Coraz więcej diagnoz. Rak jelita główną przyczyną zgonów nowotworowych

Z analizy opublikowanej w "Journal of the American Medical Association" wynika, że od 2023 roku rak jelita grubego jest najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych u osób poniżej 50 lat w Stanach Zjednoczonych. Jeszcze w 1990 roku zajmował dopiero piąte miejsce. W ciągu trzech dekad przesunął się na sam szczyt.

W Polsce obraz wygląda inaczej. Dane Krajowego Rejestru Nowotworów pokazują, że około 95 proc. przypadków raka jelita grubego diagnozowanych jest po 50. roku życia, a w młodszych grupach wiekowych nowotwór ten pozostaje relatywnie rzadki. Jednocześnie w całej populacji rak jelita grubego należy w Polsce do najczęstszych nowotworów złośliwych i odpowiada za ponad 12 tys. zgonów rocznie

Badacze przeanalizowali dane National Cancer Institute obejmujące niemal 1,3 mln zgonów nowotworowych osób poniżej 50. roku życia w latach 1990-2023. W tym czasie śmiertelność z powodu raka jelita grubego w tej grupie rosła średnio o 1 proc. rocznie od 2005 roku.

Ten trend wyraźnie kontrastuje z ogólnym obrazem. Łączna liczba zgonów nowotworowych wśród osób poniżej 50 lat spadła od 1990 roku o 44 proc. Co więcej, spośród pięciu najczęstszych przyczyn zgonów nowotworowych w tej grupie wiekowej rak jelita grubego był jedynym nowotworem, którego śmiertelność rosła.

Eksperci podkreślają, że sama poprawa wyników leczenia innych nowotworów nie tłumaczy skali problemu. Andrew Chan z Massachusetts General Brigham zwraca uwagę, że wzrost zgonów z powodu raka jelita grubego wyraźnie przewyższa tempo spadków obserwowanych w innych nowotworach.

Co istotne, wzrost liczby zachorowań nie zawsze oznacza wzrost śmiertelności. W analizowanym okresie zwiększała się liczba przypadków raka piersi i białaczek, ale zgony z ich powodu malały. W przypadku raka jelita grubego oba wskaźniki rosną równolegle.

Choć większość przypadków raka jelita grubego nadal dotyczy osób po 50. roku życia, zmiana struktury wieku chorych jest wyraźna. Według danych American Cancer Society około 20 proc. przypadków diagnozowanych jest dziś u osób w wieku 54 lat lub młodszych, co oznacza dwukrotny wzrost w porównaniu z połową lat 90.

Jeszcze kilka lat temu prognozowano, że rak jelita grubego stanie się główną przyczyną zgonów nowotworowych u młodszych dorosłych dopiero około 2030 roku. Rzeczywistość przyspieszyła ten scenariusz. Badacze nie wskazują jednej, prostej odpowiedzi na pytanie, dlaczego rak jelita grubego coraz częściej zabija młodszych dorosłych. Wśród najbardziej prawdopodobnych czynników wymienia się:

• rosnącą częstość otyłości,
• spadek aktywności fizycznej,
• zmiany w mikrobiomie jelit,
• diety bogate w żywność wysokoprzetworzoną, coraz powszechniejsze od lat 80.

Jednocześnie autorzy podkreślają, że żaden z tych elementów nie tłumaczy w pełni obserwowanego wzrostu, co sugeruje udział dodatkowych, wciąż słabo poznanych mechanizmów.

Eksperci zgodnie podkreślają, że kluczowe znaczenie ma świadomość ryzyka. Objawy takie jak krew w stolcu, przewlekłe bóle brzucha czy zmiany rytmu wypróżnień nie powinny być ignorowane, niezależnie od wieku.

Obowiązują zalecenia, by rutynowe badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego rozpoczynać od 45. roku życia, a wcześniej u osób z grup podwyższonego ryzyka. Co istotne, połowa przypadków diagnozowanych przed 50. rokiem życia dotyczy osób w wieku 45–49 lat, czyli formalnie objętych screeningiem.

Z jednej strony dane pokazują ogromny postęp w walce z wieloma nowotworami. Z drugiej - rak jelita grubego coraz wyraźniej wymyka się temu trendowi. Jak zauważają lekarze zajmujący się tą chorobą, to sygnał alarmowy nie tylko dla systemu ochrony zdrowia, ale też dla młodszych dorosłych, którzy do niedawna rzadko postrzegali ten nowotwór jako realne zagrożenie.

Źródła: Journal of the American Medical Association, Krajowy Rejestr Nowotworów,