Ketokonazol - działanie, zastosowanie, działania niepożądane, przeciwwskazania

Działanie ketokonazolu polega na hamowaniu syntezy ergosterolu (związku niezbędnego do budowy błony komórkowej komórek grzyba). Brak ergosterolu powoduje zmianę struktury błony komórkowej i jej przepuszczalności, prowadząc w konsekwencji do śmierci komórki grzyba. Ketokonazol działa na takie rodzaje grzybów jak:

• dermatofity (gatunki z rodzajów Microsporum, Trichophyton, Epidermophyton);
• drożdżaki (rodzaje Candida, Cryptococcus, Malassezia);
• grzyby dimorficzne (rodzaje Coccidioides, Histoplasma, Paracocidioides);
• i inne.

Stosowane preparaty leku mają postać szamponu 2% (Dermetin, Nizoral, Noell), kremu (Nizoral – również 2%) i tabletek do podawania doustnego.

Ketokonazol jest także lekiem rezerwowym (przy oporności na inne leki) w farmakoterapii grzybic układowych (z zajęciem narządów wewnętrznych) oraz w zapobieganiu zakażenia u pacjentów z osłabioną odpornością.

Zastosowanie ketokonazolu jest bardzo szerokie, obejmuje wiele jednostek chorobowych i stanów klinicznych, a wśród nich m.in.:

• łupież pstry;
• łupież skóry głowy;
• łojotokowe zapalenie skóry;
• przewlekłe drożdżakowe zakażenia skóry i błon śluzowych;
• grzybice właściwe;
• zapalenie okołopaznokciowe wywołane przez Candida;
• zakażenia drożdżakowe jamy ustnej (grzybica jamy ustnej) i przewodu pokarmowego;
• zapalenie mieszków włosowych;
• przewlekłe, nawracające zakażenia drożdżakowe pochwy;
• zakażenia układowe: blastomikoza, histoplazmoza, kokcydioidomykoza, parakokcydioidomykoza;
• oraz jako profilaktyka zakażeń grzybiczych u osób z upośledzoną odpornością (chorych na AIDS, nowotwory, stosujących leki immunosupresyjne czy w ciężkich oparzeniach).

Ketokonazol jest lekiem o szerokim zakresie działania. ketokonazol nie pozostaje bez negatywnego wpływu na ludzki organizm. Działanie niepożądane w stosowaniu leku ketokonazol to hepatotoksyczność, czyli szkodliwy wpływ na wątrobę. Powikłanie to występuje najczęściej u kobiet po 50 roku życia przy długoczasowym stosowaniu leku (> 14 dni) lub przy jednoczesnym stosowaniu innych leków negatywnie wpływających na wątrobę.

Pojawić się może wówczas żółtaczka, zapalenie wątroby (w tym przypadku lek powinien być bezzwłocznie odstawiony) z jej uszkodzeniem włącznie. Dlatego też przed i w okresie przyjmowania leku konieczne jest wykonywanie prób wątrobowych.

Skutki uboczne w stosowaniu ketokonazolu to także:

• bóle brzucha;
• nudności i wymioty;
• reakcje nadwrażliwości na lek w postaci pokrzywki, wysypki skórnej czy świądu skóry;
• biegunka lub zaparcia;
• dreszcze, gorączka;
• bóle i zawroty głowy;
• zmiany w składzie krwi;
• ciemna barwa moczu, jasna barwa kału;
• objawy związane z zaburzeniami (odwracalnymi) syntezy hormonów steroidowych jak: skąpomocz, ginekomastia (czyli zaznaczenie się cech kobiecych u mężczyzn), spadek libido, impotencja i zaburzenia w składzie nasienia u mężczyzn oraz zaburzenia miesiączkowania u kobiet.

Ketokonazolu nie powinien być przyjmowany przez:

• dzieci do 2 r.ż.;
• osóby z chorobami wątroby;
• kobiety w ciąży i w okresie karmienia piersią;
• osóyb, u których wystąpiła nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu lub uczulonych na inne pochodne imidazolu;
• stosujących jednocześnie simwastatynę, lowastatynę, midazolam, triazolam, chinidynę, terfenadynę, cisapryd lub astemizol;

Podczas doustnego przyjmowania ketokonazolu nie wolno spożywać alkoholu (wzrost ryzyka trwałego uszkodzenia wątroby).

Lek ketokonazol w zakażeniach wywołanych przez drożdżaki i dermatofity najczęściej przyjmuje się w dawce 200 mg/dobę przez okres 14 dni. W przewlekłej, nawracającej kandydozie pochwy - 400 mg/dobę przez 5 dni, a w zapobieganiu zakażeniu u osób z upośledzoną odpornością - 200-400 mg/dobę. U dzieci w dawce 3 mg/kg masy ciała/dobę.

Czas trwania leczenia grzybic przy zastosowaniu ketokonazolu jest różny i tak, przykładowo, leczenie kandydozy (poza kandydozą pochwy) trwa od 1-2 tygodni, zakażeń dermatofitami, opornymi na inne leki około 4 tygodni, a grzybic układowych nawet do 6 miesięcy.

Źródła

1. Kaszuba A. (red.), Leczenie chorób skóry, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-027-6
2. Ackermann G.Antybiotyki i środki przeciwgrzybicze, MedPharm, Wrocław 2010, ISBN 978-83-60466-90-2
3. Buczko W. (red.), Mutschler Farmakologia i toksykologia, MedPharm, Wrocław 2010, ISBN 978-83-60466-81-0
4. Janiec W., Kompendium farmakologii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3944-3