Asystolia – przyczyny, objawy i pierwsza pomoc

Asystolia to termin, który oznacza brak czynności elektrycznej serca. W zapisie EKG zjawisko to objawia się w postaci linii zbliżonej do linii poziomej (linii izoelektrycznej) w co najmniej dwóch sąsiadujących odprowadzeniach EKG. Odpowiada za to brak aktywności, czyli zahamowanie przewodzenia impulsów i aktywacji komórek mięśniowych. W zapisie brak charakterystycznych załamków.

Warto wiedzieć, że prawidłowy zapis EKG powinien przedstawiać akcję serca o odpowiedniej częstotliwości. Na wykresie EKG powinny się znajdować tak zwane zespoły QRS poprzedzone załamkami P, odcinkiem ST, a następnie załamkami T i U, bez cech wskazujących na niedokrwienie lub zawał mięśnia sercowego. Kiedy rytm serca jest prawidłowy, monitor EKG pokazuje akcję serca bijącego z częstotliwością od 60 do 100 uderzeń na minutę.

Podczas badania może również dojść do asystolii rzekomej. Wówczas czynność mechaniczna serca jest zachowana, a linia izoelektryczna w zapisie EKG spowodowana jest:

• problemami technicznymi sprzętu do rejestracji EKG,
• złym przyleganiem elektrod do skóry,
• błędami w technice badania.

Do nagłego zatrzymania krążenia może dojść w wyniku różnych zaburzeń rytmu serca. Należą do nich:

• częstoskurcz komorowy bez tętna, który może mieć różną morfologię, w tym postać trzepotania komór,
• migotanie komór,
• aktywność elektryczna bez tętna (czynność elektryczna bez tętna).

Zaburzenia rytmu serca manifestują się tym, że bije ono zbyt wolno, zbyt szybko lub w ogóle przestaje pracować. Przyczyny zatrzymania krążenia dzieli się na pierwotne i wtórne. Do pierwotnych należą schorzenia dotyczące serca. To na przykład wady zastawkowe, zawał mięśnia sercowego czy genetycznie uwarunkowane zaburzenia rytmu serca. Z kolei wtórne przyczyny zatrzymania krążenia nie dotyczą serca bezpośrednio. Może to być zatrzymanie oddechu, wykrwawienie czy rozległy uraz. One częściej prowadzą do zatrzymania serca w mechanizmie asystolii.

Do najczęstszych przyczyn patologii należy:

• zatorowość płucna,
• zawał serca,
• hipoksja, czyli zbyt mała ilość tlenu we krwi,
• hipowolemia, to jest zbyt mała objętość krwi w naczyniach krwionośnych,
• hipotermia, czyli spadek temperatury ciała,
• hipoglikemia, czyli spadek cukru we krwi,
• ciężkie urazy, najczęściej wielonarządowe,
• tamponada serca. Wówczas płyn w worku otaczającym serce uniemożliwiający rozkurczanie i wypełnianie jam serca,
• kwasica - spadek pH krwi,
• zaburzenia elektrolitowe (zwłaszcza potasu i sodu),
• zatrucia,
• zatrzymanie oddechu na skutek utonięcia, zadławienia.

Jakie są objawy asystolii? Czterosekundowa asystolia wywołuje zawroty głowy, a nawet utratę przytomności. Gdy trwa dłużej, jest stanem zagrożenia życia.

Objawem nagłego zatrzymania krążenia, w tym asystolii serca, jest:

• zanik tętna,
• brak oddechu,
• utrata świadomości.

Do zatrzymania krążenia może dojść nagle, ale zdarza się, że poprzedzają go zawroty głowy, duszność, omdlenia czy osłabienie. Stwierdzenie asystolii możliwe jest wyłącznie przy pomocy EKG.

Asystolia świadczy o zatrzymaniu akcji serca, zaprzestaniu skurczów i pompowania krwi. Brak krążenia powoduje niedotlenienie wszystkich komórek organizmu, szczególnie ośrodkowego układu nerwowego, które najszybciej obumierają i prowadzą do śmierci.

Ponieważ asystolia jest mechanizmem prowadzącym do nagłego zatrzymania krążenia, jeśli szybko nie zostaną podjęte czynności ratownicze, prowadzi do zgonu. Co robić? Niezbędne jest natychmiastowe podjęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej (z uciskami klatki piersiowej i wdechami ratunkowymi w schemacie 30:2). Postępowanie określa tzw. algorytm BLS (Basic Life Support). Oznacza to, że każdy, w kto jest świadkiem nagłego zatrzymania krążenia, powinien wszcząć procedurę BLS.

Niezbędne jest również wezwanie karetki pogotowia ratunkowego. Leczenie zatrzymania krążenia wiąże się z koniecznością jak najszybszego udzielenia pacjentowi specjalistycznej pomocy medycznej. Kluczowe jest dożylne podanie adrenaliny. W czasie asystolii nie dochodzi do skurczów serca, dlatego defibrylacja jest w tym przypadku nieskuteczna. Jeśli krążenia nie uda się przywrócić, oznacza to śmierć pacjenta.