Śliwa tarnina - zapomniane panaceum
Choć współcześnie znaczenie śliwy tarniny w fitoterapii zmalało, dawniej stanowiła ona podstawowy element diety oraz naturalny lek. Była cennym źródłem energii w czasach, gdy jeszcze nie znano rolnictwa, czego dowodzą odkryte przez archeologów zwęglone pestki w neolitycznych osadach. Wskazują, że owoce suszono i przechowywano jako zapasy.
W Polsce i krajach sąsiadujących śliwa tarnina przez wieki była traktowana jako pożywienie głodowe, spożywane głównie na przednówku. Liście suszono i parzono jako namiastkę herbaty. W dawnej medycynie ludowej śliwa tarnina uchodziła za panaceum, czyli lek na wiele chorób. Najczęściej stosowano ją na zatrucia pokarmowe. Kwiaty traktowano jako środek na "oczyszczanie krwi", a odwary z kory i korzeni podawano w celu obniżenia gorączki. Jakie zastosowania lecznicze tarniny utrzymały się do dziś?
Najlepsze źródła błonnika
Właściwości lecznicze śliwy tarniny. Na co pomagają jej owoce?
Owoce śliwy tarniny oprócz węglowodanów (głównie glukozy) dostarczają dużych ilości błonnika oraz pektyn. Ponadto są bogate we flawonoidy, sterole, kwasy organiczne (jabłkowy i cytrynowy), garbniki tłuszcze oraz sole mineralne (wapń, potas, fosfor, siarka). Stanowią także źródło witaminy C oraz witamin z grupy B.
Podczas przetwarzania surowca bezwzględnie należy oddzielać miąższ od pestek. Zawierają one amigdalinę - związek cyjanogenny, który w układzie pokarmowym rozkłada się do silnie trującego cyjanowodoru.
Najważniejsze właściwości prozdrowotne owoców:
- Śliwa tarnina jest skuteczna w hamowaniu biegunek. Jest skuteczna dzięki pektynom o działaniu zapierającym i garbnikom o właściwościach ściągających.
- Ma właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Przetwory ze śliwy tarniny można stosować zapobiegawczo przeciw infekcjom górnych dróg oddechowych lub do łagodzenia ich przebiegu.
- Wyciągi/napary z owoców stosuje się do płukania ust przy stanach zapalnych, aftach i pleśniawkach.
- Tarnina uszczelnia i wzmacnia naczynia krwionośne.
- Ma pozytywny wpływ na profil lipidowy krwi.
- Łagodzi zaburzenia trawienia i różnorodne dolegliwości układu pokarmowego.
- Opóźnia procesy starzenia komórek. Polifenole wykazują silne działanie przeciwutleniające i neutralizują wolne rodniki, opóźniając starzenie się komórek. Warto jednak zaznaczyć, że potencjał antynowotworowy wykazano dotychczas głównie w badaniach laboratoryjnych, a nie w potwierdzonych próbach klinicznych na ludziach.
Jak bezpiecznie przetwarzać cierpkie owoce?
Najprostszym sposobem wykorzystania owoców tarniny jest parzenie odwarów. Łyżkę wydrylowanych owoców (bez pestek) należy gotować krótko (3-5 min) na małym ogniu, a następnie pozostawić pod przykryciem do całkowitego wystygnięcia. Płyn zaleca się pić porcjami - na przykład 2 razy dziennie po pół szklanki (rano i wieczorem) lub interwencyjnie w przypadku wystąpienia dolegliwości żołądkowych.
Owoce tarniny nie nadają się do spożycia na surowo ze względu na bardzo wysoki poziom garbników i silnie kwaśny smak. Zbiory na domowe przetwory (soki, dżemy, galaretki czy popularną nalewkę - tarninówkę) przeprowadza się dopiero po pierwszych przymrozkach, które naturalnie neutralizują tę cierpkość. Ciekawym zastosowaniem wyróżnia się kuchnia francuska, gdzie niedojrzałe owoce zalewa się octem z dodatkiem ziół, uzyskując pikantną przyprawę do mięs będącą tradycyjnym zamiennikiem oliwek.
Śliwa tarnina to krzew, który bardzo często mijamy podczas spacerów nie zwracając na niego uwagi (poza okresem kwitnienia, gdy jest przepiękny). Tymczasem to łatwo dostępny surowiec zielarski, który można wykorzystać z korzyścią dla zdrowia czy podniebienia.
Źródła:
- Hedgerow Medicine, https://www.hedgerowmedicine.com/plants/blackthorn
- Plants For A Future, https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=prunus+spinosa
- PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10143519/
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
