Myjesz jajka? Lekarze ostrzegają przed zakażeniem

Mateusz Różański
Eggs in Yangjiashan Village, Qingdao, China, on October 25, 2026. (Photo by Costfoto/NurPhoto via Getty Images)Czy trzeba myć jajka? (Photo by Costfoto/NurPhoto via Getty Images)
Źródło zdjęć: © GETTY | NurPhoto

Zabrudzona skorupka jajka wywołuje u wielu osób odruchowy impuls: opłukać ją pod kranem, zanim trafi do lodówki lub na patelnię. Z punktu widzenia mikrobiologii to jednak jeden z najpoważniejszych błędów popełnianych w domowych kuchniach.

Mycie jaj pod bieżącą wodą nie tylko nie chroni nas przed pałeczkami Salmonelli, ale w rzeczywistości otwiera bakteriom prostą drogę do wnętrza produktu. Przed tą praktyką przestrzega m.in. lekarka dr Hanna Cubała, która w podcaście "Piekielnie Szczere" zwróciła uwagę na fizjologiczne mechanizmy obronne jaj, bezpowrotnie niszczone w kontakcie ze strumieniem wody.

Paradoks jaja

Aby zrozumieć ten pozorny paradoks, warto przyjrzeć się samej budowie jaja kurzego. Jego skorupka nie jest szczelnym pancerzem – znajduje się w niej kilkanaście tysięcy mikroskopijnych porów, przez które rozwijający się zarodek czerpie tlen. Natura wyposażyła jednak jajo w niezwykłą tarczę biologiczną zwaną kutykulą lub powłoczką. Ta cienka warstwa białkowo-lipidowa szczelnie zasklepia pory, zapobiegając odparowywaniu wilgoci i stanowiąc fizyczną zaporę nie do przejścia dla drobnoustrojów.

Gdy wkładamy jajko pod kran, ochronna powłoczka zostaje natychmiast zmyta, odsłaniając otwarte kanały prowadzące wprost do białka i żółtka. Sytuację dramatycznie pogarsza się, gdy zimna woda z kranu chłodzi wnętrze jaja, powodując mikroskopijny skurcz jego zawartości. Powstałe w ten sposób podciśnienie dosłownie zasysa zanieczyszczenia i bakterie ze skorupki do środka.

Jakby tego było mało, silny strumień wody uderzający o zlew tworzy niewidoczny aerozol, rozpylając potencjalnie groźne patogeny na ociekacz, suszące się naczynia, gąbkę i blat w promieniu kilkudziesięciu centymetrów. Z tych względów europejskie prawo kategorycznie zabrania producentom mycia jaj klasy A przed wprowadzeniem ich do sklepów, chroniąc naturalną barierę biologiczną aż do momentu zakupu.

Skąd bakteria na skorupce

Sama obecność pałeczek Salmonelli na skorupce nie powinna dziwić, gdyż bakterie te naturalnie kolonizują przewód pokarmowy drobiu i przedostają się do otoczenia wraz z odchodami czy ściółką. Dopóki jednak skorupka pozostaje sucha i nienaruszona, wnętrze jaja jest bezpieczne. Właśnie dlatego jaj przyniesionych ze sklepu nigdy nie wolno myć "na zapas". Należy przechowywać je w oryginalnej wytłaczance na środkowej półce lodówki, z dala od produktów spożywanych na surowo, a ewentualne widoczne zabrudzenia tuż przed przygotowaniem posiłku delikatnie zetrzeć na sucho papierowym ręcznikiem.

Wyjątek stanowi sytuacja, gdy planujemy przygotować potrawę z surowych żółtek – na przykład tatar, domowy majonez czy krem do deserów. W takich przypadkach właściwą metodą dekontaminacji nie jest mycie pod kranem, lecz krótkotrwałe sparzenie wrzątkiem. Zanurzenie jajka we wrzącej wodzie na około dziesięć do piętnastu sekund błyskawicznie eliminuje bakterie z powierzchni skorupki, nie ścinając przy tym zawartości. Warto jednak pamiętać, że w menu małych dzieci, kobiet w ciąży oraz seniorów surowe jaja w ogóle nie powinny się pojawiać, a najbezpieczniejszym wyborem dla tych grup pozostają produkty pasteryzowane.

Co zrobić z jajkami, by uniknąć Salmonelli?

Ostatecznym i najskuteczniejszym orężem w walce z zakażeniem pozostaje wysoka temperatura oraz dyscyplina sanitarna. Bakterie Salmonella giną w temperaturze przekraczającej 70 stopni Celsjusza, dlatego dobrze ścięta jajecznica, omlet czy jajko ugotowane na twardo dają pełne bezpieczeństwo.

Równie istotna jest profilaktyka zanieczyszczeń krzyżowych: po każdym rozbiciu skorupki dłonie należy natychmiast umyć ciepłą wodą z mydłem, puste połówki od razu wyrzucić do kosza, a talerza, na którym leżały surowe jaja, pod żadnym pozorem nie używać do serwowania gotowego posiłku. Tylko taka prosta, codzienna rutyna pozwala cieszyć się walorami odżywczymi jaj bez obaw o zdrowie domowników.

Źródło: dobrzemieszkaj.pl

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie