Prawidłowy wynik USG nie wyklucza choroby. Tego badanie nie pokaże

Ultrasonografia wykorzystuje fale dźwiękowe o wysokiej częstotliwości, które odbijają się od tkanek o różnej gęstości, tworząc obraz na ekranie aparatu. Badanie jest bezbolesne i bezpieczne – nie emituje promieniowania jonizującego, dlatego można je wykonywać również u kobiet w ciąży i dzieci.

Do oceny wątroby i pęcherzyka żółciowego należy zgłosić się na czczo, gdyż pokarm powoduje obkurczenie pęcherzyka i utrudnia ocenę. Z kolei badanie układu moczowego wymaga wypełnionego pęcherza, co poprawia widoczność jego ścian i dna.

Wątrobę ultrasonografia prześwietla bardzo dobrze, ponieważ jest duża, jednorodna i dobrze widoczna. Lekarz sprawdza jej wielkość, gładkość brzegów i echogeniczność (jasność odbitego obrazu). Zdrowa wątroba ma ciemnoszarą, równomierną strukturę. Gdy obraz staje się jaśniejszy, świadczy to o jej stłuszczeniu.

USG wykrywa też torbiele, naczyniaki, pojedyncze guzy oraz cechy marskości. Bardzo drobne zmiany o średnicy kilku milimetrów są jednak trudne do zauważenia, dlatego niepokojący wynik wymaga potwierdzenia w tomografii lub rezonansie.

Pęcherzyk żółciowy bardzo dobrze poddaje się ocenie ultrasonograficznej. Kamienie żółciowe silnie odbijają fale, tworząc jasne złogi rzucające ciemny pas, zwany cieniem akustycznym. Czułość badania w wykrywaniu kamicy przekracza 95 proc. Ponieważ złogi przesuwają się przy zmianie pozycji ciała, lekarz może poprosić o obrót na bok.

USG ocenia też grubość ściany pęcherzyka, polipy, osad oraz poszerzenie dróg żółciowych świadczące o zablokowaniu odpływu żółci. Z tego powodu jest to badanie pierwszego rzutu przy kolce żółciowej.

Nerki równie dobrze poddają się ocenie ultrasonograficznej. Lekarz mierzy ich długość (u dorosłego wynosi od 10 do 12 cm) oraz grubość miąższu. Widoczne są torbiele, złogi oraz wodonercze świadczące o zaburzonym odpływie moczu.

Pęcherz moczowy bada się przy pełnym wypełnieniu, oceniając grubość ściany i ilość moczu pozostającą po mikcji. Z kolei niepowiększona śledziona ma do 12 cm długości – jej powiększenie (splenomegalia) sygnalizuje choroby krwi, infekcje lub nadciśnienie wrotne.

Aorta brzuszna to główne naczynie tętnicze biegnące wzdłuż kręgosłupa. USG mierzy jej średnicę – wartość 3 cm lub więcej uznaje się za tętniaka, który długo rozwija się bezobjawowo.

Badanie ujawnia też wolny płyn w jamie brzusznej (wodobrzusze), widoczny jako ciemne pasmo między narządami już od objętości 100 ml, a także powiększone węzły chłonne. Zmiany te wymagają dalszej oceny pod kątem chorób wątroby, serca czy nowotworów.

Trzustka to narząd trudny do oceny w USG. Jest głęboko usadowiona za żołądkiem i jelitami, dlatego gazy trawienne często przesłaniają jej obraz. U wielu osób dobrze widać tylko głowę i trzon trzustki, natomiast ogon pozostaje ukryty.

Badanie pokazuje większe zmiany, takie jak torbiele rzekome, zwapnienia czy większe guzy, lecz wykrywanie ognisk poniżej 2 cm jest znacznie trudniejsze. Z tego powodu przy podejrzeniu choroby trzustki lekarz zleca tomografię, rezonans lub ultrasonografię endoskopową.

Dla ultrasonografii barierą jest przewód pokarmowy. Żołądek i jelita wypełnione powietrzem nie przepuszczają fal dźwiękowych, dlatego ich wnętrze jest słabo widoczne. Badanie nie ocenia błony śluzowej, wrzodów, wczesnych nowotworów jelita ani polipów – do tego służą gastroskopia i kolonoskopia.

Jakość obrazu obniża też otyłość, bo gruba warstwa tłuszczu osłabia sygnał. Prawidłowy wynik USG nie wyklucza więc w 100 proc, choroby. Przy utrzymujących się dolegliwościach potrzebne mogą być badania endoskopowe lub tomografia.

USG jamy brzusznej to szybkie i bezpieczne badanie, podczas którego dobrze widać wątrobę, pęcherzyk żółciowy oraz nerki. Gorzej radzi sobie z trzustką i przewodem pokarmowym, a najdrobniejsze zmiany są trudne do zauważenia. Prawidłowy wynik nie zawsze oznacza pełne zdrowie. Wynik USG warto interpretować razem z objawami i wynikami badań krwi, a przy utrzymujących się dolegliwościach poszerzyć diagnostykę.

Źródła:

1. NIH, https://www.nibib.nih.gov/science-education/science-topics/ultrasound
2. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7474143/
3. Journal of Hepatology, https://www.journal-of-hepatology.eu/article/s0168-8278%252816%252930032-0/fulltext
4. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4808817/
5. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8021127/
6. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4502157/
7. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7762225/