POChP odbiera pacjentom nie tylko oddech. "Stają się więźniami własnego mieszkania"

Dominika Najda
Późne rozpoznanie może skrócić życie nawet o 15 latPóźne rozpoznanie może skrócić życie nawet o 15 lat
Źródło zdjęć: © Facebook, Getty Images • Zdjęcie wygenerowane przy pomocy AI

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) przez lata może rozwijać się bez wyraźnych symptomów, stopniowo i nieodwracalnie niszcząc układ oddechowy. W Polsce może na nią chorować nawet 2,5 mln osób, z czego większość nie ma pojęcia o rozwijającym się zagrożeniu. W Światowy Dzień POChP ekspert przypomina: tych sygnałów ostrzegawczych nigdy nie wolno bagatelizować.

  • Cichy zabójca: POChP rozwija się podstępnie przez dekady, a chorzy pierwsze duszności błędnie przypisują starzeniu się lub gorszej kondycji.
  • Nie tylko palacze: choć dym tytoniowy to główna przyczyna, choroba zagraża również biernym palaczom oraz osobom narażonym na pyły i smog.
  • Dramatyczne konsekwencje: w zaawansowanym stadium pacjenci stają się zależni od tlenoterapii i koncentratorów tlenu.
  • Zagrożenie życia: zbyt późno wykryta choroba może skrócić życie nawet o 10–15 lat.

Kiedy zaczyna brakować oddechu

Przewlekła obturacyjna choroba płuc to jedno z najgroźniejszych schorzeń układu oddechowego. Prowadzi do postępującego, w dużej mierze nieodwracalnego zwężenia dróg oddechowych, co z czasem drastycznie utrudnia każdą próbę zaczerpnięcia powietrza. Głównym winowajcą pozostaje dym tytoniowy.


WIDEO

– Najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju przewlekłej obturacyjnej choroby płuc jest palenie papierosów. Wieloletnie wdychanie dymu tytoniowego prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego w drogach oddechowych i stopniowego, często nieodwracalnego uszkodzenia płuc. Oskrzela ulegają zwężeniu, a sama tkanka płucna uszkodzeniu. Mówiąc kolokwialnie, płuca zaczynają przypominać ser szwajcarski z przewagą dziur – wyjaśnia w WP abcZdrowie lek. Tomasz Karauda, specjalista chorób płuc.

W chorych płucach dochodzi do destrukcji ścian pęcherzyków płucnych i powstawania pęcherzy rozedmowych – przestrzeni, w których zalega powietrze. Narząd traci swoją naturalną elastyczność, uniemożliwiając choremu swobodny wydech.

– Nie jest to wyłącznie choroba palaczy, chociaż stanowią oni dominującą grupę. Znaczenie ma również zanieczyszczenie powietrza, a także narażenie na pyły. Istotne jest też bierne palenie. Zdarza się, że ktoś nigdy nie palił, ale przez lata wdychał dym papierosowy palącego w domu małżonka. Bywa też tak, że to właśnie bierny palacz rozwija POChP, podczas gdy osoba paląca nie choruje – wskazuje pulmonolog.

Nie bez znaczenia pozostają też czynniki wrodzone. – Znaczenie mają również predyspozycje genetyczne do rozwoju tej choroby, ale także nieprawidłowy rozwój płuc na wczesnym etapie życia. U osób, które urodziły się z pewnymi wadami wrodzonymi, również może dojść do wcześniejszego rozwoju POChP – wymienia lekarz.

Pierwsze objawy łatwo zlekceważyć

POChP często rozpoznaje się zbyt późno, ponieważ objawy narastają powoli i łatwo je przeoczyć. Chorzy stopniowo ograniczają aktywność, wolniej chodzą, częściej odpoczywają i unikają schodów. Tłumaczą sobie, że to po prostu "PESEL".

– POChP rozwija się podstępnie. Przez wiele lat może nie dawać wyraźnych objawów, a pacjenci często tłumaczą pogorszenie kondycji wiekiem. Pojawiają się duszność, gorsza tolerancja wysiłku, uczucie braku powietrza podczas aktywności, ale nie zgłaszają się do lekarza, bo uważają, że to naturalna konsekwencja starzenia. Z czasem pojawia się przewlekły, często produktywny kaszel, nazywany kaszlem palacza – zauważa dr Karauda.

W uszkodzonych oskrzelach dochodzi do nadprodukcji wydzieliny, której płuca nie potrafią już sprawnie usuwać.

