Ketamina – działanie, właściwości, leki i przeciwwskazania

Ketamina to pochodna fencyklidyny, substancji należącej do grupy środków psychodysleptycznych, nazywanych halucynogenami. Po raz pierwszy została zsyntezowana w 1963 roku przez Calvina Stevensa.

Początkowo ketamina była stosowana wyłącznie w weterynarii. Na rynek farmaceutyczny z przeznaczeniem do stosowania u ludzi wprowadzoną ją w 1970 roku. Obecnie stosuje się ją w postaci iniekcji, do znieczuleń ogólnych w anestezjologii i intensywnej terapii oraz weterynarii. Działa na układ nerwowy i narządy zmysłów.

Ketamina – leki

Ketamina jest stosowana jako lek do znieczulania przedoperacyjnego. Preparaty na rynku polskim, które ją zawierają, to roztwór do wstrzykiwań Ketalar 10 i Ketalar 50. Może być stosowana łącznie z innymi środkami znieczulającymi.

Ketamina – narkotyk

Ketamina jest psychodelikiem dysocjacyjnym, który z uwagi na silne działanie psychoaktywne bywa używana rekreacyjnie. Jakie są efekty jej aktywności?

To uczucie odrealnienia, oderwania od ciała, depersonalizacji, barwne wizje i efekty wizualne i zaburzenia w odczuwaniu upływu czasu. W większych dawkach prowadzi do utraty kontaktu ze światem zewnętrznym. Substancja znajduje się w grupie II-P Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Jak działa ketamina? Lek działa nasennie i przeciwbólowo, wywołuje niepamięć (działanie amnestyczne). Ketamina wprowadza w stan znieczulenia rozkojarzeniowego (dysocjacyjnego). Ponadto wyniki badań dowodzą, że substancja wykazuje działanie przeciwdepresyjne u chorych na tzw. dużą depresję, która nie reaguje na standardowe farmakologiczne metody leczenia.

Mechanizm działania ketaminy polega na:

• oddziaływaniu na receptory opioidowe w obrębie ośrodkowego układu nerwowego i rdzenia kręgowego,
• wiązaniu się z receptorami N-metylo-D-asparaginianu w ośrodkowym układzie nerwowym,
• interakcjach z receptorami dla noradrenaliny, serotoniny oraz muskarynowymi receptorami cholinergicznymi.

Substancja, w przeciwieństwie do innych środków znieczulenia ogólnego, nie oddziałuje na receptory GABA.

Ketamina to środek znieczulający wykorzystywany przed zastosowaniem znieczulenia ogólnego lub innych środków znieczulających oraz podczas krótkotrwałych zabiegów diagnostycznych i chirurgicznych, takich jak:

• zmiana opatrunków,
• zabiegi neurologiczne, radiodiagnostyczne i lecznicze u dzieci,
• opracowywanie ran,
• przeszczep skóry,
• zabiegi chirurgiczne obejmujące powierzchnię skóry.

Dawkowanie ketaminy

Dawkowanie ketaminy jest zmienne. Zależy od wieku i masy ciała pacjenta, także jednostki chorobowej, chorób towarzyszących oraz typu zabiegu. Dawka anestetyczna ketaminy wynosi 1–2 mg na kg masy ciała.

Przeciwwskazaniem do stosowania ketaminy jest:

• nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą,
• wiek – nie stosuje się jej u niemowląt poniżej 3. miesiąca życia,
• rzucawka lub zagrażająca rzucawka,
• ciężka choroba wieńcowa lub inna choroba mięśnia sercowego, epizod naczyniowo-mózgowym w wywiadzie,
• zaburzenie psychiczne w wywiadzie, podejrzenie się lub rozpoznanie schizofrenii,
• ciąża. Wyjątek stanowi znieczulenie do porodu naturalnego lub cesarskiego cięcia.

Ketaminy nie stosuję się także u pacjentów, w przypadku których wzrost ciśnienia tętniczego może stanowić zagrożenie dla zdrowia lub życia. Ze względu na brak danych o bezpieczeństwie stosowania nie zaleca się jej w okresie karmienia piersią.

Bardzo ważne jest, by lek z ketaminą był podawany wyłącznie przez osoby uprawnione, w lecznictwie zamkniętym, gdzie znajduje się zestaw do resuscytacji. Substancję należy podawać powoli, w ciągu 60-120 sekund.

Ze stosowaniem ketaminy wiąże się ryzyko pojawienia się działań niepożądanych. Możliwe skutki uboczne to:

• koszmary nocne,
• stan splątania,
• pobudzenie,
• halucynacje,
• nudności,
• wymioty,
• rumień,
• wysypka odropodobna,
• irracjonalne zachowania,
• oczopląs,
• hipertonia,
• ruchy toniczno-kloniczne,
• podwójne widzenie,
• zwiększenie ciśnienia krwi,
• zwiększenie częstości pracy serca,
• zwiększona częstość oddechów.

Objawem przedawkowania ketaminy jest depresja oddechowa.