Bywa mylony z przeziębieniem. Wirus błyskawicznie atakuje płuca

kaszelWirus RSV u niemowląt i seniorów stanowi poważne zagrożenie zdrowotne
Źródło zdjęć: © Getty | mladenbalinovac

Wirus RSV wywołuje u większości ludzi objawy przeziębienia, jednak dla niemowląt i seniorów bywa bardzo groźny. Może prowadzić do ciężkiego zapalenia oskrzelików, duszności oraz powikłań sercowych. Sprawdź, jak rozpoznać sygnały alarmowe i jakie metody profilaktyki są obecnie dostępne.

  • Zagrożenie dla najmłodszych i seniorów: Podczas gdy u dorosłych RSV przypomina przeziębienie, u niemowląt i osób starszych grozi ciężkim przebiegiem.
  • Ostre zapalenie oskrzelików: Obrzęk dróg oddechowych utrudnia dziecku oddychanie, powodując świsty i niebezpieczne bezdechy.
  • Groźny dla serca osób starszych: U części hospitalizowanych seniorów infekcja wywołuje ostrą niewydolność serca.
  • Brak skutecznych antybiotyków: Choroba ma podłoże wirusowe, dlatego leczenie polega na łagodzeniu objawów i nawadnianiu.
  • Dostępne szczepienia i ochrona: Przed RSV chronią szczepionki dla kobiet w ciąży i seniorów oraz przeciwciała podawane niemowlętom.

Jak rozprzestrzenia się wirus RSV?

Syncytialny wirus oddechowy (RSV) wywołuje zakażenia, podczas których zakażone komórki nabłonka oddechowego zlewają się w duże skupiska (syncytia). Wirus zidentyfikowano po raz pierwszy w 1956 r. Do ukończenia drugiego roku życia niemal każde dziecko przechodzi przynajmniej jedną infekcję RSV.

Przechorowanie nie daje trwałej odporności, dlatego zakażenie można przechodzić wielokrotnie. W Polsce sezon infekcyjny trwa od października do kwietnia. Wirus przenosi się drogą kropelkową oraz przez kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami, na których potrafi przetrwać do 6 godzin. W rodzinach zakażenie najczęściej przynoszą dzieci uczęszczające do żłobków i przedszkoli.


WIDEO
Główny Inspektor Sanitarny: Rośnie liczba zachorowań na RSV

Od kataru do zapalenia oskrzelików

Zakażenie rozpoczyna się zazwyczaj katarem, kaszlem i gorączką. U niemowląt w ciągu 48–72 godzin stan zapalny może objąć oskrzeliki – najmniejsze rozgałęzienia oskrzeli. Wirus zakaża komórki wyściełające ich wnętrze i wywołuje stan zapalny. Uszkodzenie nabłonka, obrzęk i nadmiar gęstej wydzieliny zwężają ich światło, powodując zaleganie powietrza w płucach.

Słyszalne stają się wówczas świsty wydechowe oraz trzeszczenia. Ostra faza choroby trwa 7–10 dni, a pełna regeneracja zajmuje do 3 tygodni. Wirus RSV odpowiada za większość przypadków ostrego zapalenia oskrzelików u dzieci przed ukończeniem pierwszego roku życia.

Objawy alarmowe u niemowląt

Anatomia dróg oddechowych niemowlęcia sprawia, że nawet niewielki obrzęk śluzówki gwałtownie podnosi opór dla przepływającego powietrza. Ponieważ połączenia między sąsiednimi pęcherzykami płucnymi nie są jeszcze w pełni rozwinięte, niedrożny fragment płuca łatwiej ulega zapadnięciu.

Po urodzeniu poziom przeciwciał przekazanych od matki stopniowo spada, osiągając niski poziom około 6. miesiąca życia. Ryzyko hospitalizacji z powodu RSV jest jednak najwyższe w pierwszych 3 miesiącach życia. Choć wcześniaki oraz dzieci z chorobami serca i płuc są w grupie wyższego ryzyka, to aż 2/3 niemowląt trafiających do szpitali z powodu RSV urodziło się o czasie i nie miało wcześniejszych problemów zdrowotnych.

