Atakuje układ nerwowy. Objawy nadmiaru mogą przypominać parkinsona

Ponad 70 lat upłynęło od czasu, gdy odkryto, że mangan jest stałym składnikiem tkanek roślin oraz zwierząt. W 10 lat później, czyli ponad 60 lat temu zwrócono uwagę, że to także ważny składnik w żywieniu zwierząt. Analizując istotę i znaczenie manganu przeprowadzono liczne badania, które wykazały, że jest on ważny zwłaszcza dla prawidłowego rozwoju kośćca i tkanek, ma szczególne znaczenie dla wzrostu, rozwoju szkieletu, reprodukcji i metabolizmu węglowodanów oraz tłuszczów.

Ciało człowieka o wadze 70 kilogramów, w dobrej kondycji zdrowia, zawiera od 12 do 20 mg manganu, co stanowi jedną piątą ilości miedzi i jedną setną zawartości cynku. Mangan znajduje się w poszczególnych narządach człowieka w charakterystycznych stężeniach, które wraz ze starzeniem się organizmu ulegają zmianie. Ten śladowy pierwiastek występuje w organizmie w bardzo wielu organach, jak wątroba, trzustka, nerki, śledziona, serce, mózg, płuca, jajniki, jądra i inne tkanki.

Naukowcy nie znają jeszcze w pełni roli manganu, ale lista jego korzyści i tak jest już dość długa. Mangan to pierwiastek potrzebny do prawidłowego funkcjonowania mózgu, dlatego zaleca się, by stosować go podczas leczenia wielu zaburzeń nerwowych. Jego obecność jest ważna przy procesach przeciwutleniania i wytwarzania energii. Bierze udział w przemianach metabolicznych wapnia, wchodzi w skład białek i kwasów nukleinowych.

Mangan jest również potrzebny do wytwarzania melaniny (melanina to pigment odpowiadający za barwę skóry, włosów i tęczówek oczu), a także niezbędny do syntezowania tłuszczów. Po części mangan jest odpowiedzialny również za właściwą strukturę kości i wspiera poprawną krzepliwość krwi.

Ma także istotne znaczenie dla procesu tworzenia się tyroksyny (hormonu produkowanego przez komórki pęcherzykowe tarczycy) w tarczycy. Niedobór manganu może skutkować zaburzeniami w płodności i w układzie krążenia. Deficyty tego pierwiastka mogą powodować uszkodzenia stawów i kości, opóźnienie wzrostu u dzieci, osteoporozę, rozdrażnienie, a nawet depresję.

Niedobór manganu może negatywnie wpływać na zdrowie, ale do deficytu w tym zakresie dochodzi stosunkowo rzadko. Znacznie częściej pojawia się problem z przekroczeniem dopuszczalnych norm tego pierwiastka w organizmie. Mangan ma bowiem tendencję do kumulowania się szczególnie wtedy, gdy dociera do organizmu drogą wziewną.

Objawy nadmiaru manganu zdarzają się wśród górników, którzy wykonują swoje obowiązki służbowe w kopalniach manganu. Ten pierwiastek dociera do wnętrza organizmu przez płuca i przewód pokarmowy. Może skutkować wystąpieniem różnorodnych zaburzeń psychicznych, które przypominają chorobę Parkinsona. Zbyt duże dawki tego składnika skutkują zaburzeniami w procesie zatrzymywania fosforu, a także obniżają poziom żelaza, zwiększając ilość wapnia we krwi.

Zbyt duża ilość manganu sprawia, że intensywniej odczuwamy bodźce; powoduje to zwiększoną wrażliwość na wszystkie pięć zmysłów. O nadmiarze może świadczyć częste korzystanie z toalety – obfite wydalanie moczu, a także charakterystyczny jednostronny ból głowy, połączony z zaczerwienionymi oczami.

Najczęstsze objawy nadmiaru manganu:

• zaburzenia nerwowe,
• depresję,
• problemy z pamięcią,
• bóle mięśni,
• drżenie rąk i nóg,
• trudności z chodzeniem,
• zaburzenia funkcjonowania tarczycy, układu krążenia, układu rozrodczego i wątroby.

Nadmierne spożycie manganu może ograniczać wchłanianie żelaza i prowadzić do anemii.

Dobrym źródłem manganu są:

• produkty zbożowe, płatki owsiane, chleb żytni,
• orzechy – zwłaszcza włoskie, laskowe i arachidowe,
• nasiona roślin strączkowych (szczególnie biała fasola),
• kasza gryczana, ryż brązowy,
• warzywa (brokuły, korzeń pietruszki, jarmuż, sałata, szpinak, burak, kalafior),
• owoce – szczególnie banan i truskawki, w mniejszych ilościach maliny, morele, winogrona i jabłka.

Jedząc regularnie te produkty, nie powinniśmy być narażeni na niedobór manganu. Jaka ilość tego składnika jest potrzebna człowiekowi?

Wytyczne dotyczące odpowiedniej dawki manganu różnią się w poszczególnych źródłach. Wiele publikacji w ogóle nie określa dobowego zapotrzebowania na ten pierwiastek. Według Amerykańskiego Wydziału Zdrowia i Medycyny została ona określona na 1,8 mg manganu na dobę dla dorosłych kobiet i 2,3 mg /dobę dla mężczyzn. Inne wartości są rekomendowane w Australii i Nowej Zelandii – odpowiednio 5 i 5,5 mg w ciągu doby, zaś Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) nie podała optymalnych dawek.

W krajach europejskich przyjmuje się, że osoby dorosłe powinny przyjmować około 2–3 mg manganu na dobę.

Źródła

1. Dagmara Dąbek