– Do tego uszkodzeniu ulega aparat rzęskowy znajdujący się na powierzchni błony śluzowej, który odpowiada za oczyszczanie dróg oddechowych. W efekcie tylko kaszel pozwala skutecznie pozbywać się nadmiernie produkowanej w oskrzelach wydzieliny. Dlatego pacjenci przewlekle kaszlą, a z powodu uszkodzenia płuc zaczyna im również brakować powietrza. Początkowo dzieje się tak podczas wysiłku, kiedy organizm potrzebuje więcej tlenu. Chorzy muszą zwolnić kroku, a czasem nawet się zatrzymać, żeby złapać oddech. Wraz z postępem choroby duszność pojawia się również w spoczynku – tłumaczy ekspert.

Więźniowie własnych mieszkań

Gdy choroba osiąga zaawansowane stadium, codzienne funkcjonowanie zamienia się w koszmar. Przewlekła niewydolność oddechowa sprawia, że pacjent nie jest w stanie samodzielnie zjeść posiłku, umyć się czy przejść do sąsiedniego pokoju.

– Z czasem część pacjentów trzeba zakwalifikować do tlenoterapii domowej. Stają się niejako więźniami własnego mieszkania, bo koncentrator tlenu to dość duże urządzenie. Bez niego boją się wychodzić z domu, a niekiedy po prostu nie mogą, ponieważ wymagają ciągłego podawania tlenu – wskazuje pulmonolog.

W najcięższych przypadkach konieczna bywa domowa wentylacja nieinwazyjna. Organizm przestaje bowiem radzić sobie z usuwaniem dwutlenku węgla, co bezpośrednio zagraża życiu chorego.

– Niektórzy pacjenci wymagają podłączenia na noc do maszyny, która wspomaga oddychanie. To już bardzo zaawansowany etap choroby. Wielu chorych zmaga się wtedy również z depresją, ponieważ czują się uwięzieni we własnych domach i nie mogą swobodnie oddychać – podkreśla.

Niewydolność oddechowa uderza rykoszetem w cały organizm. Dochodzi do powikłań kardiologicznych, m.in. nadciśnienia płucnego czy niewydolności prawej komory serca. Pacjenci z POChP są znacznie częściej narażeni na zawał mięśnia sercowego i udar mózgu. Jak alarmuje Narodowy Fundusz Zdrowia, zbyt późna diagnoza może skrócić życie o dekadę, a nawet o 15 lat.

Rzucenie palenia pomaga

Najskuteczniejszym sposobem ograniczenia ryzyka POChP jest niepalenie papierosów. U osób, które już chorują, zerwanie z nałogiem może przynieść znaczną poprawę, choć nie zawsze zatrzyma dalsze pogarszanie czynności płuc.

– Największe korzyści przynosi rzucenie palenia na wczesnym etapie choroby. Kiedy jednak choroba osiągnie pewien stopień zaawansowania, który u każdego pacjenta może być inny, samo rzucenie palenia nie zatrzyma już jej postępu. Oczywiście niemal każdy, kto rzuca palenie, odczuwa poprawę. Zmniejsza się ilość wydzieliny i rzadziej dochodzi do zaostrzeń wymagających hospitalizacji. Choroba może jednak nadal postępować, choć znacznie wolniej – zaznacza pulmonolog.

Im wcześniej pacjent odstawi papierosy, tym większa szansa na częściową regenerację tkanek i zatrzymanie postępu schorzenia.

– Każdy z nas wraz z wiekiem stopniowo traci część wydolności płuc. To naturalny proces starzenia. Jednak osoby, które przez wiele lat paliły papierosy, startują z dużo niższego pułapu, ponieważ ich płuca zostały już uszkodzone przez dym tytoniowy. Mają więc mniejsze rezerwy oddechowe, a wraz z wiekiem tracą również część tego, co im jeszcze pozostało – podkreśla dr Karauda.

Zrób spirometrię

Lekarze apelują, by nie czekać na moment, w którym zwykłe wejście po schodach stanie się barierą nie do pokonania. Podstawowym, bezbolesnym i szybkim badaniem pozwalającym wykryć chorobę na wczesnym etapie jest spirometria.

Test mierzy pojemność płuc oraz szybkość przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Wczesna diagnoza pozwala wdrożyć odpowiednie leczenie wziewne, utrzymać aktywność fizyczną i zyskać wiele lat normalnego, samodzielnego życia.

Źródło: NFZ

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie