Budzisz się o trzeciej nad ranem? Naukowcy wyjaśniają, skąd bierze się nocny lęk

Dlaczego sprawa, która za dnia wydaje się do rozwiązania, przed świtem budzi przerażenie? Części odpowiedzi dostarczyło badanie zespołu Eti Ben Simon i Matthew Walkera z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, opublikowane online w 2019 r. w "Nature Human Behaviour".

Naukowcy porównali reakcje uczestników po przespanej i po zarwanej nocy. Ochotnicy oglądali materiały wywołujące emocje, a badacze oceniali aktywność ich mózgów za pomocą funkcjonalnego rezonansu magnetycznego.

Brak snu wiązał się ze wzrostem lęku oraz osłabioną aktywnością przyśrodkowej kory przedczołowej. Obszar ten uczestniczy w regulowaniu emocji. Zmieniała się również jego łączność z rejonami zaangażowanymi w reakcje emocjonalne.

Dalsza część badań wskazała, że nawet niewielkie skrócenie snu może wiązać się z większym niepokojem kolejnego dnia. Z kolei głęboki sen NREM, któremu towarzyszą wolne fale aktywności mózgu, sprzyjał obniżeniu lęku. Nie trzeba zatem czuwać do rana, żeby odczuć emocjonalne skutki gorszego odpoczynku.

Nie każde nocne przebudzenie następuje jednak po niedoborze snu. Dlatego naukowcy przyglądają się także wpływowi rytmu dobowego. W 2022 r. przedstawili hipotezę "Mind After Midnight", czyli "Umysł po północy".

Zgodnie z nią pozostawanie na jawie podczas biologicznej nocy może sprzyjać skupianiu uwagi na negatywnych bodźcach, utrudniać kontrolę impulsów i zmieniać ocenę sytuacji. Organizm funkcjonuje wtedy w warunkach fizjologicznych dostosowanych do snu.

Jak opisuje "Gazeta Wyborcza", nocne czuwanie może mieć szczególne znaczenie dla osób w kryzysie psychicznym. W badaniu opublikowanym w 2024 r. w "Journal of Clinical Psychiatry" przeanalizowano dane dotyczące ponad 78 tys. samobójstw i 50 tys. zabójstw w 35 stanach USA w latach 2003–2017. Uwzględniono przy tym szacowaną liczbę osób pozostających na jawie o poszczególnych porach. To istotne, ponieważ samo zestawienie liczby zdarzeń nie oddaje różnic między dniem a nocą.

Po takim przeliczeniu wskaźnik ryzyka samobójstwa osiągał najwyższą wartość około trzeciej nad ranem – był wówczas około pięciokrotnie wyższy od poziomu odniesienia. To wynik analizy populacyjnej, a nie prognoza dotycząca każdej osoby, która obudzi się o tej godzinie. Badanie nie dowodzi również, że samo nocne czuwanie powoduje zachowania samobójcze.

Nie ma zatem jednej godziny, po której każdy zaczyna gorzej oceniać rzeczywistość. Znaczenie mogą mieć zarówno rytm dobowy i niedobór snu, jak i przyczyny przebudzenia: bezsenność, silny stres czy zaburzenia nastroju. Autorzy hipotezy "Mind After Midnight" podkreślają, że rozdzielenie wpływu tych czynników wymaga dalszych badań.

Gdy wybudzenia i niepokój regularnie zakłócają sen, warto porozmawiać z lekarzem. W przewlekłej bezsenności zalecaną metodą pierwszego wyboru jest terapia poznawczo-behawioralna bezsenności, czyli CBT-I. Pomaga zmieniać myśli i zachowania podtrzymujące trudności ze snem.

Źródło: Gazeta Wyborcza