Rak jelita, piersi i trzustki. Łączy je jeden czynnik ryzyka

Nadmierna masa ciała stanowi coraz większe wyzwanie dla zdrowia publicznego. Jak wynika z danych Ministerstwa Zdrowia, ponad 18 mln dorosłych Polaków ma nadwagę lub choruje na otyłość. Według wyników badania WOBASZ3 nadwaga dotyczy 39 proc. dorosłych, natomiast otyłość występuje u 21 proc.

Choć dodatkowe kilogramy kojarzone są przede wszystkim z cukrzycą typu 2, nadciśnieniem czy chorobami układu krążenia, ich konsekwencje mogą być znacznie poważniejsze. Krajowy Rejestr Nowotworów wskazuje, że nadmierna masa ciała jest w Polsce drugim po paleniu tytoniu czynnikiem ryzyka rozwoju nowotworów.

Związek między otyłością a chorobami nowotworowymi został potwierdzony w licznych badaniach. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zalicza nadmierną ilość tkanki tłuszczowej do czynników zwiększających prawdopodobieństwo zachorowania na kilka rodzajów raka.

Nadmierna masa ciała wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworów różnych części ciała, w tym:

• raka jelita grubego,
• raka piersi u kobiet po menopauzie,
• raka trzonu macicy (endometrium),
• raka nerki,
• raka trzustki,
• raka wątroby,
• gruczolakoraka przełyku,
• raka pęcherzyka żółciowego.

Szczególnie wyraźny związek obserwuje się w przypadku raka endometrium. Według danych przytaczanych przez Krajowy Rejestr Nowotworów kobiety z BMI przekraczającym 25 kg/m² mogą mieć od dwóch do czterech razy większe ryzyko zachorowania na ten nowotwór niż kobiety z prawidłową masą ciała.

Co stoi za związkiem między większą wagą a rozwojem nowotworów? Tkanka tłuszczowa nie jest wyłącznie magazynem energii. Wytwarza również hormony i substancje wpływające na funkcjonowanie organizmu.

Jednym z mechanizmów łączących otyłość z nowotworami jest przewlekły stan zapalny, który może sprzyjać uszkodzeniom komórek i procesom prowadzącym do rozwoju raka. Znaczenie mają również zaburzenia hormonalne. U osób z otyłością częściej obserwuje się podwyższone stężenia insuliny i insulinopodobnego czynnika wzrostu IGF-1, które mogą pobudzać namnażanie komórek. Dodatkowo tkanka tłuszczowa produkuje estrogeny. Ich zwiększone stężenie, szczególnie po menopauzie, może sprzyjać rozwojowi nowotworów hormonozależnych, w tym raka piersi i endometrium.

Istotny jest nie tylko stopień otyłości, ale również czas jej trwania. Wskazują na to badania naukowców z Uniwersytetu w Bergen, którzy przeanalizowali dane około 220 tys. osób z Norwegii, Szwecji i Austrii. – Otyłość jest ustalonym czynnikiem ryzyka wielu nowotworów. W tym badaniu skupiliśmy się na stopniu i czasie trwania nadwagi czy otyłości w odniesieniu do ryzyka rozwoju raka – wyjaśniała prof. Tone Bjørge z Uniwersytetu w Bergen.

Wykazano, że nadwaga przed 40. rokiem życia wiązała się ze wzrostem ryzyka raka endometrium o 70 proc., raka nerki u mężczyzn o 58 proc. oraz raka jelita grubego u mężczyzn o 29 proc.

Największe zagrożenie stwierdzono u osób, u których otyłość utrzymywała się podczas kolejnych pomiarów. W tej grupie ryzyko nowotworów związanych z otyłością było wyższe o 64 proc. u mężczyzn i 48 proc. u kobiet w porównaniu z osobami o prawidłowym BMI.

Badania wskazują, że redukcja nadmiernej masy ciała może korzystnie wpływać na procesy metaboliczne i hormonalne związane z rozwojem nowotworów. Nie oznacza to jednak całkowitego wyeliminowania ryzyka zachorowania.

– Naszym kluczowym przesłaniem jest stwierdzenie, że zapobieganie przybieraniu na wadze może być ważną strategią zdrowia publicznego w celu zmniejszenia ryzyka zachorowania na raka – podkreśla prof. Tone Bjørge.

Warto pamiętać, że otyłość jest chorobą przewlekłą, a jej leczenie powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Źródła:

• Krajowy Rejestr Nowotworów
• Onkonet