Ocena krążenia żylnego – czym jest i na czym polega?

Ocena krążenia żylnego powinna być wykonana zawsze wtedy, gdy istnieją ku temu przesłanki: pojawiają się niepokojące symptomy wskazujące na nieprawidłowości w obrębie układu krążenia. To bardzo ważne, ponieważ choroby naczyń żylnych, które stanowią realne zagrożenie dla zdrowia i życia, zbyt często są lekceważone.

Na ścieżkę diagnostyczną służącą ocenie krążenia żylnego składa się:

• badanie podmiotowe (wywiad lekarski), który zawiera informacje na temat niepokojących objawów i ich charakteru, a także chorób towarzyszących, historię choroby oraz historię chorób układu krążenia w rodzinie,
• badanie przedmiotowe (badanie fizykalne),
• badania laboratoryjne,
• badania obrazowe,
• testy czynnościowe.

Jakie są wskazania do oceny krążenia żylnego? Diagnostyka chorób naczyń żylnych jest szczególnie ważna w przypadku:

• diagnostyki obrzęków kończyn dolnych,
• podejrzenia zakrzepicy żylnej powierzchownej i głębokiej,
• diagnostyki przewlekłej niewydolności żylnej,
• diagnostyki wrodzonych malformacji naczyniowych,
• oceny układu żylnego przed zabiegiem i po zabiegu.

Podczas badania lekarz ogląda kończyny, odnotowuje obecność i charakter zmian, takich jak żyły siateczkowate, żylaki, obrzęki, przebarwienia, teleangiektazje czy owrzodzenia. Ważne są także testy kliniczne:

• próba Trendelenburga, czyli ocena wydolności zastawek żyły odpiszczelowej i żył przeszywających,
• próba Pratta, określająca umiejscowienie niewydolnych żył łączących kończyny dolnej,
• próba Perthesa, to jest ocena drożności układu głębokiego,
• próba Schwartza, czyli ocena wydolności zastawek żyły odpiszczelowej,
• próba kaszlowa, czyli ocena wydolność zastawki w ujściu żyły odpiszczelowej.

Podstawowym badaniem laboratoryjnym, które pozwala ocenić krążenie żylne jest oznaczenie stężenia D-dimerów. To produkt rozpadu fibryny, podstawowego elementu skrzepu krwi, który jest stale obecny w surowicy krwi. Wzrost stężenia D-dimerów obserwuje się po wystąpieniu zakrzepicy żylnej lub tętniczej. Warto pamiętać, że oznaczenie stężenia D-dimerów jest badaniem przesiewowym. Podwyższone wartości są wskazaniem do wykonania badań dodatkowych w kierunku różnych chorób, także niezwiązanych z układem krążenia.

Wśród dodatkowych badań diagnostycznych służących do oceny układu żylnego, najbardziej rozpowszechnione jest badanie USG. Badanie żył kończyn dolnych wykonywane jest w pozycji stojącej, a USG żył jamy brzusznej - w pozycji leżącej.

Rzadziej stosowane są inne badania, takie jak:

• flebografia (flebografia wstępująca, gdzie po podaniu kontrastu wykonuje się serię zdjęć obrazujących układ żylny oraz flebografia zstępująca, kiedy lekarz wprowadza specjalną igłę do żyły ramiennej, udowej lub podkolanowej, a następnie wstrzykuje środek cieniujący w kierunku przeciwnym do przepływu krwi),
• pletyzmografia (badanie, które polega na wykonaniu pomiarów przy użyciu specjalnych mankietów),
• flebodynamometria (do żyły na grzbiecie stopy wprowadza się kaniulę służącą do pomiaru ciśnienia w spoczynku oraz bezpośrednio po wysiłku fizycznym).

Do oceny krążenia żylnego wykorzystuje się wiele różnych badań, tak inwazyjnych, jak i nieinwazyjnych. O ile do wykonania badań laboratoryjnych czy USG nie istnieją przeciwwskazania, o tyle są one wyszczególniane w przypadku:

• badań, które zakładają użycie środka kontrastowego. To na przykład uczulenie na środki cieniujące, wstrząs po podaniu kontrastu w wywiadzie, niewydolność nerek oraz niewyrównane choroby tarczycy,
• badań wymagających wykonania dostępu naczyniowego. Czasowym przeciwwskazaniem jest stan zapalny w miejscu planowanego wkłucia,
• obrazowania techniką rezonansu magnetycznego. Przeciwwskazaniami są wszczepione urządzenia elektryczne, metalowe ciała obce w tkankach miękkich czy klaustrofobia.

Z badaniami, które wymagają dostępu naczyniowego wiąże się ryzyko powikłań miejscowych w miejscu wkłucia, takich jak krwiak czy zapalenie żyły. Reakcje ogólnoustrojowe mogą pojawić się po podaniu środka cieniującego, który zawiera organiczne związki jodu. To zarówno uczulenie (np. pokrzywka, świąd skóry), ale i nudności, wymioty, zawroty głowy czy uczucie gorąca.