Pieką cię stopy wieczorem? O czym może świadczyć ten objaw?

Wieczorna intensyfikacja objawów ma podłoże fizjologiczne i neurologiczne. Całodzienne obciążenie, długie stanie lub wielogodzinne siedzenie przyczyniają się do zastoju krwi i niewielkiego obrzęku. U części osób zwiększa to uczucie ciężkości, napięcia lub właśnie pieczenia stóp.

Ponadto w spoczynku, przy braku bodźców z otoczenia, układ nerwowy silniej wyłapuje impulsy z obwodowych włókien czuciowych. O ile incydentalne pieczenie po intensywnym dniu mija po odpoczynku, schłodzeniu i uniesieniu nóg, o tyle stały, codzienny problem wymaga diagnostyki.

Cukrzyca stanowi główną przyczynę uszkodzenia nerwów obwodowych. Przewlekła hiperglikemia niszczy mikronaczynia krwionośne (vasa nervorum) odżywiające nerwy. Pozbawione tlenu włókna nerwowe ulegają stopniowej degradacji.

Polineuropatia cukrzycowa rozwija się symetrycznie, zaczynając od palców obu stóp i stopniowo wstępując wyżej (tzw. zaburzenia czucia o typie skarpetkowym). Pacjenci odczuwają pieczenie, mrowienie, igłowanie i drętwienie, najsilniejsze w spoczynku. Szacuje się, że neuropatia dotyka nawet połowy osób chorujących na cukrzycę. Podstawą leczenia jest rygorystyczne wyrównanie glikemii.

Prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego zależy od odpowiedniej podaży witamin z grupy B. Kluczowa jest witamina B12 (kobalamina), niezbędna do syntezy mieliny – osłonki izolującej włókna nerwowe. Jej niedobór prowadzi do demielinizacji i neuropatii czuciowej. Podobnie działa deficyt witaminy B1 (tiaminy). Z kolei w przypadku witaminy B6 (pirydoksyny) niebezpieczny jest jej nadmiar wynikający z niekontrolowanej suplementacji.

Na niedobór B12 narażeni są seniorzy, osoby na diecie wegańskiej, osoby nadużywające alkoholu oraz pacjenci przyjmujący metforminę, która utrudnia wchłanianie tej witaminy w jelicie.

Za pieczenie stóp odpowiadają także problemy naczyniowe:

• Przewlekłe niedokrwienie tętnicze (miażdżyca) – zwężone tętnice nie dostarczają odpowiedniej ilości utlenowanej krwi do stóp. Niedokrwione tkanki reagują bólem i pieczeniem, nasilającym się przy uniesieniu nóg.
• Przewlekła niewydolność żylna – uszkodzenie zastawek żylnych powoduje cofanie się i zaleganie krwi w naczyniach kończyn dolnych. Rośnie ciśnienie hydrostatyczne, pojawiają się obrzęki, uczucie ciężkości i pieczenie narastające pod koniec dnia.

Prostym badaniem wstępnym jest ocena tętna na tętnicy grzbietowej stopy. Brak tętna w połączeniu z bladością i ochłodzeniem skóry wymaga pilnej konsultacji chirurgiczno-naczyniowej.

Pieczenie stóp bywa efektem lokalnego ucisku na nerw piszczelowy w kanale stępu (przestrzeni anatomicznej zlokalizowanej pod kostką przyśrodkową). Do przewężenia kanału dochodzi w wyniku urazów, płaskostopia, obrzęków lub żylaków.

Rozwija się wówczas zespół kanału stępu. Objawia się pieczeniem i palącym bólem promieniującym do podeszwy i palców stopy. Charakterystyczny jest tzw. objaw Tinela – delikatne opukiwanie skóry nad kanałem stępu wywołuje nieprzyjemne mrowienie i prąd przechodzący przez stopę. Ucisk tego nerwu zmniejszają odciążenie nogi i wkładki ortopedyczne.

Do pieczenia stóp przyczyniają się również inne zaburzenia ogólnoustrojowe:

• Niedoczynność tarczycy: spowolnienie metabolizmu i obrzęk śluzowaty tkanek mogą uciskać struktury nerwowe.
• Neuropatia mocznicowa: w przewlekłej chorobie nerek kumulujące się we krwi toksyny mocznicowe uszkadzają włókna nerwowe. Występują wtedy pieczenie i mrowienie, często razem z zespołem niespokojnych nóg.
• Erytromelalgie (zespół piekących stóp): rzadkie zaburzenie naczyniowo-nerwowe charakteryzujące się napadowym pieczeniem, zaczerwienieniem i wzrostem temperatury stóp pod wpływem ciepła.
• Grzybica stóp: infekcja grzybicza wywołuje świąd, pieczenie, zaczerwienienie i łuszczenie się skóry, zwłaszcza w przestrzeniach międzypalcowych.

Niektóre objawy wymagają natychmiastowej wizyty u lekarza. Pieczenie utrzymujące się przez długi czas, narastające drętwienie i osłabienie siły mięśniowej stopy sygnalizują uszkodzenie nerwów lub naczyń. Niepokoić powinny trudno gojące się rany oraz owrzodzenia, a także zmiana koloru skóry na bladą, siną lub ciemnoczerwoną. Nagłe, bardzo silne pieczenie połączone z obrzękiem i gorączką może świadczyć o zakażeniu.

Podstawowa diagnostyka obejmuje badanie poziomu glukozy na czczo (i HbA1c), stężenia witaminy B12, hormonów tarczycy, parametrów nerkowych oraz ocenę tętna na obwodzie. W razie potrzeby lekarz zleca elektroneurografię (ENG/EMG), oceniającą szybkość przewodzenia w nerwach.

Sporadyczne pieczenie stóp po męczącym dniu mija po odpoczynku i schłodzeniu. Jeśli jednak problem powtarza się co wieczór, towarzyszy mu drętwienie, zmiana czucia lub obrzęki, nie należy go lekceważyć. Wczesne rozpoznanie neuropatii lub zaburzeń naczyniowych pozwala wdrożyć odpowiednie leczenie i zapobiec trwałym uszkodzeniom nerwów.

Źródła:

1. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557787/
2. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK442009/
3. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441923/
4. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430745/
5. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK513273/
6. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12842454/
7. AAFP, https://www.aafp.org/afp/2020/1215/p732