Czy warto jeść rzodkiewkę? Dodaje potrawie nie tylko smaku

Rzodkiewka to niewielkich rozmiarów warzywo korzeniowe, należące do rodziny kapustowatych (krzyżowych), czyli tej samej co kapusta czy gorczyca. Zdaniem ekspertów pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej lub Środkowej i już w starożytności była znana Grekom i Rzymianom, którzy wykorzystywali ją również w celach leczniczych. Kilka tysięcy lat temu rozpoczęto uprawę dzikich odmian tej rośliny, a z czasem warzywo rozprzestrzeniło się na inne regiony świata. 

W zależności od odmiany, skórka rzodkiewki może przyjmować różne barwy: od czerwonego, przez czarny i żółty, aż po fioletowy czy różowy. Rzodkiewka wyróżnia się lekko pikantnym, pieprznym smakiem. Rzodkiewki mogą mieć różne kształty - od krótkich i okrągłych po długie i wąskie.

Istnieje wiele odmian rzodkiewek, które różnią się przede wszystkim kolorem, kształtem i wielkością. Do najpopularniejszych należą czerwone rzodkiewki, czyli okrągłe, z czerwoną skórką i białym miąższem. Wśród często spotykanych odmian znajdują się m.in. Cherry Belle oraz Early Scarlet Globe. Charakteryzują się one słodko-pikantnym, lekko ostrym smakiem.

Coraz większą popularność zdobywają także inne odmiany, np. daikon - duża, najczęściej biała rzodkiew popularna w kuchni azjatyckiej, o łagodniejszym i lekko słodkawym smaku. Wśród ciekawszych odmian można wymienić również rzodkiewkę arbuzową, która ma zielonkawą skórkę i intensywnie różowy miąższ oraz czarną rzodkiew - większą i bardziej wyrazistą w smaku, o ciemnej, chropowatej skórce i ostrzejszym, lekko ziemistym aromacie. 

Rzodkiewki wyróżniają się wysoką zawartością wody, a przy tym niewielką kalorycznością. Jednocześnie są bogate w błonnik, witaminy i składniki mineralne. Porcja ½ szklanki (około 58 g) pokrojonej, surowej rzodkiewki dostarcza jedynie około 9 kcal, a także niewielkie ilości białka, tłuszczu i węglowodanów.

W korzeniu rzodkiewki znajdziemy cenne składniki mineralne i witaminy, które kompleksowo wspierają organizm:

• witamina C (10% dziennego zapotrzebowania) - jako silny przeciwutleniacz wspiera odporność, uszczelnia naczynia krwionośne i chroni komórki przed procesami starzenia,
• błonnik pokarmowy - usprawnia pracę jelit, zapobiega zaparciom i pomaga utrzymać uczucie sytości, co sprzyja kontroli wagi,
• potas - kluczowy dla układu krążenia; pomaga regulować ciśnienie tętnicze i dba o prawidłową pracę mięśnia sercowego.
• wapń i fosfor - niezbędny duet dla zdrowia kości i zębów, odpowiadający za ich odpowiednią mineralizację.
• magnez - wspiera układ nerwowy, pomaga redukować zmęczenie oraz bierze udział w prawidłowej pracy mięśni.
• żelazo - podstawowy składnik hemoglobiny, niezbędny w procesie transportu tlenu do wszystkich komórek organizmu.
• wysoka zawartość wody : idealnie nawadnia organizm od wewnątrz i ułatwia detoksykację, będąc doskonałym elementem diety redukcyjnej.

Warto pamiętać, że najwięcej wartości odżywczych zachowuje rzodkiewka spożywana na surowo, gdyż obróbka termiczna niszczy znaczną część witaminy C oraz prozdrowotnych enzymów.

Rzodkiewki zawierają liczne przeciwutleniacze, m.in. katechinę, pirogalol, kwas wanilinowy oraz inne związki fenolowe. Substancje te pomagają neutralizować wolne rodniki w organizmie. Jakie jeszcze korzyści zdrowotne może przynieść regularne spożywanie rzodkiewek? 

