Polineuropatia alkoholowa – przyczyny, objawy i leczenie

Polineuropatia alkoholowa to obwodowe uszkodzenie układu nerwowego związane z długotrwałym nadużywaniem alkoholu i najczęstsze powikłanie neurologiczne wieloletniego alkoholizmu. Szacuje się, że dotyka od 10 do 30% alkoholików.

Polineuropatia (lub zespół obwodowy) to zespół uszkodzenia obwodowego układu nerwowego, który obejmuje nerwy obwodowe, sploty nerwowe i korzenie nerwowe. Dolegliwości pojawiają się symetrycznie, po obu stronach ciała. Nerwy obwodowe odpowiadają za przekazywanie impulsów pomiędzy mózgiem a innymi częściami ciała.

Neuropatia alkoholowa (ICD 10 – G62.1) pod względem częstości to druga – po cukrzycowej – polineuropatia. Ale alkohol i cukrzyca to nie jedyne przyczyny uszkodzenia nerwów obwodowych. Odpowiadają za nią także:

• choroby genetyczne,
• procesy autoimmunologiczne,
• schorzenia endokrynologiczne,
• działanie toksyn,
• niedożywienie,
• leki.

Neuropatia to stan zapalny lub uszkodzenie nerwu obwodowego i powiązany z tym zespół objawów, które wynikają z zaburzenia przewodzenia informacji czuciowych, ruchowych i autonomicznych. To dlatego w chorobie, niezależnie od przyczyny, towarzyszy wiele zaburzeń, takich jak:

• parestezje: uczucie mrowienia, pieczenia lub ucisku bez udziału jawnego bodźca, zaburzenia czuciowe,
• zaburzenia ruchowe, wiotki niedowład mięśni z ich zanikiem,
• zaburzenia o innym charakterze, np. zaburzenia funkcji zwieraczy,
• zaburzenia autonomiczne: sucha lub nadmiernie potliwa skóra, jej postępujące rogowacenie, zasinienie i zmiany troficzne, obejmujące także paznokcie.

Polineuropatia alkoholowa ma charakter postępujący, a nasilenie objawów zależy od czasu trwania alkoholizmu. Choroba początkowo pojawia się uczucie pieczenia zlokalizowanego w dalszych częściach kończyn dolnych lub górnych (stopy i dłonie). Z czasem drętwienie, mrowienie i pieczenie obejmuje także części kończyn znajdujące się bliżej tułowia (ramiona, uda). Następnie dołączają do niej inne typowe objawy. To:

• osłabienie czucia głębokiego i odruchów głębokich, czyli możliwości określenia położenia części ciała bez udziału wzroku,
• osłabienie siły mięśniowej, zanik mięśni, niedowład kończyn,
• dolegliwości bólowe w obrębie kończyn, ból neuropatyczny (odczuwanie w czasie spoczynku palącego, rozrywającego lub kłującego bólu),
• allodynia, czyli odczuwanie bólu pod wpływem działania bodźców, które nie powodują dolegliwości bólowych u większości ludzi,
• ścieńczenie skóry, zwiększona podatność na zakażenia skóry, niegojące się owrzodzenia w dystalnych częściach kończyn dolnych,
• problemy z czuciem dotyku i bólu czy odczuwaniem temperatury, połączenie zaburzeń czucia z bolesnymi parestezjami,
• obniżenie barwy głosu, długotrwała chrypka (przyczyną jest neuropatia nerwu krtaniowego wstecznego),
• zaburzenia funkcji seksualnych.

Jeżeli polineuropatia alkoholowa dotyczy także włókien autonomicznych odpowiedzialnych za pracę narządów, obserwuje się:

• skoki ciśnienia tętniczego,
• zaburzenia rytmu serca,
• zaparcia,
• biegunki,
• nasiloną potliwość dłoni i stóp.

Ponieważ skutkiem choroby alkoholowej może być nie tylko uszkodzenie komórek nerwowych i ich demielinizacja (zniszczenie osłonek mielinowych komórek nerwowych), ale i utrata witamin i mikroelementów, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, leczenie polineuropatii alkoholowej obejmuje:

• suplementację witaminami, zwłaszcza witaminą B1,
• dietę bogatą w składniki odżywcze,
• niesteroidowe leki przeciwzapalne lub trójcykliczne leki przeciwdepresyjne w przypadku objawów bólowych,
• fizjoterapię, jeśli w przebiegu choroby pojawiło się osłabienie siły mięśniowej, zanik mięśni, niedowłady nóg i rąk.

Czas terapii neuropatii alkoholowej zależy od przestrzeganie zaleceń lekarza przez pacjenta. Rokowanie jest pomyślne pod warunkiem zachowania abstynencji (obowiązuje bezwzględne zaprzestanie picia alkoholu). Nieleczona polineuropatia alkoholowa prowadzi do nasilenia objawów i pogarsza rokowanie.