Rośnie na każdym trawniku. Ten niepozorny chwast wspiera trawienie

Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea) to niska bylina z rodziny jasnotowatych (miętowatych), która zachowuje zielone pędy również zimą. Płoży się przy ziemi, wypuszczając długie, zakorzeniające się pędy. Czworokątna łodyga zdradza jej bliskie pokrewieństwo z miętą i szałwią.

Nerkowate liście o karbowanych brzegach wydzielają intensywny, korzenno-ziołowy zapach po potarciu w dłoniach. Od kwietnia do czerwca w kątach liści pojawiają się drobne, fioletowe kwiaty. Kurdybanek preferuje wilgotne, zacienione miejsca: obrzeża zarośli, trawniki oraz ogrodowe miedze.

Wartość odżywcza i zielarska rośliny wynika ze skoncentrowanych związków biologicznie czynnych obecnych w jej liściach.

• kwas rozmarynowy – mocny przeciwutleniacz z działaniem przeciwzapalnym.
• flawonoidy, takie jak luteolina i apigenina, które neutralizują wolne rodniki, a także chronią komórki przed uszkodzeniem oksydacyjnym,
• garbniki (związki taninowe) odpowiadające za ściągający, lekko cierpki smak
• olejek eteryczny z terpenami – naturalnymi związkami odpowiadającymi m. in. za zapach rośliny,
• kwas ursolowy z właściwościami przeciwdrobnoustrojowymi,
• witamina C,
• związki goryczkowe.

Stężenie tych substancji zależy między innymi od pory zbioru, fazy rozwoju rośliny i warunków, w których rośnie.

Zanim chmiel rozpowszechnił się w europejskim browarnictwie, kurdybanek stanowił jeden z głównych dodatków do piwa. Zawarte w nim gorycze równoważyły słodycz brzeczki, a garbniki klarowały napój, wytrącając mętne białka.

Ponadto składniki olejku eterycznego wykazywały łagodne działanie przeciwbakteryjne, co opóźniało psucie się trunku. Pamiątką po tej tradycji jest angielska nazwa rośliny – alehoof ("piwne zioło"). Z czasem chmiel wyparł kurdybanka z masowych receptur.

W medycynie ludowej napar z kurdybanka stosowano przy kaszlu, katarze oraz zalegającej w drogach oddechowych wydzielinie. Obecne w roślinie saponiny stymulują błonę śluzową, ułatwiając odkrztuszanie.

Z kolei obecna w liściach glechomina pobudza receptory smaku gorzkiego (T2R) w jamie ustnej, odruchowo zwiększając wydzielanie soku żołądkowego i żółci. Olejek eteryczny pomaga ponadto rozluźniać mięśnie gładkie jelit, łagodząc wzdęcia. Należy pamiętać, że korzyści te opierają się na wielowiekowej tradycji i badaniach in vitro – brakuje jednoznacznych prób klinicznych u ludzi, dlatego napar nie zastąpi leczenia konwencjonalnego.

Jak przygotować?

• Napar. 1–2 łyżki suszu lub świeżego, posiekanego ziela zalej szklanką wrzątku (ok. 250 ml), przykryj i parz przez 10–15 minut. Pij 1–2 szklanki dziennie.
• Odwar: 2 łyżki suszu zalej szklanką zimnej wody, doprowadź do wrzenia i gotuj na małym ogniu przez ok. 5 minut, a następnie odstaw na 15 minut i przecedź.
• Syrop: Świeże ziele zalej wodą, zagotuj i odstaw pod przykryciem na kilkanaście minut. Po przecedzeniu dodaj miód i sok z cytryny. Stosuj 1–2 łyżeczki dziennie na odporność i kaszel.

Kurdybanek zawdzięcza swoje właściwości przeciwutleniające obecnym w liściach związkom fenolowym. Neutralizują one wolne rodniki uszkadzające komórki i przyspieszające procesy starzenia.

W badaniach laboratoryjnych oraz na modelach zwierzęcych ekstrakty z kurdybanka wykazały zdolność do obniżania markerów stanu zapalnego. Należy jednak zaznaczyć, że obiecujące wyniki z probówek i testów na gryzoniach nie przekładają się bezpośrednio na organizm człowieka – dotąd nie przeprowadzono badań klinicznych, które potwierdziłyby ten wpływ u ludzi po wypiciu naparu.

Mimo naturalnego pochodzenia, stosowanie kurdybanku wymaga umiaru:

• Zawartość pulegonu - olejek eteryczny zawiera pulegon – związek, który w wysokich dawkach wykazuje działanie hepatotoksyczne (obciąża wątrobę);
• Ciąża i karmienie piersią - ze względu na brak badań dotyczących bezpieczeństwa oraz obecność pulegonu, kobiety w ciąży powinny unikać tego zioła;
• Choroby przewlekłe - osoby z chorobami wątroby, nerek czy padaczką oraz pacjenci przyjmujący stałe leki powinni skonsultować stosowanie naparu z lekarzem.

Bluszczyk kurdybanek to niepozorna roślina o bogatej historii i cennym składzie chemicznym. Kwas rozmarynowy, flawonoidy i gorycze wspierają trawienie i wykazują potencjał antyoksydacyjny. Stosowany z umiarem i zbierany w czystych miejscach, stanowi ciekawy dodatek do domowej apteczki oraz codziennej kuchni.

Źródła:

1. Royal Botanic Gardens, https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:447338-1/general-information
2. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13468363/
3. Southern Cross University, https://www.scu.edu.au/analytical-research-laboratory---arl/medicinal-plant-garden/medicinal-plant-monographs/glechoma-hederacea
4. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10096585/