Polska w czołówce Europy. Naukowcy ostrzegają: to cicha pandemia

Mateusz Różański
Polki i Polacy łykają ogromne ilości antybiotykówPolki i Polacy łykają ogromne ilości antybiotyków
Źródło zdjęć: © Getty Images | BSIP

Choć mieliśmy ograniczyć ich zużycie o ponad jedną czwartą, Polacy wciąż sięgają po antybiotyki na potęgę, często wymuszając recepty na zwykłe przeziębienie. Skutki są opłakane: bakterie uodparniają się w zastraszającym tempie, a lekooporność zbiera już miliony ofiar na świecie. Eksperci ostrzegają, że wkrótce proste infekcje znów mogą stać się śmiertelne.

Zgodnie z europejskimi zaleceniami do 2030 r. powinniśmy zmniejszyć zużycie o 27 proc. w stosunku do 2019 r. Tymczasem do 2024 r. spadło ono o zaledwie 4 proc., co plasuje Polskę wśród dziesięciu krajów Europy o najwyższym zużyciu antybiotyków.

Presja na lekarzy

Zdaniem prof. Aleksandry Borek z Uniwersytetu SWPS zbyt częste stosowanie antybiotyków nie wynika wyłącznie z niewiedzy pacjentów. Wpływają na nie także presja czasu, obawy i przyzwyczajenia lekarzy.


WIDEO
Nie tylko COVID za chwilę zaatakuje. Dr Dzieciątkowski ostrzega Polaków

Według Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) zużycie antybiotyków w Polsce od lat utrzymuje się na wysokim poziomie. Najwięcej przepisuje się ich poza szpitalami, głównie w podstawowej opiece zdrowotnej.

– W Polsce wciąż stosujemy zbyt dużo antybiotyków. To przyczynia się do rozwoju oporności bakterii na terapie antybiotykowe. Lekooporność to realne zagrożenie, które już teraz dotyka więcej ludzi i coraz częściej określa się ją mianem cichej pandemii – poinformowała w komunikacie przesłanym PAP dr hab. Aleksandra Borek, prof. USWPS.

To bakterie się uodparniają

Jak wyjaśniła ekspertka, wbrew powszechnemu przekonaniu to nie organizm człowieka uodparnia się na antybiotyki, lecz bakterie. Dzięki zmianom genetycznym mogą one przetrwać mimo działania leków i przekazywać tę zdolność kolejnym bakteriom. Im częściej sięgamy po antybiotyki, tym łatwiej rozprzestrzeniają się oporne szczepy. W efekcie zakażenia, które jeszcze niedawno łatwo było wyleczyć, stają się coraz trudniejsze do opanowania.

Skala problemu jest ogromna. Według analizy opublikowanej w 2022 r. w "The Lancet" w samym 2019 r. oporność bakterii na antybiotyki bezpośrednio spowodowała na świecie ok. 1,27 mln zgonów. Łącznie z innymi czynnikami była związana z blisko 5 mln zgonów.

Antybiotyki na infekcje wirusowe

Zdaniem badaczki szczególnym problemem jest przepisywanie antybiotyków na infekcje wirusowe, na które te leki nie działają. Dotyczy to przede wszystkim zakażeń dróg oddechowych, jednych z najczęstszych przyczyn wizyt u lekarzy rodzinnych. Grypę i przeziębienie, a także towarzyszące im objawy, takie jak kaszel, katar czy ból gardła, wywołują wirusy. Antybiotyki nie przyspieszą więc powrotu do zdrowia.

Dlaczego mimo to tak często po nie sięgamy? Według prof. Borek nie chodzi wyłącznie o brak wiedzy. Duże znaczenie mają też emocje, przekonania, przyzwyczajenia i warunki, w jakich pracują lekarze.

Pacjenci chcą tabletek

Z przeglądów badań wynika, że lekarze mogą przepisywać antybiotyki nie tylko ze względów medycznych. Wpływają na nich także presja czasu, duże obciążenie pracą i obawa przed konsekwencjami prawnymi. Istotne są też oczekiwania pacjentów, którzy niekiedy przychodzą na wizytę przekonani, że bez antybiotyku nie wyzdrowieją.

Na decyzje samych chorych wpływają natomiast m.in. wykształcenie i sytuacja materialna, wcześniejsze doświadczenia, przekonania o chorobie, sposób komunikacji z lekarzem oraz dostępność antybiotyków.

– Nasze obecne badania wśród polskiej populacji pokazują również, że na poglądy i zachowania związane z antybiotykami wpływają wiek pacjentów, obawy związane z chorobą, potrzeba szybkiego powrotu do zdrowia oraz przekonanie, że antybiotyk przyspieszy zdrowienie – wymieniła prof. Borek.

Co może pomóc?

Zdaniem ekspertki samo zwiększanie świadomości i wiedzy o antybiotykach nie wystarczy, by skutecznie przeciwdziałać lekooporności. Potrzebne są działania na różnych poziomach, m.in. wdrażanie krajowych polityk i strategii oraz stosowanie odpowiednich wytycznych i narzędzi diagnostycznych.

Ważna jest również odpowiedzialność pacjentów. Nie powinni oni domagać się recepty na antybiotyk, przyjmować leków pozostałych po wcześniejszej kuracji ani dzielić się nimi z innymi osobami. Jeśli lekarz zdecyduje o konieczności leczenia, trzeba bezwzględnie przestrzegać jego zaleceń dotyczących dawkowania i czasu przyjmowania leku.

– Każdy z nas jest odpowiedzialny za ostrożne i właściwe stosowanie antybiotyków, czyli tylko wtedy, gdy są niezbędne, i tylko według wskazań lekarza. W przeciwnym razie zagrożone są postępy współczesnej medycyny – podkreśliła prof. Borek.

Europejski Dzień i Światowy Tydzień

18 listopada obchodzimy Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach. W 2026 r. skupia się on na odpowiedzialnym stosowaniu tych leków u dzieci, zwłaszcza niemowląt i przedszkolaków. Dzieci często dostają antybiotyki, choć wiele typowych infekcji wieku dziecięcego ich nie wymaga.

Tego samego dnia rozpoczyna się Światowy Tydzień Wiedzy o Antybiotykooporności, organizowany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Tegoroczne hasło "Jedno Zdrowie, jedno działanie: Zapobiegaj AMR już teraz" przypomina, że ograniczanie oporności na leki wymaga wspólnych działań na rzecz zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska.

Źródło: scienceinpoland.pl

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie