Ścieranie zębów – przyczyny, objawy i postępowanie

Ścieranie zębów to proces powolnej utraty tkanek twardych zęba. O ile starcie fizjologiczne obserwuje się u wszystkich ludzi, o tyle problemem jest nadmierne starcie, czyli starcie patologiczne. W szczęce o prawidłowym zgryzie zwykle starciu najszybciej ulega kieł, następnie siekacze, ale problem może dotyczyć innych pojedynczych zębów, ich grup lub całości uzębienia.

Zęby ścierają się z różnych powodów. Fizjologicznie, przy prawidłowej funkcji żucia, dzieje się tak z wiekiem. Inaczej jest z przypadku starcia patologicznego. To nietypowa oraz nieadekwatna do wieku utrata tkanek twardych z powodów niepróchnicowych. Na proces ten wpływa:

• obecność kwasów w jakie ustnej, pochodzących z jedzenia oraz niedostatecznej higieny jamy ustnej,
• zgrzytanie zębami (bruksizm) lub zaciskanie zębów w stresującej sytuacji,
• obgryzanie paznokci lub policzków, gryzienie długopisów
• nieprawidłowe szczotkowaniem zębów,
• nieprawidłowe ustawienie zębów w jamie ustnej,
• obecność węzłów urazowych - zębów nieprawidłowej długości.

Pierwsze objawy ścierania zębów, takie jak na przykład starcie guzków kłów, są zwykle niedostrzegalne. Następnie pojawia się:

• nadwrażliwość zębów na zimne, ciepłe, kwaśne lub słodkie jedzenie i napoje,
• napięcie mięśni przyczepiających się do żuchwy,
• przebarwienie tkanek zęba w okolicy dziąsła (czyli szyjki zęba),
• ślady po zagryzaniu na wewnętrznej stronie policzków,
• niewielkie pęknięcia na szkliwie,
• widoczne tarcia na zębach przeżuwających pokarm,
• ubytek tkanek zęba w okolicy dziąsła,
• szare zabarwienie brzegu siecznego górnych jedynek (siekaczy centralnych).

W bardziej zaawansowanych przypadkach dochodzi do:

• silnego starcia zębów, aż do poziomu dziąseł,
• kruszenia się brzegu siecznego górnych i dolnych jedynek,
• tarczki wytarcia. To efekt ścierania się zębów,
• maceracji i anemizacji śluzówki policzków i języka w linii zgryzu,
• zaników przyzębia, obnażania się korzeni zębów
• częstego krwawienia przy myciu zębów,
• bólu w obrębie jamy ustnej,
• zapalenia lub obumarcie miazgi zębowej.

Do objawów ścierania zębów zalicza się także:

• objawy ogólnoustrojowe, takie jak bóle głowy (zwłaszcza po przebudzeniu się), bóle karku i pleców, bóle ucha, zaburzenia słuchu, zaburzenia w produkcji śliny przez gruczoły ślinowe,
• objawy ze strony mięśni twarzy i obręczy barkowej: ból w okolicy stawu skroniowo-żuchwowego (przed uszami), bolesność okolicy przyczepów mięśnia żwacza i skroniowego, przerost mięśni powodujących ruch żuchwy i rozbudowania dolnej części twarzy (obserwuje się kwadratowy wygląd twarzy), wzrost napięcia obręczy barkowej, szczególnie mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, bóle obręczy barkowej i ręki oraz parestezje.

Gdy obserwuje się ścieranie zębów, należy podjąć działania, by zapobiec eskalacji problemu. Kluczowa jest zmiana nawyków żywieniowych, czyli unikanie kwaśnych pokarmów i napojów. Bardzo ważna jest także właściwa pielęgnacja jamy ustnej.

Zęby należy szczotkować szczoteczka o miękkim bądź średnim włosiu i pastą o niskiej klasie ścieralności. To również ważny element profilaktyki ścierania zębów.

By zdiagnozować problem stomatolog ogląda i ocenia zęby, mięśnie twarzy i głowy, staw skroniowo-żuchwowy. Przeprowadza badania palpacyjne stawu i mięśni oraz wnikliwy wywiad. Dentysta może także zlecić:

• wykonanie szyn zgryzowych, które mają chronić zęby pacjenta przed nadmiernym tarciem. Muszą być one idealnie dopasowane, dlatego konieczne jest pobranie wycisku,
• zastosowanie relaksującej płytki podjęzykowe, którą zakłada się najczęściej na czas snu, ale i w ciągu dnia. To niweluje nieprawidłowe ułożenie mięśni żuchwy, które jest jedną z przyczyn utraty szkliwa. Płytkę umieszcza się w jamie ustnej za dolnymi zębami,
• odbudować zęby w przypadku średniego stopnia ich zniszczenia (materiał kompozytowy, licówki czy korony protetyczne),
• skierować pacjenta na rehabilitację w celu rozluźnienia mięśni,
• zlecić stosowanie leków uspakajających, gdy problem jest związany ze stresem,
• zastosować zastrzyki z toksyny jadu kiełbasianego, który zmniejsza napięcie mięśni.

W przypadku dużego starcia potrzebny jest nie tylko kompleksowy, ale i długotrwały plan leczenia.