Co roku 90 tys. udarów w Polsce. Te objawy łatwo przeoczyć

Udar mózgu jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów i główną przyczyną trwałej niepełnosprawności dorosłych Polaków. Jak wynika z danych przywoływanych przez Polskie Towarzystwo Neurologiczne (PTN), każdego roku w naszym kraju dochodzi do blisko 90 tys. udarów. Co istotne, około 30 proc. pacjentów hospitalizowanych na oddziałach udarowych ma mniej niż 65 lat.

– Udar mózgu nie jest już chorobą tylko seniorów, coraz częściej dotyczy także młodszych pacjentów. To pokazuje, jak bardzo potrzebne są działania profilaktyczne – zarówno w obszarze prewencji pierwotnej, jak i wtórnej – podkreśla prof. Alina Kułakowska, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego.

Do udaru dochodzi, gdy zostaje zaburzony dopływ krwi do części mózgu lub następuje krwawienie wewnątrzczaszkowe. Najczęściej u pacjentów występuje udar niedokrwienny, spowodowany zamknięciem naczynia krwionośnego. Rzadziej rozpoznaje się udar krwotoczny.

Niezależnie jednak od rodzaju udaru, liczy się przede wszystkim czas. Im szybciej pacjent otrzyma odpowiednią pomoc, tym większa szansa na ograniczenie uszkodzenia mózgu i uniknięcie trwałej niepełnosprawności.

Najbardziej charakterystycznymi sygnałami udaru są opadnięcie kącika ust, osłabienie jednej strony ciała czy problemy z mówieniem. Nie zawsze jednak choroba daje tak wyraźne objawy. Niepokój powinny wzbudzić również nagłe zaburzenia równowagi, trudności z chodzeniem, utrata koordynacji ruchowej czy silne zawroty głowy. U części pacjentów pojawiają się zaburzenia widzenia, takie jak podwójne widzenie, nagłe zamglenie obrazu lub utrata wzroku w jednym oku.

Objawem udaru może być także nagły, wyjątkowo silny ból głowy, szczególnie jeśli różni się od wcześniej doświadczanych dolegliwości. Niekiedy towarzyszą mu nudności, wymioty lub zaburzenia świadomości. – Nagłe opadnięcie kącika ust, osłabienie lub drętwienie ręki albo nogi po jednej stronie ciała, zaburzenia mowy, widzenia czy równowagi wymagają natychmiastowego wezwania zespołu ratownictwa medycznego pod numerem 112 lub 999. Nie wolno czekać, aż objawy ustąpią – nawet przemijające mogą wymagać pilnej oceny – ostrzega prof. Halina Sienkiewicz-Jarosz, prezes-elekt PTN.

Szczególnie niebezpieczne jest przekonanie, że ustąpienie dolegliwości oznacza brak zagrożenia. Tymczasem krótkotrwałe zaburzenia mowy, drętwienie kończyn czy problemy z widzeniem mogą świadczyć o przemijającym ataku niedokrwiennym, określanym skrótem TIA (ang. transient ischemic attack). Objawy TIA przypominają udar, ale ustępują samoistnie, często już po kilku minutach. Nie oznacza to jednak, że można je zignorować. TIA jest sygnałem ostrzegawczym i może poprzedzać pełnoobjawowy udar mózgu.

Dlatego nawet jeśli pacjent odzyskał sprawność i czuje się dobrze, konieczna jest pilna diagnostyka. W przypadku nagłych objawów sugerujących udar należy natychmiast wezwać pogotowie.

Lekarze alarmują, że jednym z największych wyzwań w przypadku udarów jest ich powtarzalność. Według danych przywoływanych przez PTN ponad 10 proc. pacjentów wypisanych z ośrodków udarowych w Polsce doświadcza kolejnego incydentu w ciągu sześciu miesięcy. Co ważne, powtórny udar może mieć cięższy przebieg i prowadzić do większej niepełnosprawności. Dlatego tak ważne jest ustalenie przyczyny pierwszego incydentu oraz odpowiednie leczenie.

Eksperci zwracają także uwagę na ograniczony dostęp do rehabilitacji. Według danych NFZ z 2025 r. zaledwie co czwarty pacjent rozpoczyna rehabilitację neurologiczną w ciągu dwóch tygodni od wypisu ze szpitala.

Na wiele czynników ryzyka udaru mamy wpływ. Szczególnie istotne są kontrolowanie ciśnienia tętniczego, poziomu cholesterolu i glukozy, regularna aktywność fizyczna oraz unikanie palenia papierosów. Znaczenie mają również zdrowa dieta, ograniczenie alkoholu i odpowiednie leczenie chorób serca, zwłaszcza migotania przedsionków.

– Nie ma osobnej profilaktyki dla mózgu, serca czy chorób nowotworowych. Te same codzienne wybory decydują o naszym zdrowiu, które mamy przecież jedno – zaznacza prof. Kułakowska.

Specjaliści przypominają, że udar jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Nie należy czekać na ustąpienie objawów ani samodzielnie jechać do szpitala. Szybkie wezwanie pomocy może zdecydować nie tylko o przeżyciu, ale również o możliwości powrotu do samodzielnego funkcjonowania.

Źródła:

• Polska Agencja Prasowa
• Neurologia Praktyczna
• WP abcZdrowie