Co dzieje się z mózgiem, gdy odstawiasz alkohol? Jedna zmiana jest szczególnie ważna

Alkohol wpływa na pracę mózgu już po niewielkiej ilości. Zaburza komunikację między komórkami nerwowymi, utrudnia zapamiętywanie informacji i pogarsza zdolność podejmowania decyzji. Przy regularnym spożywaniu jego działanie może być odczuwalne również wtedy, gdy człowiek jest trzeźwy.

Jedną z najważniejszych korzyści wynikających z abstynencji może być poprawa funkcji poznawczych. Dotyczy to nie tylko pamięci, ale również koncentracji, szybkości przetwarzania informacji i umiejętności planowania. W przeglądzie 16 badań wykazano, że u osób z zaburzeniem używania alkoholu, które utrzymywały abstynencję przez 6–12 miesięcy, poprawiały się pamięć, uwaga, funkcje wykonawcze oraz zdolności percepcyjne.

Rezygnacja z alkoholu może ograniczać stan zapalny i sprzyjać regeneracji hipokampa, czyli obszaru mózgu odpowiedzialnego między innymi za uczenie się i tworzenie wspomnień. Nie oznacza to jednak, że wszystkie zaburzenia ustępują całkowicie. Tempo i zakres poprawy zależą między innymi od wcześniejszej ilości spożywanego alkoholu, długości okresu picia oraz ogólnego stanu zdrowia.

Wiele osób uważa, że alkohol pomaga zasnąć. Rzeczywiście może przyspieszać zasypianie, ale jednocześnie pogarsza jakość nocnego odpoczynku. Sprzyja wybudzeniom i zakłóca fazę REM, która odgrywa ważną rolę w utrwalaniu wspomnień oraz regulacji emocji.

Badania wskazują, że już dwie standardowe porcje alkoholu mogą zaburzać przebieg tej fazy snu. Im większa ilość wypitego alkoholu, tym silniejszy może być ten efekt.

W badaniu obejmującym 242 studentów wykazano również związek między spożywaniem alkoholu, gorszą jakością snu i problemami poznawczymi. U uczestników zagrożonych zaburzeniem używania alkoholu, którzy jednocześnie źle spali, prawdopodobieństwo występowania możliwych deficytów poznawczych było czterokrotnie większe niż u niepijących studentów z dobrą jakością snu.

Rezygnacja z alkoholu może więc pomóc nie tylko lepiej się wysypiać, ale także poprawić koncentrację i sprawność umysłową w ciągu dnia.

Przez lata pojawiały się badania sugerujące, że niewielkie ilości alkoholu mogą chronić przed pogorszeniem funkcji poznawczych. Nowsze analizy podważają jednak takie wnioski. W badaniu z 2025 roku, obejmującym dane ponad 559 tys. dorosłych z USA i Wielkiej Brytanii, początkowo zaobserwowano zależność sugerującą mniejsze ryzyko demencji u osób pijących niewielkie ilości alkoholu.

Kiedy jednak naukowcy przeanalizowali dane genetyczne dotyczące około 2,4 mln osób, wyniki były inne. Ryzyko demencji rosło wraz ze wzrostem spożycia alkoholu, a analiza nie wskazała ilości, która działałaby ochronnie.

Badacze zauważyli też, że część osób ograniczała lub całkowicie odstawiała alkohol w latach poprzedzających rozpoznanie demencji. Mogło to zniekształcać wyniki wcześniejszych badań, sugerując większe ryzyko choroby wśród abstynentów. Ograniczenie alkoholu może być zatem jednym z działań sprzyjających ochronie mózgu przed długoterminowymi uszkodzeniami.

Rezygnacja z alkoholu może również poprawiać stan układu krążenia. Szczególnie u osób pijących duże ilości sprzyja obniżeniu ciśnienia tętniczego, co w dłuższej perspektywie może zmniejszać ryzyko udaru i chorób serca.

Abstynencja ma również istotne znaczenie w profilaktyce nowotworów. Spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju co najmniej siedmiu rodzajów raka, w tym raka piersi i jelita grubego. Alkohol może uszkadzać DNA, nasilać stres oksydacyjny i zaburzać gospodarkę hormonalną. Ryzyko zachorowania wzrasta wraz z ilością spożywanego alkoholu.

Dodatkową korzyścią może być łatwiejsza kontrola masy ciała. Jeden gram alkoholu dostarcza około 7 kcal, a napoje alkoholowe często zawierają również cukier. Co więcej, picie może zwiększać skłonność do podjadania i przejadania się.

Badania wskazują, że alkohol nie przynosi korzyści zdrowotnych, a jego spożywanie wiąże się z ryzykiem wielu chorób, w tym nowotworów, schorzeń układu krążenia i zaburzeń funkcjonowania mózgu. Im mniej alkoholu, tym mniejsze narażenie na jego szkodliwe działanie.

Źródło: BMJ