Leptyna - co to za hormon, jak działa i jaki ma wpływ na odchudzanie?

Co to jest leptyna? Leptyna jest białkiem zbudowanym ze 146 aminokwasów, o masie cząsteczkowej 16 kDa. Wydzielana jest głównie przez komórki tłuszczowe (adipocyty), odgrywające rolę w regulacji pobierania pokarmu i gospodarki energetycznej organizmu. Leptyna jest wytwarzana w białej tkance tłuszczowej (podskórnej). Działa poprzez receptory znajdujące się głównie w podwzgórzu.

Po związaniu leptyny z receptorami w podwzgórzu neurony przestają wytwarzać neuropeptyd Y, który jest stymulatorem apetytu. Leptyna jest hormonem, który zmniejsza apetyt oraz pobudza układ sympatyczny, dlatego nazywana jest "hormonem sytości".

Zaburzenia wytwarzania leptyny bądź niewrażliwość receptorów prowadzą często do nadwagi i otyłości. Leptyna „informuje” mózg o zasobach energetycznych organizmu. Poziom leptyny we krwi jest proporcjonalny do masy tkanki tłuszczowej.

Co wpływa na poziom leptyny? Przyczyny zaburzeń

Poziom leptyny może być zaburzony przez różne czynniki:

• nadmiar tkanki tłuszczowej (leptynooporność),
• zbyt restrykcyjne diety (spadek leptyny i zwiększony apetyt),
• brak snu - niedobór snu zwieksza łaknienie poprzez obniżenie leptyny i wzrost greliny,
• stres przewlekły - podnosi kortyzol, który może zaburzać sygnały sytości,
• choroby metaboliczne (np. insulinooporność, PCOS, cukrzyca typu 2).

Leptyna jest nazywana "hormonem sytości", ponieważ sygnalizuje mózgowi, że organizm ma wystarczającą ilość energii i nie potrzebuje więcej jedzenia. W teorii oznacza to, że osoby z wyższym poziomem leptyny powinny odczuwać mniejszy głód.

Jednak u osób z nadwagą często dochodzi do tzw. leptynooporności - organizm przestaje reagować na leptynę, mimo że jej stężenie we krwi jest bardzo wysokie. W efekcie mózg nie otrzymuje sygnału sytości, co sprzyja przedadaniu się.

Regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta i unikanie dużych wahań glukozy we krwi mogą poprawiać wrażliwość na leptynę, wspierając proces odchudzania.

Jak zwiększyć wrażliwość na leptynę?

• jedz regularnie, unikając dużych przerw między posiłkami,
• zadbaj o sen (7-8 godzin na dobę),
• ogranicz cukry proste i wysokoprzetworzoną żywność,
• wprowadź umiarkowaną aktywność fizyczną,
• unikaj ciągłych diet i restrykcyjnych głodówek.

Leptyna u zdrowych osób powinna wynosić około 1-5 ng/dl u mężczyzn, a 7-13 ng/dl u kobiet. Zależność stężenia leptyny do ilości tkanki tłuszczowej jest wprost proporcjonalna, a więc im więcej tkanki tłuszczowej, tym wyższy poziom wytwarzanej leptyny, która przesyła informacje do mózgu o rezerwuarach energetycznych organizmu. Jeżeli jest jej dużo, mózg powinien pobudzić ośrodek sytości i zacząć spalać tłuszcz.

Niestety nadmiar leptyny powoduje wytworzenie oporności na jej działanie, podobne jak dzieje się w przypadku innego hormonu, jakim jest insulina. Wiele osób z nadwagą nadal je, ponieważ organizm nie odbiera sygnałów, dających znak do wyłączenia uczucia głodu. U takich osób wykrywa się bardzo wysokie stężenie leptyny we krwi. Pojawia się „znieczulenie” na działanie leptyny. Zbyt duże stężenie leptyny nazywane jest czasami hiperleptinemią i przez niektórych uważane jest za zaburzenie metaboliczne.

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

• Jakie hormony mogą przyczyniać się do nadwagi? - odpowiada lek. Aleksander Ropielewski
• Czy leptyna jest na receptę? - odpowiada dr n. med. Marek Derkacz
• Czym jest oszukany posiłek w diecie? - odpowiada lek. Krzysztof Szmyt

Poziom leptyny we krwi jest związany z rytmem okołodobowym. Najmniejsza ilość leptyny pojawia się między przedpołudniem, a północą, zaś największy poziom leptyny między północą, a wczesnymi godzinami rannymi. Nie jest on jednak stały. Zauważa się zmiany poziomu leptyny przy zaburzeniach cyklu miesiączkowego, przy stosowaniu bardzo nisko- lub bardzo wysokoenergetycznych diet oraz przy bardzo dużym wysiłku fizycznym, który związany jest z dużym zużyciem energii.

Poziom leptyny zależy także od rodzaju i częstości spożywania pokarmów. Wykazano, że stężenie leptyny we krwi jest o 45 proc. wyższe u osób spożywających posiłki regularnie, niż w przypadku spożycia jednego obfitego posiłku dziennie. Z kolei posiłki bogate w cukry proste powodują wzrost jej ilości we krwi, w porównaniu do posiłków zawierających duże ilości tłuszczu. Na wydzielanie leptyny do krwi ma wpływ dostępność organizmu do energii, tzn. różnica między ilością energii dostarczanej i wydatkowanej.

Źródła

1. Wpływ diety niskoenergetycznej i umiarkowanego wysiłku fizycznego na parametry lipidowe i hormonalne w osoczu krwi mężczyzn
2. Burch W.M. Endokrynologia, Urban & Partner, Wrocław 1996, ISBN 83-85842-51-9
3. Herrmann F., Lohmann T., Muller P., Endokrynologia w praktyce klinicznej. Diagnostyka i leczenie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3835-4
4. Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0