluzówek, która stanowi pierwszą linię obrony przed drobnoustrojami.

Do tego dochodzą polifenole oraz siarczki, które chronią białe krwinki przed stresem oksydacyjnym. Witamina C z zielonych liści poprawia ruchliwość neutrofili - komórek najszybciej reagujących na infekcję. Najlepiej działa regularne dodawanie świeżego warzywa do potraw - aktywność tych związków obniża się w trakcie obróbki termicznej.

Warzywa cebulowe od dawna pojawiają się w analizach dotyczących zdrowia układu krążenia, a dymka wpisuje się idealnie w tę grupę.

• Potas rozluźnia mięśniówkę naczyń i pomaga organizmowi pozbywać się nadmiaru sodu (składnika podnoszącego ciśnienie).
• Magnez usprawnia ten proces wpływając na napięcie ścian tętnic oraz pracę serca.
• Związki siarki oddziałują na produkcję tlenku azotu, czyli na cząsteczki rozszerzające naczynia, dlatego krew swobodniej przez nie przepływa.

W badaniach obserwacyjnych regularne spożywanie warzyw cebulowych ma powiązania z niższym poziomem cholesterolu LDL, frakcji odpowiedzialnej za rozwój miażdżycy. Trzeba wiedzieć, że dymka sama nie obniży mocno ciśnienia, ale to dobry element codziennej diety przyjaznej sercu.

W dymce znajduje się inulina, rodzaj rozpuszczalnego błonnika, który nie jest trawiony, więc dociera do jelita grubego w niezmienionej formie. Tam staje się pożywką dla pożytecznych bakterii Bifidobacterium oraz Lactobacillus, które przekształcają go w krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, w tym maślan.

Maślan odżywia komórki ściany jelita i wycisza miejscowe stany zapalne, dlatego regularne dostarczanie inuliny wzmacnia barierę jelitową. Dymka pobudza też wydzielanie śliny oraz soków żołądkowych, gdyż jej zapach uruchamia reakcję trawienną już w jamie ustnej. Trzeba jednak uważać przy zespole jelita drażliwego. Inulina należy do węglowodanów FODMAP, które u wrażliwych osób uaktywniają wzdęcia. Wtedy lepiej zacząć od małej porcji, około 20-30 g.

Najwięcej wartości dymka oferuje na surowo, dlatego najlepiej dodawać ją do kanapek, sałatek oraz twarożków. W gorących daniach, takich jak zupy lub jajecznica, szczypior i cebulkę warto wrzucić tuż przed podaniem. Świeży pęczek można poznać po jędrnym szczypiorze oraz białej, twardej cebulce bez śliskich plam. W lodówce wytrzymuje 3-5 dni, o ile jest owinięty wilgotnym ręcznikiem lub ustawiony korzonkami w szklance wody.

Ostrożność powinny zachować osoby z refluksem oraz wrzodami żołądka, ponieważ ostre związki podrażniają śluzówkę. Osoby przyjmujące warfarynę powinny zachować stałe, jednakowe porcje zielonych liści w diecie, jako że witamina K może osłabiać działanie leku. Przy standardowych, niewielkich ilościach, np. garści posiekanego szczypioru do kanapki bądź twarożku, wystarczy kontrolować INR (wskaźnik z badania krwi, który mówi, jak szybko krzepnie krew) zgodnie z zaleceniami lekarza.

Dymka to jedno z najtańszych wiosennych warzyw, które oferuje świeżość, smak oraz potężne działanie zdrowotne. Sezon trwa krótko, dlatego warto sięgać po nią regularnie i w rozsądnych porcjach.

Źródła:

1. USDA, https://fdc.nal.usda.gov/food-details/170005/nutrients
2. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7848799/
3. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4808895/
4. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6694434/
5. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8970830/
6. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4998867/