Powiązali picie kawy z demencją. Tak działa na mózg

Kawa z kofeiną może być wartościowym elementem zdrowego stylu życia, ale nie stanowi gwarancji ochrony przed demencją.Kawa z kofeiną może być wartościowym elementem zdrowego stylu życia, ale nie stanowi gwarancji ochrony przed demencją.
Źródło zdjęć: © NaukaJedzenia.pl

Nawet przez 43 lata naukowcy śledzili, ile kawy i herbaty piło 131 821 osób. Wśród badanych sięgających po największe ilości kawy z kofeiną ryzyko demencji było o 18 proc. mniejsze niż u tych, którzy z reguły unikali tego napoju. Sprawdzamy, przy jakiej dawce dziennie wyniki okazały się najkorzystniejsze.

  • Mniejsze ryzyko demencji – regularne picie kawy z kofeiną wiązało się ze spadkiem ryzyka otępienia o 18 proc. (w przypadku herbaty o 14 proc.).
  • Optymalna dawka – najlepszy efekt dawały 2–3 filiżanki kawy dziennie; większe ilości nie przynosiły dodatkowych korzyści.
  • Tylko z kofeiną – kawa bezkofeinowa nie chroniła mózgu; kofeina może blokować odkładanie się w tkance nerwowej szkodliwego beta-amyloidu.

Jak przebiegało badanie i co wykazało?

Amerykańskie badanie objęło 86 606 pielęgniarek i 45 215 mężczyzn pracujących w zawodach medycznych, m.in. stomatologów i weterynarzy. Na początku obserwacji nikt z uczestników nie chorował na nowotwory ani na demencję, czyli otępienie objawiające się zaburzeniami pamięci, nastroju i jasności myślenia.

W odstępach od 2 do 4 lat badani wypełniali ankiety dotyczące diety, w tym spożycia kawy tradycyjnej, bezkofeinowej oraz herbaty. Obserwacja trwała nawet 43 lata. W tym czasie demencję zdiagnozowano u 11 033 osób, czyli u co dwunastego uczestnika.


DLA CIEBIE
Może odebrać sprawność w kilka dni. Prof. Antczak ostrzega: ten wirus bywa groźniejszy niż grypa


Uczestników podzielono na cztery grupy w zależności od ilości wypijanej kawy z kofeiną. W grupie pijącej jej najwięcej ryzyko otępienia było o 18 proc. niższe niż u osób unikających kawy. Wynik ten uwzględniał inne czynniki wpływające na mózg: palenie tytoniu, alkohol, jakość diety, aktywność fizyczną, masę ciała, a także nadciśnienie i cukrzycę. Herbata dała zbliżony efekt – najwyższe spożycie wiązało się ze spadkiem ryzyka demencji o 14 proc.

Ilość kawy z najlepszym wynikiem w badaniu

Najniższe ryzyko demencji dotyczyło osób pijących codziennie 2–3 filiżanki kawy z kofeiną lub 1–2 filiżanki herbaty. Większe dawki nie przynosiły już dodatkowych korzyści. Badacze przypuszczają, że nadmiar kofeiny pogarsza jakość snu i nasila niepokój, co może osłabiać jej pozytywny wpływ na układ nerwowy.

Przyjęta w badaniu filiżanka miała objętość 237 ml (prawie pełna szklanka). Dwie lub trzy takie porcje dostarczają średnio 300 mg kofeiny. To o 100 mg mniej niż 400 mg na dobę, które Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznaje za bezpieczny limit dla zdrowych dorosłych. W przypadku kobiet w ciąży i karmiących piersią bezpieczny próg wynosi 200 mg na dobę. Kawy warto unikać wieczorem – według EFSA już 100 mg kofeiny o późnej porze może zaburzać długość i jakość snu.

Co kofeina robi w mózgu?

W przypadku kawy bezkofeinowej naukowcy nie zaobserwowali ani spadku ryzyka demencji, ani lepszych wyników w testach poznawczych. Wskazuje to, że kluczowym składnikiem ochronnym jest sama kofeina.

Substancja ta blokuje w mózgu receptory adenozyny – związku, który odkłada się w ciągu dnia i wywołuje uczucie senności. Zdaniem badaczy blokowanie tych receptorów może ograniczać gromadzenie się beta-amyloidu, czyli białka tworzącego patologiczne złogi w chorobie Alzheimera.

W eksperymencie laboratoryjnym kofeinę podawano starym myszom ze zmodyfikowanymi genami, u których rozwijały się objawy alzheimera. Po miesiącu gryzonie radziły sobie w testach pamięci znacznie lepiej niż osobniki z grupy kontrolnej, a w ich mózgach odłożyło się o 40 proc. mniej beta-amyloidu. Należy jednak pamiętać, że wyniki badań na zwierzętach nie zawsze przekładają się bezpośrednio na organizm człowieka.

Czego badanie nie potwierdza?

Projekt miał charakter obserwacyjny, co oznacza, że naukowcy rejestrowali jedynie styl życia i stan zdrowia uczestników. Wyniki dowodzą istnienia statystycznego związku, a nie bezpośredniego wpływu przyczynowo-skutkowego. Niewykluczone też, że to wczesne, bezobjawowe jeszcze etapy demencji skłaniały chorych do ograniczania kawy. Z kolei brak efektu przy kawie bezkofeinowej mógł wynikać z tego, że wybierają ją osoby z problemami kardiologicznymi lub gorzej tolerujące stymulanty.

Sama różnica w testach poznawczych okazała się skromna. W grupie ponad 17 tys. pielęgniarek po 70. roku życia pamięć oceniano telefonicznie. Kobiety pijące najwięcej kawy wypadały lepiej, ale różnica odpowiadała zmianom, jakie zachodzą w procesie starzenia w ciągu zaledwie 7 miesięcy. Lekarz nie byłby w stanie zauważyć takiej poprawy podczas rutynowego badania.

Kawa z kofeiną może być wartościowym elementem zdrowego stylu życia, ale nie stanowi leku ani gwarancji ochrony przed demencją. Szczególną ostrożność przy jej piciu powinny zachować kobiety w ciąży, matki karmiące oraz osoby cierpiące na bezsenność.

Źródła:

  1. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12887839/
  2. EFSA, https://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/caffeine
  3. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19581722/

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie