Otyłość to nie tylko liczba na wadze. To choroba, która zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów

Nowotwory złośliwe są drugim najczęstszym powodem zgonów w Polsce. W 2023 r. Krajowy Rejestr Nowotworów odnotował 192 922 nowe zachorowania i 99 676 zgonów z ich powodu. Odpowiadały one za 26 proc. zgonów mężczyzn i 23 proc. zgonów kobiet. Wśród wielu czynników, które mogą wpływać na ryzyko zachorowania, coraz większego znaczenia nabiera nadmierna masa ciała. [4]

Badanie Global Perceptions of Obesity Study przeprowadzone przez Ipsos objęło 14 500 dorosłych w 14 krajach, w tym 3 094 osoby żyjące z otyłością. Choć ponad połowa tej grupy łączyła otyłość z cukrzycą typu 2 i chorobami serca, związek z niektórymi nowotworami wskazała mniej niż jedna osoba na pięć. Ta luka w wiedzy może sprawiać, że jeden z poważnych wymiarów choroby otyłościowej pozostaje poza społeczną świadomością. [1]

Zgodnie z oceną Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem, przywoływaną przez National Cancer Institute i World Cancer Research Fund, nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko co najmniej 13 typów nowotworów. Należą do nich: [2, 3].

• nowotwory układu pokarmowego: gruczolakorak przełyku, rak wpustu żołądka, jelita grubego, trzustki, wątroby i pęcherzyka żółciowego;n
• owotwory hormonozależne: rak trzonu macicy, rak piersi po menopauzie i rak jajnika;
• rak nerki i rak tarczycy;
• szpiczak mnogi oraz oponiak.

Najsilniejszy wzrost ryzyka względnego obserwuje się w przypadku raka trzonu macicy i gruczolakoraka przełyku. Według danych NCI osoby z nadwagą lub otyłością mają około 2–4 razy wyższe ryzyko zachorowania na raka trzonu macicy typu I, a w ciężkiej otyłości może ono być około siedmiokrotnie wyższe niż u osób z masą ciała uznawaną za prawidłową. W przypadku gruczolakoraka przełyku otyłość wiąże się z ponad dwukrotnie wyższym ryzykiem, a ciężka otyłość – z ryzykiem blisko pięciokrotnie wyższym. Są to wartości względne: nie oznaczają, że każda osoba z otyłością zachoruje na nowotwór. [2]

Nadmierna tkanka tłuszczowa nie jest jedynie zapasem energii. To aktywna tkanka uczestnicząca w regulacji hormonalnej i metabolicznej. W chorobie otyłościowej może podtrzymywać przewlekły stan zapalny, któremu często towarzyszą insulinooporność, podwyższony poziom insuliny i zwiększona ekspozycja części tkanek na estrogeny. Te procesy mogą tworzyć środowisko sprzyjające nieprawidłowemu namnażaniu komórek. To jeden z powodów, dla których otyłość należy traktować jak poważną chorobę przewlekłą, a nie kwestię wyglądu – podkreśla dr hab. n. med. Agnieszka Zwolak, kierująca Oddziałem Endokrynologicznym Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej.

Mechanizmy łączące otyłość z nowotworami nie są jednakowe dla wszystkich rozpoznań. Znaczenie mogą mieć m.in. przewlekły stan zapalny o małym nasileniu, zaburzenia gospodarki insulinowej i szlaku IGF-1, zmiany stężeń hormonów płciowych oraz adipokin – substancji wytwarzanych przez tkankę tłuszczową, które wpływają na wzrost i funkcjonowanie komórek. [2, 3]

Otyłość jest jednym z wielu czynników wpływających na ryzyko nowotworowe. Jej rozpoznanie nie oznacza, że nowotwór na pewno się rozwinie. Oznacza natomiast, że czas rozpoczęcia leczenia choroby ma znaczenie i nie należy go odkładać na później.

Rozmowa z lekarzem może rozpocząć się od oceny całego stanu zdrowia i ustalenia indywidualnego planu leczenia dostosowanego do stylu życia i oczekiwań pacjenta. W zależności od potrzeb może on łączyć wsparcie żywieniowe, aktywność fizyczną dopasowaną do możliwości danej osoby, pomoc psychologiczną, farmakoterapię lub leczenie chirurgiczne.

Leczenie otyłości nie zastępuje profilaktyki onkologicznej. Nadal kluczowe są zalecane badania przesiewowe i konsultacja lekarska w przypadku niepokojących objawów. Dbanie o masę ciała, diagnostyka otyłości i odpowiednio dobrana terapia są dodatkowymi elementami długofalowego ograniczania ryzyka zdrowotnego.

Informacja o wyższym ryzyku nowotworowym nie powinna prowadzić do strachu ani obwiniania się. Powinna natomiast skłonić do zadbania o swoje zdrowie. Osoba chorująca na otyłość nie potrzebuje kolejnej rady: "po prostu więcej się ruszaj i mniej jedz", lecz szczegółowej diagnozy i kompleksowego, spersonalizowanego planu możliwego do zrealizowania. Odzyskiwanie "lekkości życia" zaczyna się wtedy, gdy pacjent odzyskuje sprawczość, ma wpływ na swoje zdrowie i wie, że nie musi mierzyć się z chorobą sam – mówi Ewa Godlewska, założycielka i prezes FLO – Fundacji na rzecz Leczenia Otyłości.

Kampania edukacyjna "Odzyskaj lekkość życia w porannym rytmie", dostępna na www.ootylosci.pl, to kontynuacja kampanii "Odzyskaj lekkość życia" opowiedziana przez pryzmat poranka: tych kilka pierwszych minut dnia, w których naprawdę można zacząć od nowa. Kampania mówi o tym, dlaczego warto rozpocząć zmianę. Lekkość to coś więcej niż liczba na wadze. To większa swoboda, sprawczość i możliwość powrotu do rzeczy, które są dla nas ważne.

"Odzyskaj lekkość życia w porannym rytmie" buduje społeczną wiedzę na temat choroby otyłościowej, jej konsekwencji i możliwości kompleksowego leczenia dostosowanego do oczekiwań konkretnego chorego. Jej ważnym celem jest także promocja komunikacji wolnej od stygmatyzacji. Pokazuje, że pierwszym krokiem do zmiany może być rozmowa z lekarzem.

Na stronie kampanii www.ootylosci.pl dostępne są m.in. Mapa specjalistów diagnozujących i leczących zwiększoną masę ciała, kwestionariusz 10 pytań do lekarza, PoMOCnik dla rodziców i opiekunów oraz podcasty i webinary przybliżające doświadczenia osób żyjących z otyłością.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji medycznej.

Źródła:

1. Ipsos, Global Perceptions of Obesity Study Report, Version 1, March 2026. raport Ipsos
2. National Cancer Institute, Obesity and Cancer Fact Sheet. informacja NCI
3. World Cancer Research Fund, Be a healthy weight – recommendation evidence. analiza WCRF
4. Didkowska J.A. i wsp., Nowotwory złośliwe w Polsce w 2023 r., Krajowy Rejestr Nowotworów, Warszawa 2025; dane: 192 922 zachorowania i 99 676 zgonów. publikacja KRN
5. Ostrowska L., Bogdański P., Mamcarz A. (red.), Otyłość i jej powikłania. Praktyczne zalecenia diagnostyczne i terapeutyczne, PZWL, Warszawa 2022, s. 723.