Czekają nas silny mróz i śnieżyce? Tak mogą odbić się na zdrowiu

IMGW wskazuje, że w sezonie 2025/26 możliwe są potężne śnieżyce i długotrwały mróz spowodowane m.in. osłabieniem wiru polarnego, który może sprowadzić do Polski arktyczne masy powietrza. W tej perspektywie meteorologicznej nasz kraj może stanąć wobec warunków zbliżonych do tych sprzed lat.

W rozmowie z mediami klimatolożka dr Agnieszka Krzyżewska zaznacza: - O takiej zimie klasycznej, gdzie temperatury utrzymują się poniżej zera przez długi czas, możemy raczej zapomnieć. Na pewno będą się jednak zdarzać epizody mrozu i śniegu. Oznacza to, że choć niekoniecznie powtórzymy warunki z lat 70., to jednak możemy być świadkami intensywnych i gwałtownych okresów zimowych, przeplatanych odwilżami i dużą zmiennością pogody.

Zjawiska globalne, takie jak wspomniany wir polarny, czy anomalia oceaniczna La Niña oraz oscylacja QBO (oscylacja quasi-dwuletnia), mogą działać jak katalizatory, powodując osłabienie biegunowego wiru i napływ arktycznych zimnych mas powietrza na teren Europy Środkowej. To zaś stwarza warunki do śnieżyc, silnych wiatrów i ekstremalnych mrozów, choć wciąż bardziej w formie epizodów niż ciągłych miesięcy zimowych.

Równocześnie eksperci ostrzegają, że taka zima może mieć realny wpływ na zdrowie społeczeństwa. Długotrwałe przebywanie na mrozie niesie ryzyko hipotermii, odmrożeń oraz zaburzeń krążenia - szczególnie u osób starszych i z chorobami serca. Zimne powietrze powoduje m.in. skurcz naczyń krwionośnych, co zwiększa prawdopodobieństwo nadciśnienia lub incydentów kardiologicznych, a także sprzyja infekcjom dróg oddechowych, gdyż błony śluzowe ulegają osłabieniu.

Ekspozycja na niskie temperatury w istotny sposób obciąża układ sercowo-naczyniowy. Badania pokazują, że zimno powoduje skurcz naczyń krwionośnych, zwiększenie ciśnienia tętniczego oraz większe zapotrzebowanie serca na tlen, co może prowadzić do gwałtownych zdarzeń kardiologicznych.

Metaanaliza obejmująca 159 badań wykazała, że każdy spadek temperatury o 1 stopień C wiąże się ze wzrostem śmiertelności sercowo-naczyniowej o 1,6 proc. Z kolei analiza opublikowana w "Circulation" wskazuje, że ekstremalne zimno odpowiada za nawet 9,1 nadmiarowych zgonów na 1000 zgonów sercowych – znacząco więcej niż ekstremalne upały.

Zimno niekorzystnie wpływa również na układ oddechowy. Niska temperatura osłabia mechanizmy obronne błon śluzowych, co sprzyja infekcjom i może nasilać objawy przewlekłych chorób płuc. Europejska Agencja Środowiska szacuje, że aż 11 proc. zgonów z powodu przewlekłych chorób oddechowych w Europie można wiązać z ekspozycją na zimno. Badania z północnych Chin pokazują z kolei, że tzw. fale zimna podnoszą śmiertelność oddechową o ponad 21 proc. Dla osób z astmą czy POChP niska temperatura może więc stanowić realne ryzyko zaostrzeń choroby.

Silne ochłodzenie wpływa też na funkcjonowanie mózgu oraz zdrowie psychiczne. W systematycznym przeglądzie obejmującym 18 badań wykazano, że zimno pogarsza uwagę, szybkość reakcji i funkcje wykonawcze u zdrowych osób, zwłaszcza gdy ekspozycja jest nagła lub długotrwała.

Zimne dni wiążą się także ze wzrostem liczby zgłoszeń po pomoc psychologiczną - analiza danych z infolinii wsparcia wykazała wzrost kontaktów o ok. 5 proc. w temperaturach poniżej 0 stopni C. Oznacza to, że okres silnych mrozów może wpływać nie tylko na ciało, ale również na stan emocjonalny i poziom stresu.

Badania potwierdzają również, że odpowiednie działania profilaktyczne mogą znacząco zmniejszyć ryzyko zdrowotne związane z zimnem. Przykładowo poprawa ogrzewania mieszkań może redukować liczbę zgonów powiązanych z niską temperaturą nawet o 59 proc. Zależność ta podkreśla, jak ważne są dostęp do ciepła, dobre warunki mieszkaniowe i świadome ograniczanie ekspozycji na zimno - zwłaszcza u osób starszych, chorych na serce czy z chorobami oddechowymi.

Nie oznacza to jednak, że zima to tylko zagrożenie - umiarkowane ochłodzenie może również pobudzać organizm: aktywność w chłodniejszym klimacie wzmacnia układ immunologiczny, a zdrowe morsowanie czy ruch na świeżym powietrzu mogą być korzystne. Kluczowe jest jednak przygotowanie: odpowiedni ubiór warstwowy, dobra izolacja cieplna, ograniczanie nagłych zmian temperatury oraz świadomość potencjalnych problemów.

Marta Słupska, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródło: Frontiers in Cardiovascular Medicine, 2023; American Heart Association, 2022; EEA, 2023; Biomedical and Environmental Sciences, 2024; International Journal of Environmental Research and Public Health, 2021; arXiv, 2022; European Journal of Preventive Cardiology, 2024