Ochrona przed stłuszczeniem. Ekspertka mówi, co przyspiesza regenerację wątroby

Wątrobę możemy śmiało określić jako "centrum zarządzania" organizmu, przede wszystkim ze względu na ilość pełnionych funkcji. To właśnie w niej zachodzą przemiany białek, tłuszczów i węglowodanów, a także kluczowe procesy związane z metabolizmem witamin i składników mineralnych. Wątroba wytwarza żółć, dzięki której możliwe jest trawienie i wchłanianie tłuszczów, produkuje cholesterol, bierze udział w metabolicznej aktywacji witaminy D i pomaga neutralizować toksyny.

Pełni też funkcję "magazynu", gromadzi m.in. witaminy A, D i B12 oraz ferrytynę, czyli białko odpowiadające za przechowywanie żelaza. Istotna jest również jej rola w układzie odpornościowym.

Zobacz także: Objaw niewydolności wątroby. "Zapach, którego nie da się zapomnieć"

Najczęstsze czynniki, które stopniowo niszczą wątrobę, to przewlekłe zakażenie HBV lub HCV, otyłość i zespół metaboliczny prowadzące do stłuszczenia narządu. Jednak jednym z najgroźniejszych przeciwników wątroby jest alkohol. Jak informuje WHO, alkohol wpływa na ponad 200 rodzajów chorób i jest jednym z kluczowych czynników ryzyka dla zdrowia

Serwis Pacjent.gov podaje, że gdy uszkodzenie trwa latami, wątroba zaczyna ulegać włóknieniu i przebudowie: pojawiają się tzw. guzki regeneracyjne, a zdrowej tkanki jest coraz mniej. W efekcie narząd coraz gorzej spełnia swoje funkcje, a proces może doprowadzić do marskości – choroby, która zwykle rozwija się powoli i przez długi czas może nie dawać typowych objawów. Jednym z najpoważniejszych powikłań marskości jest rak wątrobowokomórkowy.

Pomimo tak wielu zagrożeń, szkodliwych czynników, wątroba potrafi też sprawnie się odbudować. "Zdolność wątroby do regeneracji jest często uznawana za jedną z jej najbardziej fascynujących cech" - podkreśla pielęgniarka Sarah Jividen w serwisie verywealth.com.

Wątroba ma wyjątkową zdolność do odbudowy, ale nie w każdej sytuacji przebiega to tak samo. Sarah Jividen opisuje sytuacje, w których wątroba "łapie drugi oddech".

Po alkoholu

Wątroba najlepiej poradzi sobie z uszkodzeniami, kiedy zmiany mają charakter wczesny i odwracalny. Jividen podaje przykład MASH (metabolic-associated steatohepatitis) – stanu, w którym w wątrobie gromadzi się tłuszcz, a jednocześnie rozwija się stan zapalny. W takim przypadku kluczowe są dwa kroki: odstawienie alkoholu, a także zmiana diety na zdrowszą. To eliminuje główne czynniki przyczyniające się do choroby.

Efekt bywa zaskakująco szybki. Przy wczesnym MASH poprawa może pojawić się w krótkim czasie, a zmiany potrafią cofać się znacząco nawet w ciągu kilku tygodni od przerwania picia.

Jeśli jednak przyjmowanie trunków trwa dalej, może dojść do alkoholowego zapalenia wątroby. Wtedy regeneracja nadal bywa możliwa, ale zwykle wymaga już nie tylko abstynencji, lecz także leczenia i ścisłej kontroli lekarskiej, a powrót do lepszej kondycji wątroby jest mniej przewidywalny.

Przy marskości wątroby

Pielęgniarka wyjaśnia, że w marskości problemem nie jest już tylko stan zapalny, ale utrwalone włóknienie: zdrowa tkanka stopniowo zostaje zastępowana tkanką bliznowatą. To zmienia "architekturę" narządu, pogarsza przepływ krwi i sprawia, że wątroba ma znacznie mniejsze możliwości regeneracji. W praktyce oznacza to, że nawet po odstawieniu alkoholu i wdrożeniu leczenia część zmian może okazać się nieodwracalna.

To nie znaczy, że nic nie da się zrobić. Przy zahamowaniu czynnika uszkadzającego i poprawie ogólnego stanu zdrowia bywa możliwa poprawa funkcjonowania wątroby. Natomiast w stadium końcowym choroby jedyną realną drogą przywrócenia funkcji narządu może być przeszczep wątroby.

Po operacji lub donacji

Najbardziej spektakularnie zdolność regeneracji widać po częściowej resekcji lub donacji od żywego dawcy. Gdy część wątroby zostaje usunięta albo oddana, pozostała tkanka uruchamia intensywną odbudowę, komórki wątroby zaczynają się dzielić i zwiększają aktywność tak, aby uzupełnić brakującą masę. Dzięki temu u wielu osób wątroba może odrosnąć do pierwotnego rozmiaru. W okresie rekonwalescencji konieczny jest jednak regularny nadzór medyczny i czujność pod kątem powikłań (np. infekcji).

Jividen podkreśla, że sama zdolność wątroby do odnowy nie wystarczy, liczą się warunki, w jakich organizm próbuje naprawiać uszkodzenia. Regenerację mogą spowalniać lub ograniczać m.in.:

• ogólny stan zdrowia (np. otyłość, cukrzyca, wcześniejsze choroby wątroby),

• odżywienie i niedobory (bez odpowiednich „zasobów” organizm gorzej odbudowuje tkanki),

• leki – kluczowe jest stosowanie ich zgodnie z zaleceniami,

• styl życia, zwłaszcza alkohol i palenie.

Autorka zwraca też uwagę na znaczenie wizyt kontrolnych i badań (np. krwi), bo to one pokazują, czy wątroba rzeczywiście odzyskuje sprawność.

Po odstawieniu alkoholu

Poprawa funkcji może być widoczna już po kilku tygodniach. W przypadku MASH wyraźna poprawa często jest zauważalna po ok. miesiącu, a wczesne zmiany mogą cofać się nawet w ciągu kilku tygodni.

Po operacji lub donacji

Odrastanie do pełnego rozmiaru zwykle mieści się w przedziale 8–12 tygodni, choć zależy to od kondycji i przebiegu rekonwalescencji.

Przy marskości

Nie można tu określić konkretnego terminu. Tempo poprawy jest zmienne i zależy od stopnia bliznowacenia, skuteczności leczenia oraz eliminacji czynnika uszkadzającego.

Sarah Jividen tłumaczy, że mechanizm naprawy opiera się głównie na współpracy dwóch typów komórek:

• hepatocytów, które tworzą zasadniczą tkankę wątroby i odpowiadają za większość jej funkcji,

• cholangiocytów, które wyściełają przewody żółciowe i dbają o „szlaki transportowe” dla żółci.

Najczęściej każdy typ komórek odbudowuje "swoją" część narządu. Gdy jednak uszkodzenie jest większe albo dotyczy konkretnego obszaru, organizm może uruchamiać rozwiązania zastępcze: jeden typ komórek potrafi częściowo przejmować rolę drugiego, aby utrzymać działanie wątroby i umożliwić jej stopniową regenerację.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. verywellhealth.com
2. Pacjent.gov
3. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej
4. Światowa Organizacja Zdrowia