Fentanyl – wskazania, działanie, przeciwwskazania, skutki uboczne

Fentanyl (łac. fentanylum) to syntetyczny opioid o działaniu przeciwbólowym, który pobudza działanie receptorów opioidowych. Stosowany jest przede wszystkim w leczeniu silnego, przewlekłego bólu oraz w anestezjologii.

Czy fentanyl jest dostępny w postaci tabletek? Fentanyl dostępny jest w różnych formach, także w tabletkach. Inne możliwe postaci leku to, chociażby plastry, aerozole, roztwory i ampułki do iniekcji.

Preparaty na rynku polskim, które zawierają fentanylum, to m.in.:

• Fentanyl Actavis (system transdermalny, plaster),
• Fentanyl WZF (roztwór do wstrzykiwań),
• Fentanyl Kalceks (roztwór do wstrzykiwań),
• AuroFena (tabletki),
• Durogesic (system transdermalny, plaster),
• Fenta MX (system transdermalny, plaster),
• Effentora (tabletki podpoliczkowe),
• Vellofent (tabletki podjęzykowe),
• Matrifen (system transdermalny, plaster),
• Instanyl (aerozol),
• PecFent (aerozol).

Działanie przeciwbólowe fentanylu (postać roztworu do wstrzykiwań) wykorzystuje się przede wszystkim w uzupełnianiu znieczulenia ogólnego lub regionalnego oraz w ich podtrzymywaniu (jako lek dodatkowy).

Ponadto fentanyl w postaci roztworu do wstrzykiwań stosuje się w neuroleptoanalgezji w skojarzeniu z lekiem neuroleptycznym oraz jako środek znieczulający z tlenem w zabiegach chirurgicznych (pacjenci z grupy wysokiego ryzyka).

Fentanyl w innych formach stosuje się zwykle w leczeniu ciężkiego, przewlekłego bólu, oraz bólu opornego na leczenie, w którym można stosować odpowiednio przeciwbólowe leki opioidowe.

Fentanyl – dawkowanie

Dawkowanie ustala lekarz w zależności od indywidualnej sytuacji pacjenta (wskazania, stopnia nasilenia choroby, ale też ogólnego stanu zdrowia i stanu klinicznego).

Czy istnieją ograniczenia w przepisywaniu fentanylu? Przeciwwskazanie do podania leku może stanowić:

• nadwrażliwość na fentanylum,
• nadwrażliwość na jakiekolwiek substancje pomocnicze zawarte w leku,
• nadwrażliwość na substancje o działaniu podobnym do morfiny,
• ciężkie zaburzenie ośrodkowego układu nerwowego,
• ciężka obturacyjna choroba płuc,
• ciężka depresja oddechowa.

Stosowanie leków zawierających fentanylum, podobnie jak w przypadku innych opioidów, wiąże się z ryzykiem zaburzeń oddechu. Ponadto fentanyl może wywołać ciężkie działania niepożądane u pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc.

Ostrożność w stosowaniu leku należy zachować także u chorych z niewydolnością wątroby (umiarkowaną do ciężkiej) oraz niewydolnością nerek (umiarkowaną do ciężkiej). Ostrożność wskazana jest także w przypadku pacjentów w podeszłym wieku oraz osób osłabionych i wyniszczonych.

Nie zaleca się stosowania fentanylu podczas porodu ani w okresie ciąży. U ciężarnych lek może być podany wyłącznie w przypadku, gdy jest to bezwzględnie konieczne (o czym decyduje lekarz). Podczas przyjmowania leku nie należy spożywać alkoholu. Lek może wpływać też na zdolność do prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Fentanyl może także wpływać na działanie niektórych leków (m.in. ketaminy i leków wpływających depresyjnie na OUN). Dlatego też w przypadku przyjmowania innych leków należy skonsultować się z lekarzem.

Najczęstsze skutki uboczne fentanylu to przede wszystkim zawroty i ból głowy, senność, wyciszenie, nudności i wymioty, nadmierne pocenie się i zaparcia. Do ciężkich działań niepożądanych zalicza się z kolei przede wszystkim depresję oddechową, bradykardię, czy hipotonię.

Wszystkie możliwe skutki uboczne opisane są w ulotce, która dołączona jest do opakowania każdego preparatu zawierającego fentanyl.

Czy fentanyl jest uzależniający?

Fentanyl podobnie jak inne opioidy może powodować uzależnienie psychiczne i fizyczne (stąd częsta obawa pacjentów: fentanyl a uzależnienie).

Lek ma bardzo silne działanie przeciwbólowe. Obecnie nie są znane silniejsze niż fentanyl (w tym jego pochodne) leki o takim działaniu.

Jak działa fentanyl na organizm?

Lek podawany w małych dawkach daje efekty zbliżone do innych opioidów. Większe dawki wywołują natomiast objawy ze strony układu nerwowego. Fentanyl bardzo szybko przenika do mózgu, gdyż dobrze rozpuszcza się w tłuszczach. Działa szybciej i silniej nawet od morfiny. W dodatku bardzo łatwo go przedawkować.

Dlatego też niewłaściwe stosowanie leku może być niebezpieczne, gdyż wiąże się z wieloma poważnymi konsekwencjami.

Ważne jest, więc by zawsze stosować lek zgodnie ze wskazaniami lekarskimi i nigdy nie przekraczać zalecanych dawek. Dla bezpieczeństwa istotne jest także, by w trakcie leczenia unikać picia alkoholu, czy zażywania narkotyków.