Cichy zabójca daje o sobie znać. Nietypowe objawy wysokiego ciśnienia

Nadciśnienie tętnicze rozwija się latami i przez większość czasu przebiega bezobjawowo. Zgodnie z europejskimi wytycznymi kardiologicznymi za ciśnienie optymalne (niepodwyższone) uznaje się wartości poniżej 120/70 mm Hg. O nadciśnieniu mówi się wówczas, gdy pomiary w gabinecie lekarskim stale wynoszą co najmniej 140 mm Hg dla ciśnienia skurczowego lub 90 mm Hg dla rozkurczowego (w pomiarach domowych próg ten jest nieco niższy i wynosi 135/85 mm Hg).

Największą pułapką tej choroby jest zdolność organizmu do stopniowej adaptacji. Ciało przyzwyczaja się do stale podwyższonych wartości, przez co pacjent czuje się dobrze, mimo że naczynia krwionośne i serce pracują pod ciągłym przeciążeniem. Wyraźniejsze objawy pojawiają się zazwyczaj dopiero przy bardzo gwałtownych skokach ciśnienia lub w momencie, gdy doszło już do powikłań narządowych w sercu, mózgu, nerkach czy oczach.

Ból głowy spowodowany wysokim ciśnieniem ma dość charakterystyczny przebieg. Zazwyczaj jest tępy lub pulsujący, umiejscowiony z tyłu głowy – w okolicy potylicznej – i najbardziej nasilony rano, zaraz po wstaniu z łóżka. Wczesnym rankiem dochodzi do naturalnego, dobowego wyrzutu hormonów i skoku ciśnienia, co u osób z nieleczonym nadciśnieniem wywołuje dolegliwości.

Taki ból zazwyczaj samoistnie łagodnieje po kilku godzinach w pozycji pionowej. Różni się od popularnego bólu napięciowego, który przypomina ucisk ciasnej opaski wokół czoła i nasila się pod koniec dnia pod wpływem stresu. Warto pamiętać, że poranny ból głowy towarzyszy zazwyczaj dopiero wyraźnym, wyższym skokom ciśnienia.

Zawroty głowy u osób z nadciśnieniem wynikają najczęściej z jego nagłych wahań. Gwałtowny spadek ciśnienia na moment ogranicza przepływ krwi przez mózg, wywołując chwilowe uczucie niestabilności. Szczególnie częsta jest tzw. hipotensja ortostatyczna – nagły spadek wartości ciśnienia podczas szybkiej zmiany pozycji z leżącej na stojącą.

Może to być skutek uboczny leków, odwodnienia lub zaburzeń układu nerwowego. Niepokój powinny wzbudzić powtarzające się zawroty głowy, zwłaszcza gdy towarzyszą im zaburzenia koordynacji ruchowej.

W przedniej części przegrody nosowej znajduje się tzw. splot Kiesselbacha – gęsta sieć drobnych, powierzchownych naczyń krwionośnych, które łatwo ulegają uszkodzeniu. Choć pojedyncze krwawienie z nosa zazwyczaj wynika z suchego powietrza w pomieszczeniu lub infekcji, to wysokie ciśnienie tętnicze sprawia, że krwawienia stają się częstsze, obfitsze i trudniejsze do opanowania.

Jeśli krwotoki z nosa powtarzają się bez wyraźnej przyczyny miejscowej, jest to bezwzględny sygnał, by sięgnąć po ciśnieniomierz i skonsultować się z lekarzem. Krwawienie z nosa połączone z silnym bólem głowy lub dusznością to poważny sygnał alarmowy, który może świadczyć o niebezpiecznym wzroście ciśnienia.

Dno oka to jedyne miejsce w ludzkim ciele, gdzie lekarz może bezpośrednio i bezinwazyjnie obejrzeć naczynia krwionośne. Z tego względu siatkówka bardzo szybko odzwierciedla ogólnoustrojowe spustoszenie naczyniowe. Długotrwałe nadciśnienie prowadzi do retinopatii nadciśnieniowej – ściany drobnych tętniczek w oku grubieją i sztywnieją, co ogranicza dopływ krwi do komórek fotoreceptorowych.

Objawia się to zamgleniem obrazu, przejściowym spadkiem ostrości widzenia oraz widzeniem ciemnych plamek lub mroczków. W zaawansowanych stadiach dochodzi do mikrowylewów i obrzęku tarczy nerwu wzrokowego. Nagłe ubytki w polu widzenia to stan wymagający natychmiastowej interwencji okulistycznej i kardiologicznej.

Przy podwyższonym oporze w naczyniach krwionośnych serce musi pompować krew ze znacznie większą siłą. W odpowiedzi na to obciążenie mięśniówka lewej komory stopniowo ulega przerostowi. Pogrubiałe ściany serca potrzebują więcej tlenu i gorzej się rozkurczają, co obniża ogólną wydolność układu krążenia.

Skutkiem bywa uczucie niemiarowego, przyspieszonego bicia serca (kołatanie) oraz duszność wysiłkowa – zadyszka pojawiająca się przy czynnościach, które wcześniej nie sprawiały kłopotu, np. po wejściu na półpiętro. Duszność występująca w spoczynku lub w nocy może świadczyć o rozwijającej się niewydolności serca.

Gdy ciśnienie tętnicze gwałtownie przekracza wartość 180/120 mm Hg, mówimy o przełomie nadciśnieniowym. Stan ten stwarza bezpośrednie ryzyko uszkodzenia narządów wewnętrznych. Bezwzględnego wezwania pogotowia ratunkowego (numer 112 lub 999) wymagają:

• nagły, rozsadzający ból głowy połączony z nudnościami lub dezorientacją;
• asymetria twarzy, opadanie kącika ust, niedowład kończyny lub zaburzenia mowy;
• piekący, dławiący ból za mostkiem promieniujący do ramienia, szyi lub żuchwy;
• silna, narastająca duszność spoczynkowa lub nagłe zaburzenia widzenia.

W takiej sytuacji nie wolno zbijać ciśnienia na własną rękę przypadkowymi lekami z domowej apteczki – zbyt gwałtowny spadek ciśnienia może spowodować niedokrwienie mózgu.

Nadciśnienie tętnicze nie bez powodu bywa nazywane cichym zabójcą. Ponieważ przez lata niszczy narządy bez wyraźnego bólu, najlepszym narzędziem obrony pozostaje profilaktyka: regularne pomiary ciśnieniomierzem naramiennym w domu oraz okresowe kontrole lekarskie. Zauważenie wczesnych sygnałów, takich jak poranne bóle głowy czy krwawienia z nosa, pozwala wdrożyć leczenie na długo przed wystąpieniem groźnych powikłań.

Źródła:

1. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6618231/
2. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1781314/
3. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11067441/
4. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12291609/
5. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8790937/
6. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8109725/
7. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11389756/