Problem dotyczy co 4. dorosłego. Oto główna przyczyna hemoroidów

Guzki krwawnicze (hemoroidy) stanowią naturalny element anatomiczny końcowego odcinka kanału odbytu. Te sploty naczyniowe pełnią funkcję poduszek uszczelniających odbyt i pomagają w kontroli oddawania gazów oraz stolca. Problem kliniczny rozwija się wówczas, gdy w wyniku podwyższonego ciśnienia naczynia ulegają przewlekłemu wypełnieniu krwią i powiększeniu.

Rozciągnięte sploty obniżają swoje położenie, co wywołuje uczucie rozpierania, świąd, ból oraz krwawienia. Medycyna rozróżnia hemoroidy wewnętrzne (położone wyżej, z reguły niebolesne) oraz zewnętrzne (zlokalizowane przy brzegu odbytu, bardziej dotkliwe). Chorobą staje się dopiero ich nadmierny przerost, stan zapalny oraz wypadanie poza kanał odbytu.

Przy zaparciach masy kałowe stają się zbite i twarde, a ich wydalenie wymaga silnego uruchomienia tłoczni brzusznej. Nawracający wzrost ciśnienia w jamie brzusznej powoduje rozszerzanie splotów żylnych okolicy odbytu.

Powtarzane parcie rozciąga tkankę łączną podtrzymującą guzki, doprowadzając do ich zsuwania się w dół kanału odbytu. Dodatkowo twardy stolec przesuwający się po błonie śluzowej wywołuje jej mikrourazy, co objawia się pieczeniem i obecnością świeżej krwi na papierze toaletowym.

Błonnik pokarmowy odgrywa kluczową rolę w regulacji konsystencji stolca, a obie jego frakcje wykazują odmienne działanie:

• Błonnik rozpuszczalny (owies, jęczmień, owoce, strączki) - wiąże wodę w jelicie, tworząc plastyczny żel, który zmiękcza treść kałową i ułatwia jej pasaż.
• Błonnik nierozpuszczalny (otręby pszenne, pełne ziarna, skórki warzyw) - zwiększa objętość mas jelitowych i pobudza perystaltykę.

Miękkie i prawidłowo uformowane masy kałowe przechodzą przez odbyt bez konieczności nadmiernego parcia, co chroni powiększone sploty naczyniowe przed podrażnieniem. Zalecane dzienne spożycie błonnika dla dorosłego wynosi 25–30 g. Najlepiej działa połączenie obu rodzajów w jednym posiłku, ponieważ uzupełniają się nawzajem.

Błonnik bez odpowiedniej ilości płynów nie spełnia swojej funkcji. Frakcje rozpuszczalne potrzebują wody, aby spęcznieć – przy jej braku ściągają wilgoć z treści jelitowej, co może wręcz nasilić zaparcia i utwardzić stolec.

Zwiększaniu podaży błonnika w diecie musi towarzyszyć odpowiednie nawodnienie (ok. 30 ml wody na kg masy ciała, czyli 2–2,5 l płynów na dobę). Prawidłowo nawodniony stolec staje się plastyczny, co umożliwia bezbolesne wypróżnienie.

Na kondycję splotów naczyniowych wpływają również codzienne nawyki toaletowe. Długie przesiadywanie na toalecie z książką lub telefonem wymusza pozycję zwiększającą bierny zastój krwi w naczyniach odbytu. Podobnie wstrzymywanie wypróżnienia powoduje ponowną resorpcję wody z mas kałowych w okrężnicy i ich stwardnienie. Z kolei siedzący tryb życia spowalnia pasaż jelitowy i utrudnia odpływ krwi żylnej z miednicy mniejszej.

Pomocnym zabiegiem jest stosowanie niskiego podnóżka pod stopy podczas wypróżnienia – uniesienie kolan zmniejsza kąt odbytowo-odbytniczy, co prostuje kanał odbytu i ułatwia wypróżnienie bez forsownego parcia.

Podaż błonnika warto zwiększać stopniowo (o ok. 5 g tygodniowo), dając mikrobiocie czas na adaptację i zapobiegając wzdęciom. Warto włączyć do menu ugotowane rośliny strączkowe (soczewicę, ciecierzycę), mielone siemię lniane, nasiona babki płesznik (psyllium) oraz suszone śliwki zawierające naturalny sorbitol. Pomocne są także produkty fermentowane (kefir, jogurt naturalny), które wspierają mikrobiom i poprawiają plastyczność mas kałowych.

Nawracające lub nasilone dolegliwości ze strony odbytu wymagają konsultacji lekarskiej - najlepiej od razu udać się do proktologa. Do objawów alarmowych należą:

• powtarzające się krwawienia, obecność ciemnej krwi lub krwi zmieszanej ze stolcem,
• zmiana rytmu wypróżnień trwająca powyżej kilku tygodni lub niezamierzony spadek masy ciała,
• wypadający guzek, który nie cofa się samoistnie,
• nagły, silny ból oraz twarde, bolesne zgrubienie w okolicy odbytu (sugerujące zakrzepicę splotu hemoroidalnego).

Diagnostyka proktologiczna pozwala odróżnić chorobę guzków krwawniczych od szczeliny odbytu, polipów czy nieswoistych zapaleń jelit, a w razie potrzeby lekarz zleca dodatkowe badania (np. kolonoskopię).

Choroba guzków krwawniczych jest ściśle powiązana ze stylem życia, przewlekłymi zaparciami oraz niską podażą błonnika i płynów. Stopniowa zmiana diety, prawidłowe nawodnienie oraz unikanie długiego przesiadywania na toalecie redukują ciśnienie w naczyniach odbytu i zapobiegają nawrotom. W przypadku obecności objawów alarmowych konieczna jest jednak profesjonalna ocena lekarska.

Źródła:

1. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3342598/
2. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8624670/
3. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8547593/
4. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6382038/
5. AP&T, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2036.2011.04594.x