Natychmiastowej konsultacji lekarskiej lub wezwania pogotowia wymagają:

  • sinica ust, bladość skóry i bezdechy (przerwy w oddychaniu, występujące u najmłodszych niemowląt niekiedy nawet bez towarzyszącego kaszlu),
  • widoczne zapadanie się skóry między żebrami podczas wdechu oraz postękiwanie przy wydechu,
  • znaczny spadek apetytu – wypijanie mniej niż połowy zwykłej porcji mleka.

RSV u seniorów – ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych

U osób starszych wraz z wiekiem osłabieniu ulega odpowiedź immunologiczna (tzw. immunosenescencja). Szczególnie ciężki przebieg infekcji obserwuje się u pacjentów z POChP, niewydolnością serca lub obniżoną odpornością.

RSV wykrywa się u około 11 proc. pacjentów hospitalizowanych z powodu zaostrzenia POChP. Badania wykazują, że u ponad 22,4 proc. seniorów hospitalizowanych z powodu RSV dochodzi do ostrego incydentu sercowego (najczęściej zaostrzenia niewydolności serca). Ponieważ choroba u osób starszych rzadko przebiega z wysoką gorączką, sygnałem ostrzegawczym jest narastająca duszność, obrzęki nóg oraz ból w klatce piersiowej.

Leczenie i zasady opieki domowej

Wirus RSV nie reaguje na antybiotyki, a w rutynowym leczeniu nie stosuje się leków przeciwwirusowych. Diagnozę stawia się na podstawie objawów i osłuchiwania, a badanie RTG nie jest rutynowo zalecane.

U dzieci z zapaleniem oskrzelików wytyczne odradzają stosowanie leków rozszerzających oskrzela (np. salbutamolu), sterydów czy inhalacji z adrenaliny, gdyż nie skracają one czasu choroby. W warunkach domowych kluczowe jest podawanie płynów w mniejszych porcjach, delikatne odsysanie wydzieliny z nosa przed karmieniem oraz kontrolowanie nawodnienia. W szpitalu stosuje się tlenoterapię, gdy saturacja spada poniżej 90–92 proc.

Ochrona najmłodszych – szczepienie w ciąży i nirsewimab

Ochronę niemowląt można zapewnić dwoma głównymi szlakami:

  • Szczepienie kobiet w ciąży (Abrysvo) - podawane między 24. a 36. tygodniem ciąży. Przeciwciała przechodzą przez łożysko, chroniąc dziecko przez pierwsze 6 miesięcy życia (redukcja ciężkich zakażeń do 90. dnia o 82 proc.).
  • Podanie gotowych przeciwciał (nirsewimab) - pojedynczy zastrzyk podawany niemowlęciu przed sezonem infekcyjnym, zapewniający ochronę przez minimum 5 miesięcy (spadek hospitalizacji o 83 proc. w badaniu HARMONIE). W lipcu 2026 prezes AOTMiT poparł refundację nirsewimabu w aptekach pod warunkiem, że producent obniży cenę preparatu.

W programie lekowym wcześniaki i dzieci z wadami serca otrzymują bezpłatnie palivizumab co miesiąc.

Szczepienia profilaktyczne dla seniorów

Dla osób dorosłych dostępne są szczepionki przeciw RSV (Abrysvo oraz Arexvy). Zgodnie z regulacjami od 2026 r. preparaty te są bezpłatne dla osób po 65. roku życia. Jedna dawka zapewnia ochronę na co najmniej dwa sezony infekcyjne i można ją podać podczas jednej wizyty razem ze szczepionką przeciw grypie. Badania wskazują, że szczepienie obniża ryzyko hospitalizacji z powodu RSV w pierwszym sezonie nawet o 82 proc.

Wirus RSV u większości dorosłych wywołuje łagodne przeziębienie, jednak u niemowląt i seniorów stanowi poważne zagrożenie zdrowotne. Kluczowa jest czujność wobec pierwszych objawów duszności oraz skorzystanie z dostępnych metod profilaktyki – szczepień w ciąży, immunoprofilaktyki niemowląt oraz szczepień ochronnych po 60. roku życia.

Źródła:

  1. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7173590/
  2. NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441959/
  3. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7173590/
  4. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38619857/
  5. NICE, https://www.nice.org.uk/guidance/ng9/chapter/Recommendations
  6. CDC, https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/73/wr/mm7332e1.htm

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie