Kiedy przestawiamy zegarki? "Bardzo negatywne skutki dla zdrowia"

Skutki zmiany czasu ujawniają się niemal od razu. Już w pierwszych dniach po przestawieniu zegarków wiele osób odczuwa:

• senność,

• osłabienie,

• bóle głowy,

• problemy z koncentracją,

• wahania nastroju.

Niektórzy porównują to uczucie do tzw. jet lagu – efektu nagłej zmiany strefy czasowej. Organizm potrzebuje zwykle od trzech do siedmiu dni, by znów się zsynchronizować, choć u osób starszych czy przewlekle chorych ten okres może się wydłużyć.

W pierwszych dobach po zmianie rośnie też liczba błędów w pracy i wypadków drogowych, co eksperci wiążą ze spadkiem koncentracji i brakiem snu.

- Zmiana czasu to dla organizmu moment szokowy. Mówiąc obrazowo: wybijamy ciało z dobowego rytmu, a to niesie ze sobą bardzo negatywne skutki dla zdrowia - zaznaczyła w rozmowie z abcZdrowie prof. Marta Jackowska, psycholog zdrowia z Wydziału Psychologii w Sopocie Uniwersytetu SWPS.

- Nie chodzi tylko o zachowania okołosenne czy zmiany nastroju, ale także procesy związane z trawieniem, gospodarkę hormonalną i glukozowo-insulinową, a także pracę serca. To wszystko ulega zaburzeniu podczas przestawiania czasu, niezależnie od wieku - dodała ekspertka.

Jak się okazuje, niepozorne przestawienie zegarka może znacząco pogorszyć stan zdrowia, zwiększając nawet ryzyko wystąpienia udaru i zawału.

Zobacz także: Ministerstwo chce znieść zmianę czasu. Plan został przedstawiony krajom UE

Nasz wewnętrzny zegar reguluje nie tylko sen, ale też temperaturę ciała, ciśnienie krwi, wydzielanie hormonów i trawienie. Co istotne, to mechanizm regulowany przede wszystkim światłem dziennym.

- Funkcje naszego organizmu, takie jak sen, czuwanie, trawienie, temperatura ciała czy nawet nastrój, są regulowane przez zegar biologiczny. Zmiana czasu jest więc niczym innym, jak jego zakłóceniem poprzez manipulację dostępnością światła - tłumaczyła prof. Jackowska, cytowana przez PAP.

- Mózg dostosowuje się do zmiany czasu stosunkowo szybko, ale pozostałe narządy – jak żołądek czy wątroba – potrzebują na to więcej dni. Stąd uczucie rozbicia i senności - dodała ekspertka.

Zobacz także: Ucierpieć może serce i mózg. Ten kraj skończył ze zmianą czasu

Badacze z Uniwersytetu Stanforda przeprowadzili dokładną analizę zależności zmiany czasu i funkcjnowania organizmu. Analizując dane z tysięcy hrabstw w USA, zestawili trzy scenariusze: stały czas zimowy, stały czas letni i obecny system dwukrotnego przestawiania zegarków. Okazało się, że ten ostatni wiąże się z największym obciążeniem dla rytmu okołodobowego, co bezpośrednio przekłada się na wzrost chorób sercowo-naczyniowych i metabolicznych.

Jak wyjaśnia prof. Jamie Zeitzer, współautor badania, każdej wiosny, gdy Amerykanie tracą godzinę snu, rośnie liczba zawałów serca i śmiertelnych wypadków drogowych. Jednak, jak pokazuje model opracowany przez Stanford Medicine, negatywne skutki sięgają znacznie dalej.

Naukowcy oszacowali, że stałe utrzymanie czasu zimowego mogłoby zmniejszyć liczbę udarów mózgu o 300 tysięcy rocznie i ograniczyć otyłość u 2,6 miliona osób. W przypadku stałego czasu letniego efekt byłby słabszy, około dwie trzecie tych wartości.

Zmiana czasu to wyzwanie przede wszystkim dla mózgu, który steruje rytmem całego organizmu. Jak tłumaczy neurobiolożka Patrycja Ściślewska z Uniwersytetu Warszawskiego, kluczową rolę odgrywa tu jądro nadskrzyżowaniowe (SCN) – niewielka struktura w mózgu odbierająca sygnały świetlne z siatkówki. To ono reguluje nasz wewnętrzny zegar biologiczny.

- Zmiana czasu z chronobiologicznego punktu widzenia nie jest korzystna, ponieważ prowadzi do chwilowego rozsynchronizowania zegarów w naszym organizmie – podkreśla ekspertka w rozmowie z PAP.

Po przestawieniu zegarków mózg próbuje na nowo zsynchronizować rytm snu, czuwania i wydzielania hormonów, co może powodować kilka dni dezorientacji i senności. To zjawisko przypomina łagodny jet lag. Ściślewska wyjaśnia, że poranne światło dzienne jest najlepszym bodźcem do przywrócenia równowagi, bo aktywuje SCN i resetuje nasz zegar biologiczny.

- Z biologicznego punktu widzenia powinniśmy utrzymać czas zimowy. Pozostając przy letnim, zwłaszcza zimą, funkcjonowalibyśmy w permanentnym jet lagu - dodaje neurobiolożka z UW.

Eksperci zalecają, by w tygodniu po zmianie czasu zwolnić tempo i zadbać o higienę snu. Pomaga:

• poranne światło – już krótki spacer po wschodzie słońca synchronizuje rytm biologiczny;

• stopniowe przesuwanie pory snu o 15–20 minut dziennie w przód lub w tył;

• unikanie ekranów przed snem i zadbanie o ciemność w sypialni;

• lekkostrawna kolacja i ruch w ciągu dnia – wspierają produkcję melatoniny i lepszy sen.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. Stanford Medicine
2. WP abcZdrowie
3. Polska Agencja Prasowa