1. Ochrona przed cukrzycą

Rzodkiewki zawierają związki chemiczne, takie jak glukozynolany i izotiocyjaniany, które mogą pomagać regulować poziom cukru we krwi. Według niektórych badań mogą one zwiększać poziom energii oraz ograniczać wchłanianie glukozy w jelitach.

Warzywo zawiera także koenzym Q10, stanowiący przeciwutleniacz, który w badaniach na zwierzętach hamował rozwój cukrzycy. Potrzebne są jednak dalsze badania z udziałem ludzi, by to potwierdzić.

2. Właściwości przeciwnowotworowe

Analizy naukowców wykazały, że liście rzodkiewki mają silne właściwości antyoksydacyjne. Mogą one chronić organizm przed niektórymi nowotworami, m.in. wątroby, jelita grubego, piersi, szyjki macicy, prostaty czy płuc. W jednym z badań ekstrakt z liści hamował wzrost określonego typu komórek raka piersi.

3. Mniejsze ryzyko chorób serca

Składniki odżywcze obecne w rzodkiewkach: m.in. witamina C oraz minerały, takie jak wapń i potas, mogą regulować ciśnienie krwi, a tym samym zmniejszać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Rzodkiewki są także źródłem naturalnych azotanów poprawiających przepływ krwi.

4. Wsparcie pracy wątroby

Rzodkiewki zawierają związki takie jak indolo-3-karbinol oraz 4-metylotio-3-butenylo-izotiocyjanian. Mogą one aktywować enzymy wspomagające wątrobę w usuwaniu toksyn z organizmu.

5. Lepsze trawienie

Jedno z przeprowadzonych badań z 2008 roku (na szczurach) wykazało, że świeży sok z rzodkiewki może hamować powstawanie wrzodów żołądka. W innym eksperymencie myszy karmione dietą wysokocholesterolową, którym podawano ekstrakt z rzodkiewki, miały niższy poziom cholesterolu.

6. Właściwości przeciwgrzybicze

Rzodkiewki mają naturalne właściwości przeciwgrzybicze, ponieważ zawierają białko RsAFP2, które hamuje rozwój niektórych grzybów powodujących infekcje. RsAFP2 aktywuje w grzybie Candida albicans określone białka, prowadząc do jego samozniszczenia. Candida albicans to powszechny grzyb obecny w organizmie człowieka, który może powodować infekcje, takie jak pleśniawki czy grzybice pochwy.

7. Lepsza odporność

Badania sugerują, że ekstrakty z rzodkiewki mogą wspierać funkcjonowanie układu odpornościowego. W pracy opublikowanej w 2019 roku w czasopiśmie Nutrients wykazano, że poprawiają one kondycję komórek odpornościowych, m.in. limfocytów, immunoglobulin oraz limfocytów T i B.

Inne badanie wskazało również, że zarówno marchew, jak i rzodkiewki mogą wspierać zdrowie komórek układu odpornościowego oraz zwiększać odporność organizmu na infekcje dróg oddechowych.

Rzodkiewki są na ogół bezpieczne do spożycia i rzadko powodują działania niepożądane, jednak w niektórych przypadkach mogą wywołać pewne dolegliwości. Sporadycznie zdarzają się reakcje alergiczne, np. swędzenie czy obrzęk warg po zjedzeniu surowej rzodkiewki. Spożywane w bardzo dużych ilościach mogą także obniżać ciśnienie krwi, działać lekko moczopędnie i prowadzić do odwodnienia. Nadmiar rzodkiewek lub ich liści może również powodować dyskomfort żołądkowy ze względu na wysoką zawartość błonnika, a u niektórych osób zbyt duży spadek poziomu cukru we krwi.

Źródła:

1. WebMD, https://www.webmd.com/diet/health-benefits-radish
2. Well FitInsider, https://wellfitinsider.com/nutrition/health-benefits-of-radishes/
3. Very Well Health, https://www.verywellhealth.com/radishes-7495441